R˙gur

R˙gbrau­ er gˇ­ur kostur
R˙gbrau­ er gˇ­ur kostur

Unnin e­a verksmi­juframleidd matvŠli, og matvŠli flutt langt a­, hafa smßm saman veri­ a­ ry­ja hef­bundnum og svŠ­isbundnum matvŠlum ˙r vegi. Ůessi ■rˇun hefur ßtt sÚr sta­ vÝ­a um heim.

HÚr ß landi hafa fiskur og lambakj÷t viki­ a­ hluta fyrir kj˙klinga- og svÝnakj÷ti. Minna er drukki­ af mjˇlk og meira af gosi. Skyr og s˙rmjˇlk (me­ sykri, vissulega) viku fyrir jˇg˙rt me­ vi­bŠttum sykri og ßv÷xtum. Hafrar og r˙gur viku fyrir maÝs (kornfl÷gum) og hveiti (a­allega hvÝtu hveiti). ═ sta­inn fyrir kart÷flur og rˇfur eru hrÝsgrjˇn or­in helsta me­lŠti­.

FŠ­i­ sem tˇk yfir kallast vestrŠnt n˙tÝmafŠ­i. Ůa­ er orku■Úttara og nŠringar- og trefjasnau­ara en hef­bundi­ norrŠnt fŠ­i. Ůa­ inniheldur meira af unnum kj÷tv÷rum, fÝnunnu mj÷li og vi­bŠttum sykri, fitu og salti en fŠ­i­ sem forfe­ur okkar lif­u ß. Ţmsa lÝfsstÝlssj˙kdˇma sem hrjß okkur Ý dag mß rekja til ■essara breytinga auk hreyfingarleysis og ofneyslu (a­ bor­a of miki­ mi­a­ vi­ orku■÷rf).

Vissulega hafa lÝka or­i­ jßkvŠ­ar breytingar ß matarŠ­i okkar. GrŠnmeti og ßvextir eru oftar ß bor­um okkar og smj÷rlÝki vÚk fyrir jurtaolÝum. SÝ­ustu ßr erum vi­ farin a­ drekka meira vatn.

Fyrir heilsuna og umhverfi­

Hef­bundin og svŠ­isbundin matvŠli eru Ý m÷rgum tilvikum hollari en hin sem koma langt utan ˙r heimi og eru miki­ unnin. Ůar a­ auki er umhverfisvŠnna a­ bor­a mat ˙r hÚra­i e­a mat sem ■arf ekki a­ flytja yfir hßlfan hn÷ttinn.

Hef­bundi­ norrŠnt fŠ­i hefur Ý faraldsfrŠ­ilegum rannsˇknum veri­ tengt lŠgri dßnartÝ­ni (1) og lŠgri tÝ­ni krabbameins Ý ristli og enda■armi (2) en vestrŠnt n˙tÝmafŠ­i.

Inngripsrannsˇknir hafa einnig veri­ ger­ar. Ůß hafa hˇpar fˇlks bor­a­ hef­bundi­ norrŠnt fŠ­i um lengri e­a skemmri tÝma og veri­ bornir saman vi­ a­ra hˇpa sem bor­u­u vestrŠnt n˙tÝmafŠ­i. Ůessar rannsˇknir benda til ■ess a­ norrŠna fŠ­i­ hafi jßkvŠ­ ßhrif ß ßhŠttu■Štti hjarta- og Š­asj˙kdˇma og ß dßnartÝ­ni (1,3,4).

R˙gur

Sem betur fer er matvŠlaframlei­sla a­ ver­a fj÷lbreyttari hÚr innanlands me­ grˇ­urh˙sum og korn÷krum. áBygg er ■a­ korn sem helst er rŠkta­ hÚr en hafra og r˙g ■urfum vi­ enn sem komi­ er a­ flytja inn. Ůessar korntegundir eru ■ˇ rŠkta­ar Ý sv÷lu loftslagi Nor­ur-Evrˇpu ß me­an hrÝsgrjˇn, maÝs og hveiti koma lengra a­.

R˙gbrau­ er dagleg fŠ­a ß hinum Nor­url÷ndunum enn Ý dag, en ■egar n˙tÝminn hÚlt innrei­ sÝna hÚr ß landi minnka­i me­alneysla r˙gs ˙r 152 g/dag (1930) Ý 8 g/dag (2011). Neysla hafra minnka­i lÝka en ekki nŠrri eins miki­, ˙r 25 g/dag (1961) Ý 13 g/dag (2011).

═ r˙gi, h÷frum og byggi er miki­ af vÝtamÝnum, steinefnum og ÷­rum lÝfvirkum efnum. R˙gur er sÚrlega trefjarÝk korntegund.

Heilkorn og korntrefjar hafa endurteki­ veri­ tengd minni hŠttu ß sykursřki 2 (5) og řmsum krabbameinum, ekki sÝst Ý meltingarvegi (6).

Me­ ■vÝ a­ smella hÚr mß sjß lista yfir řmsar v÷rutegundir sem innihalda heilkorna r˙g. V÷rurnar teljast allar vera trefjarÝkar (>6g trefjar Ý 100 g).

M÷rgum hefur veri­ sagt a­ bor­a meiri trefjar en gengur illa a­ hlÝta ■eim rß­um. R˙gbrau­ daglega er gˇ­ur kostur Ý ■eim efnum og eins og sÚst ß listanum er fj÷lbreytnin mikil.

á

(1) Olsen, A., Egeberg, R., Halkjaer, J., Christensen, J., Overvad, K., Tjonneland, A. Healthy aspects of the Nordic diet are related to lower total mortality. J Nutr, 2011. 141(4): p. 639-44.

(2) Kyro, C., Skeie, G., Loft, S., Overvad, K., Christensen, J., Tjonneland, A., Olsen, A. Adherence to a healthy Nordic food index is associated with a lower incidence of colorectal cancer in women: the Diet, Cancer and Health cohort study. Br J Nutr, 2013. 109(5): p. 920-7.

(3) Adamsson, V., Reumark, A., Fredriksson, I.B., Hammarstrom, E., Vessby, B., Johansson, G., Riserus, U. Effects of a healthy Nordic diet on cardiovascular risk factors in hypercholesterolaemic subjects: a randomized controlled trial (NORDIET). J Intern Med, 2011. 269(2): p. 150-9.

(4) Brader, L., Uusitupa, M., Dragsted, L.O., Hermansen, K. Effects of an isocaloric healthy Nordic diet on ambulatory blood pressure in metabolic syndrome: a randomized SYSDIET sub-study. Eur J Clin Nutr, 2014. 68(1): p. 57-63.

(5) Priebe, M.G., van Binsbergen, J.J., de Vos, R., Vonk, R.J. Whole grain foods for the prevention of type 2 diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev, 2008(1): p. Cd006061.

(6) Aune, D., Chan, D.S., Lau, R., Vieira, R., Greenwood, D.C., Kampman, E., Norat, T. Dietary fibre, whole grains, and risk of colorectal cancer: systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies. Bmj, 2011.343: p. d6617.

Anna Ragna Magn˙sardˇttir,ánŠringarfrŠ­ingur &ádoktor Ý heilbrig­isvÝsindum

H÷fundur rekur heilsurß­gj÷fina HeilrŠ­i.áwww.heilraedi.isheilraedi.blogspot.com

  • Alvogen


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ