Įfengi

Įfengi
Įfengi

Hvaš er alkóhól?

Oršiš alkóhól er ķ raun samheiti yfir lķfręn efni sem hafa hżdroxżlhóp tengdan viš opna kolefniskešju. Margar geršir af alkóhólum eru žvķ til eins og methanól (tréspķri) og bśtanól (ķsvari) auk etanólsins eša įfengisins. Rķk hefš er fyrir žvķ aš žegar oršiš alkóhól er notaš er įtt viš etanól eša vķnanda nema annars sé getiš.


Įfengi er samofiš menningu okkar og neysla žess markar lķf okkar meira en flest annaš. Frį örófi alda hefur mašurinn sóst eftir žvķ aš komast ķ įfengisvķmu og löngu įšur en sögur hófust hafši hann lęrt aš framleiša įfengi og var farin aš nota žaš reglulega. Įfengi er ķ raun eina löglega vķmuefniš ķ okkar heimshluta og neysla žess ķ hófi veršur aš teljast hluti af ešlilegu lķfi fulloršinna og heilsuhraustra manna og kvenna. Framleišsla, dreifing, sala, og neysla įfengis ķ okkar menningarheimi er ķ föstum skoršum og um hana gilda sérstök lög.


Įfengi er beinlķnis markašsett sem vķmuefni til aš nota ķ sambandi viš skemmtanir og hįtķšleg tękifęri. Žaš hefur žó um aldir veriš notaš viš kvķša, svefnleysi og żmsum kvillum mešal annars hjartaöng. Įfengissżki hefur fylgt įfengisneyslunni alla tķš, sjśkdómur sem mjög aušvelt er aš greina og į ekki aš fara framhjį neinum.


Langvarandi ofneysla įfengis veldur neytendum fjölžęttum lķkamlegum vandamįlum eins og vannęringu, lifrarbólgum, briskirtilbólgum, vöšvarżrnun og żmis konar skemmdum į heila og taugum. Hśn dregur śr kyngetu karla og kvenna og getur meš reykingum aukiš lķkur į żmsum geršum krabbameins allt aš 6-40 sinnum. Ofneysla įfengis er grķšarlega kostnašarsöm fyrir žjóšfélagiš mešal annars vegna fósturskemmda, slysa, afbrota, sjįlfsvķga, morša og vinnutaps svo aš eitthvaš sé nefnt. Tališ er aš allt aš helmingur banaslysa ķ umferšinni megi rekja beint til ölvunar og sama prósentutala eigi viš žegar morš eru framin. Tępan žrišjung sjįlfsvķga og druknana mį einnig rekja beint til ölvunar.


Söguleg atriši

Menn lęršu snemma aš įfengir drykkir uršu til ef žeir geymdu įvaxtasafa, hunang eša uppbleytt korn viš vissar ašstęšur. Viš vitum nś aš gerlar komast ķ žessa drykki eša saftir og brjóta nišur sykurefnin sem ķ žeim eru. Gerlarnir nota žessar efnabreytingar til aš bśa til orku en um leiš myndast aukaefni ethżlalkóhól og koldķoxķš. Įfengiš er žvķ śrgangur žessara gerla og er lķkt og margur annar śrgangur eitraš. Žegar įfengiš er oršiš um 15% ķ vökvanum sem er aš gerjast drepur žaš gerlana og gerjunin hęttir.


Vķn veršur til žegar sykurefnin ķ įvöxtum eru lįtnir gerjast. Menn lęršu einhvern veginn aš įvaxtasafi varš įfengur ef vissir įvextir voru maršir og safanum var safnaš ķ ķlįt og lįtinn standa.


Fyrstu skrifušu heimildirnar um vķnframleišslu eru 6000 įra og eru frį Egyptalandi. Į žeim tķma tilbįšu Egyptar Osiris sem vķnguš og guš daušans. Fornleifar benda til žess aš vķn hafi veriš framleitt aš minnsta kosti 2000 įrum fyrr. Vķn er einnig nefnt nokkrum sinnum ķ Kvišum Hómers.


Žegar hunang er lįtiš gerjast myndast mjöšur. Slķk įfengisframleišsla er mjög algeng mešal żmissa frumbyggja. Ķ Hįvamįlum er vikiš aš mišinum og notkun hans og ķ Ķslendinga sögum mį lesa um ofdrykkju mjašar.


Bjór veršur til viš aš lįta sykurefni ķ korni gerjast. Fyrstu skrifušu heimildirnar um bjórframleišslu eru um 4000 įra en fornleifar benda til žess aš bjór hafi veriš notašur aš minnsta kosti 8000 įrum fyrir Krists burš. Sį bjór var mun žykkari og matarmeiri en sį bjór sem viš nś žekkjum.


Meš eimingu tókst aš bśa til mun sterkara įfengi śr vķni, miši eša bjór. Gerjašur vökvi er žį hitašur og sżšur žį įfengiš į undan vatninu og myndar gufu. Ef gufan er leidd ķ rör og kęld žéttist hśn og veršur aš vökva og hafa menn žį ķ höndunum mun sterkara įfengi en vķn og bjór. Slķkur vökvi fékk latneska heitiš spiritus, vķnandi. Sagt er aš Kķnverjar hafi fyrstir kunnaš listina aš eima. Af žeim lęršu Arabar žaš og heimildir eru til um aš Arabar hafi bśiš til sterkt įfengi um 860. Frakkar uršu fyrstir Evrópumanna til aš lęra žessa list į 13. öld. Sterkt įfengi var fyrst notaš į Noršurlöndum į 16. öld.


Snemma kom upp mikill įfengisvandi mešal menningaržjóša. Žannig er įfengisvandi talinn hafa veriš ein af megin įstęšum fyrir hnignun Rómarveldis.


Mśhameš hafši įfengisbann ķ Kóraninum vegna hręšilegs įfengisvandamįls sem herjaši į Araba um žęr mundir sem hann var uppi. Įfengisvandamįl voru mjög įberandi ķ Evrópu, Bandarķkjunum og einnig hér į landi į ofanveršri sķšustu öld. 
Ef litiš er til dagsins ķ dag hafa um 90% ķbśa ķ vestręnum žjóšfélögum sem eru eldri en 18 įra einhvern tķmann drukkiš įfengi. Um 10% ķbśanna drekka um helming alls įfengis į hverjum tķma. Įstęša žykir aš hafa sérstök lög um sölu, dreifingu og framleišslu įfengis žar sem allir drykkir sem innihalda meira magn af įfengi en 2,25% eru skilgreindir sem įfengi. Į Ķslandi eru nś 22% lķkur fyrir karla og 10 % lķkur fyrir konur aš verša vķmuefnafķklar einhvern tķma į ęvinni og ķ 80 % tilvika er vķmuefnaröskunin fyrst og fremst įfengissżki.


Ķ dag er įfengisframleišsla ķ föstum skoršum og styšst viš fastmótašar hefšir.

  • Žannig er bjór venjulega aš styrkleika 3,5-5%.
  • Vķn eru framleidd śr vķnberjum og eru aš styrkleika 8-17%.
  • Vķn žar sem hreinu įfengi er bętt ķ eru aš styrkleika um 20% og nefnd sherry eša portvķn.
  • Aš lokum eru sterkir drykkir eins og gin, whisky eša vodka.
  • Sterkir drykkir geta veriš sętir og meš įvaxtabragši og eru žį kallašir lķkjörar.

Įfengi til išnašar er oft gert ódrykkjarhęft meš žvķ aš blanda vondum bragšefnum og efnum sem valda ógleši og uppköstum saman viš įfengiš eins og ķ spritti og raušspritti.


Įfengi til lyfjageršar er mjög sterkt og hreint en dęmi um slķkt er Spiritus Forte og Absolutus. Spķritus Forte er mjög sterkt įfengi, en Spķritus Absolutus er nęr hreint įfengi.


Efnafręši og lyfjahvörf

Alkóhól eru žau lķfręnu efni nefnd sem hafa hżdroxżlhóp (-OH) tengdan viš opna kolefnakešju sem bindst einungis vetnisatómum aš öšru leyti. Žessi efni eru lķka nefnd alifatķsk alkóhól. Margar geršir af alkóhólum eru til og įfengi er ķ rauninni eitt af žessum alkóhólum sem nefnd eru etanól į efnafręšimįli. Etanól er einfalt efni gert śr tveimur kolefnisatómum CH3CH2OH. Viš annaš žeirra er tengdur hydroxylhópur en aš öšru leiti eru kolefnisatómin bundin vetnisatómum. Žaš leysist bęši upp ķ vatni og fitu. Hreint er etanól vökvi sem er aušvelt aš blanda saman viš vatn ķ hvaša styrkleika sem er.


Sameind efnisins er lķtil og mjög fituleysanleg sem gefur efninu žį eiginleika aš komast hratt og aušveldlega śr meltingarveginum inn ķ blóšstrauminn og dreifast meš honum um allan lķkamann žegar žaš er drukkiš. Žannig berst efniš fljótt til allra lķffęra og einnig til heilans žvķ aš žaš į aušvelt meš aš fara ķ gegnum hįręšaveggi heilans žó aš žeir séu žéttari (heilablóšžröskuldur) en hįręšaveggir annarra lķffęra. Alkóhóliš dreifist um allan lķkamann og lķka til vöšva og śt ķ fitu. Stórir, vöšvamiklir eša feitir einstaklingar žurfa žvķ meira įfengismagn en litlir, grannir og vöšvaminni til aš įfengismagniš ķ blóši verši žaš sama.


Žegar einstaklingur drekkur įfengi birtast fyrstu įfengissameindirnar ķ blóšstraumnum eftir ašeins eina mķnśtu. Um 10-20% af įfenginu er tekiš upp strax ķ maganum. Hinn hlutinn er tekinn upp ķ mjógirninu, ašallega ķ skeifugörninni. Ef menn hafa boršaš vel hęgir maturinn į upptöku įfengis ķ maganum, einkum ef maturinn er feitur. Maturinn tefur einnig fyrir žvķ aš maginn tęmi sig nišur ķ skeifugörnina og įfengiš komist žangaš og haldi įfram aš komast śt ķ blóšiš. Ķ vegg magans og smįžarmanna er ensķm sem brżtur nišur įfengi (Gastric alcohol dehydrogenase). Žetta ensķm byrjar aš brjóta nišur įfengi įšur en žaš kemst śt ķ blóšiš. Konur hafa minna af žessu ensķmi en karlar og žeir sem drekka mikiš hafa lķka lķtiš af žessu ensķmi. Žetta skżrir aš einhverju af hverju konur fį hęrra magn af įfengi ķ blóši en karlar eftir sambęrilegan įfengisskammt.


Lifrin losar lķkamann viš 90% af įfenginu meš žvķ aš umbreyta žvķ ķ önnur efni. Ašeins 5-10% af įfenginu er skilaš óbreyttu śt meš öndunarlofti og meš žvagi. Įfengismagniš ķ öndunarloftinu er ķ stöšugu og réttu hlutfalli viš įfengismagniš ķ blóši. Žetta gerir žaš aš verkum aš męlar sem męla įfengismagn ķ öndunarlofti eru mjög nįkvęmir til aš segja til um hvert įfengismagniš er ķ blóšinu.
Ķ lifrinni er įfengi brotiš nišur ķ tveimur žrepum. Ensķmiš alkóhól dehżdrógenasi breytir įfengi fyrst ķ acetaldehķš. Sķšan breytir aldehķš dehżdrógenasi žvķ įfram ķ ediksżru. Mörg ensķm breyta sķšan ediksżrunni ķ vatn og koltvķsżring.


Ensķmkerfi lifrarinnar eru fljótlega mettaš og brżtur hśn nišur sama magn af įfengi jafnvel žó aš žéttni žess sé aukist ķ blóšinu. Hrašinn helst lķka sį sami žó aš įfengismagniš minnki žvķ aš įfengi berst svo aušveldlega til lifrarinnar. Lifrin brżtur žvķ stöšugt nišur sama magn af įfengi sem er um žaš bil einn įfengissjśss į einni klukkustund. Reikna mį meš aš žrķr įfengissjśssar ( 3 x 12 g af hreinu įfengi) um 3x 30 ml af sterku įfengi geri 80 kg karlmann óökufęran samkvęmt lögum.


Antabus (Disulfiram) hindrar verkun aldehķš dehżdrógenasa. Viš žaš hlešst acetaldehķšiš upp ķ lķkamanum. Žaš er eitraš og veldur hvimleišum einkennum: Roša, hósta, höfušverk, ógleši og uppköstum. Eftir aš hafa tekiš antabus geta menn ekki drukkiš įfengi ķ nęstu 3 til 4 daga. Sumt fólk af asķskum uppruna hefur óvirkan acetaldehķš dehżdrógenasa og hjį žvķ hlešst acetaldehķšiš upp ef žaš drekkur įfengi meš tilheyrandi afleišingum. Žetta fólk er žvķ fętt meš innbyggša antabusverkun og getur ekki drukkiš įfengi. Žaš er žvķ markaš ķ erfšum žessa fólks aš žaš getur ekki oršiš įfengissjśkt.


Lyfhrif įfengis

Įfengi veldur vķmu og hvetur menn til frekari drykkju. Viš stöšuga drykkju fara menn aš žola įfengi betur, verša lķkamlega hįšir žvķ og žegar žrįlįtri drykkju er hętt koma fram frįhvarfseinkenni sem geta veriš lķfshęttuleg.


Žekking manna į įhrifum įfengis į heilann hefur aukist hröšum skrefum į sķšustu tveimur įratugum og meš žvķ hefur skilningur aukist į įfengisfķkn, višhorf til hennar breyst og vonir glęšst um nż lyf til įfengislękninga.


Įfengi hefur velžekkta róandi verkun į heilann og hegšunina žó aš ķ litlum skömmtum geti žaš örvaš menn og gert žį mįlglašari. Įhrif įfengis eru almenn róandi verkun sem er sķvaxandi eftir įfengismagninu aš svefni ķ dį og til dauša. Žannig er venjulegur mašur góšglašur og mįlgefinn viš įfengismagn sem er um 0,05 % ķ blóši og hömluminni en venjulega. Viš įfengismagn frį 0,05%-0,1% kemur róandi verkunin fram og einstaklingurinn fer aš slaga, er seinni aš bregšast viš og į erfitt meš aš einbeita sér. Viš įfengismagn frį 0,1% til 0,2% verša menn žvöglumęltir og fram kemur vaxandi truflun į hreyfingum og mešvitundarįstandi. Viš hęrra įfengismagn deyja menn įfengisdauša og svefninn veršur stöšugt dżpri žar til hętta er į aš öndunin lamist viš įfengismagn sem er um 0,5%


Viš mikla og tķša įfengisdrykkju fara menn aš žola betur įfengi meš tķmanum. Įfengisžol myndast. Slķkir einstaklingar sżna mun minni įfengisįhrif en ętla mętti śt frį įfengismagninu sem er ķ heilanum. Žeir fį žaš sem kallaš er hegšunaržol gagnvart įfenginu. Slķkir einstaklingar losa sig lķka hrašar viš įfengi śr lķkamanum žvķ aš lifrin fer aš brjóta įfengiš hrašar nišur. Žetta lyfjafręšilega žol skiptir žó minna mįli en hegšunaržoliš. Žegar žol hefur myndast leišir žaš venjulega til aukinnar drykkju og meiri hęttu į skemmdum į lķffęrum, mešal annars heilanum. Hegšunaržoliš veršur vegna ašlögunar taugafrumanna aš stöšugu įfengismagni ķ blóši. Ašlögunin fęst vegna žess aš stöšug drykkja veldur breytingum į frumuhimnum og višbrögšum viš bošefnum. Vegna žessara breytinga myndast ekki bara žol heldur fer svo stundum aš heilinn getur ekki unniš ešlilega nema aš hafa įfengi. Žį hefur lķkamleg vanabinding myndast og ef drykkju er skyndilega hętt viš žessar ašstęšur koma fram frįhvarfseinikenni.


Frįhvarfseinkennum mį ekki rugla saman viš eftirköst eftir mikla drykkju eitt kvöld. Slķk eftirköst eru vegna eiturįhrifa įfengis og einkennast af höfušverk og ógleši og ertingu frį meltingarvegi ef drukkiš var óblandaš sterkt įfengi. Frįhvörf er allt annars ešlis og verša vegna žess aš heilinn hefur ašlagaš sig stöšugu įfengismagni. Sé drykkju hętt er heilastarfsemin sett śr jafnvęgi ķ 1 til 3 daga. Frįhvarfseinkenni frį įfengi eru venjulega skjįlfti, óróleiki og ofstarfsemi į adrenerga hluta sjįlfrįša taugakerfisins sem mešal annars kemur fram ķ hröšum hjartslętti og hįum blóšžrżstingi. Alvarlegri frįhvarfseinkenni eru krampar, ofskynjanir eša titurvilla (Delerium tremens).


Įfengi vķkkar śt ęšar ķ hśšinni og veldur hitatilfinningu ķ fyrstu en lękkar lķkamshita žegar til lengri tķma er litiš og žvķ er hęttulegt aš nota žaš gegn kulda. Į sama hįtt er žeim sem deyja įfengisdauša og sofna śti mjög hętt viš aš krókna. Įfengi dregur śr losun antidiuretic-hormóns og veldur žannig žvagręsingu. Fólk fer žvķ venjulega į klósettiš aš pissa eftir aš hafa drukkiš einn eša tvo įfengisskammta.


Taugalķfešlisfręšileg įhrif

Mörg vķmuefni hafa įhrif į heilann meš žvķ aš virka į vissa vištaka og herma žannig eftir innlęgum bošefnum heilans. Žannig veršur verkun sumra efna og lyfja įkvešin og afmörkuš. Til žess aš öšlast slķka eiginleika žarf efnafręšileg uppbygging efnisins aš vera nokkuš flókin og efniš aš hafa įkvešna žrķvķddarlögun. Įfengi er allt of einfalt efni til aš geta virkaš žannig ķ gegnum įkvešin móttaka. Verkun žess er žvķ almenn, margbreytilegan og flókinn og hennar gętir į nęr öll bošefnakerfi heilans.


Framan af öldinni héldu menn aš ašalįhrif įfengis vęru til komin vegna žess aš žaš gengi ķ samband viš frumuhimnur taugafrumnanna. Viš žaš yršu ešlisbreytingar į frumuhimnunni og bošspenna myndašist sķšur og fęri hęgar um. Menn hafa hvarflaš frį žessum kenningum en telja žó aš žessi įhrif geta veriš til stašar viš mjög mikiš įfengismagn. Įfengisverkuninni er aš mestu skżrš śt frį įhrifum įfengis į hina żmsu vištaka heilans.


Tališ er aš verulegur hluti įfengisįhrifanna verši vegna verkunar ķ gegnum glśtamat og GABA-vištaka žó aš įfengi hafi lķka įhrif į önnur bošefnakerfi. Įfengi dregur śr višbrögšum einnar undirgeršar glutamat-vištaka ž.e. NMDA- (N-metyl-D-aspartate) vištakans. Žessi glutamat-vištaki er ķ raun göng fyrir kalsķumjónaflęši. Įfengiš veldur žvķ aš žessi kalsķumjónagöng eru sķšur opin og ekki eins nęm aš bregšast viš hinu örvandi bošefni NMDA. Viš žaš myndast bošspenna sķšur og róandi verkun fęst fram.


Um leiš og įfengi dregur žannig śr įhrifum örvandi bošefna eykur žaš įhrif hemjandi bošefna. GABA er žaš bošefni sem sér um aš róa heilann einna mest og finnst į mörgum heilasvęšum. Įfengi virkar į GABA-vištakann lķkt og róandi įvanalyf (benzodiazepam og barbitursżrulyf). Žaš binst žó vištakanum į öšrum staš en lyfin. Žessi vištaki er ķ raun flókin próteinsameind sem nęr ķ gegnum frumuhimnuna og er um leiš göng fyrir klórjónir. Įfengi veldur žvķ aš žessi klórgöng haldast lengur opin og viš žaš vex himnuspenna taugunganna og veršur stöšugri. Bošspenna fer sķšur af staš og róandi og kvķšastillandi įhrif fįst fram.


Žessi įhrif įfengis į į GABA-vištakana hęgir į verkun acetylcholine. Įfengi eykur verkun innlęgra morfķna eša endorfķna og flestir telja skżringa į vķmuįhrif įfengis séu aš einhverju aš leita žar. Nżjar uppgötvanir stašfesta aš įfengi veldur vķmu meš žvķ aš virka į veršlaunastöš heilans og losar žar dopamķn ķ nucleus accumbens (sjį hér į eftir). Ekki er alveg ljóst hvernig įfengiš gerir žetta en til žess aš vķman komi fram žurfa innlęgu morfinin aš vera til stašar žvķ aš ef verkun žeirra er blokkuš af dregur žaš śr vķmuįhrifum įfengis. Įfengi viršist žvķ virka óbeint eša beint į ópķummóttaka og į žann hįtt losa eša aušvelda losun į dópamķni ķ accumbence-kjarnanum.

 
Įfengi losar seritónķnbošefni ķ heilanum og viršist auk žess auka verkun žess į vissa vištaka og draga žannig śr hömlun.


Įhrif įfengis į starfsheildir heilans

Hópur taugafruma sem hafa taugabolinn stašsettan į žvķ svęši sem kallaš er ventral tegmental svęši ķ mišheila og senda taugažręši sem enda ķ heilakjarna sem kallaš er accumbence nucleus eša accumbens-kjarni viršast leika höfušhlutverk ķ myndun fķknar ķ hin żmsu vķmuefni. Žessar taugar losa bošefniš dópamķn ķ accumbens-kjarnanum og žegar žęr gera žaš fęr mašur eša tilraunadżr veršlaun, vellķšan eša vķmu. Żmsar ašgeršir og athafnir geta oršiš til žess aš dópamķn losnar ķ accumbence-kjarnanum. Tilraunadżr og menn reyna žvķ aš endurtaka slķkar athafnir til aš fį vķmu eša veršlaun.


Žessar taugar eru sérstaklega nęmar fyrir įfengi og berist įfengiš til žeirra ķ heilanum losnar dopamķn ķ accumbence-kjarna og mašur eša tilraunadżr fer ķ vķmu. Önnur vķmuefni gera žaš sama og įfengi žau framkalla vķmu meš žvķ aš hafa bein įhrif į žessar taugar. Ekki er rśm hér til aš fjalla ķtarlega um žaš hvernig žessar taugafrumur įsamt meš öšrum svęšum ķ heilanum leika stórt hlutverk ķ aš hvetja tilraunadżr og menn til żmissa athafna. Žó er rétt aš benda į aš vķmuefnin hafa ekki ašeins bein įhrif į žessi svęši žvķ aš žegar fķknin hefur myndast hefur sį fķkni komiš sér upp żmsum skilyrtum višbrögšum sem leika stórt hlutverk ķ fķkninni. Žannig hefur žaš mikil įhrif į žessi svęši hjį įfengissjśkum manni ef hann sér bar. Afleišingin er aš hann finnur fyrir fķkn ķ įfengi og slķk višbrögš eru nefnd skilyrt. Į seinni įrum hafa menn gert tilraunir meš mörg lyf sem hafa įhrif į žetta heilasvęši til aš freista žess aš draga śr fķkn vķmuefnasjśklinga sem eru aš reyna aš hętta vķmuefnaneyslu. Žetta hefur leitt til žess aš nś eru lęknar farnir aš nota tvęr geršir af lyfjum viš įfengissżki viš vissar ašstęšur til aš draga śr fķkn. Annaš lyfiiš er ópķumhemjandi lyfiš naltrexon en hitt lyfiš virkar į GABA vištaka en öšru vķsi en róandi įvanalyf ( partial GABA agonisti)og heitir acamprosate( Ccampral ). Lyfin viršast geta dregiš śr fķkn mešal annars meš žvķ aš draga śr įhrifum skilyrtra višbragša fķkilsins.


Įhrif įfengis į taugarnar sem enda ķ accumbens-kjarnanum eru aš žvķ leiti sérstakar aš venjuleg višbrögš heilans viš stöšugum athöfnum sem losa dópamķn er aš įhrifanna gętir minna og minna uns dópamķnlosunin hęttir. Žetta viršist ekki eiga sér staš žegar įfengi verkar beint į taugafrumurnar og alltaf mį treysta žvķ aš dópamķn losni. Žetta er ein af undirstöšum undir stöšugri og langvinnri įfengisdrykkju.


Eins og įšur hefur komiš fram losar įfengi dópamķn ķ accumbence-kjarnanum meš žvķ aš auka verkun GABA-móttaka į taugunum sem losa dópamķniš. Til žess aš vķman komi fram žarf endorfin-aukningin sem įfengiš veldur aš fį aš njóta sķn žvķ aš ef hśn er blokkuš af meš žar til geršum lyfjum dregur žaš śr vķmunni.

  • Įfengi dregur śr verkun Purkinjefruma ķ litla heila og truflar žannig samhęfingu hreyfinga og fęr ölvaša menn til aš slaga.
  • Įhrif įfengis į heilabörk eru margvķsleg. Meš žvķ aš auka įhrif seritónķnbošefna žar telja sumir aš hömlur minnki.
  • Įfengi truflar heilastarfsemi į hippocampus-svęšinu. Viš mikla einstaka drykkju geta menn žvķ fengiš minnisglöp eša black-outs.
  • Įfengi dregur śr verkun dreifarboškerfisins ķ heilastofni og getur ķ stórum skömmtum ekki ašeins valdiš mešvitundarleysi heldur dauša vegna öndunarlömunar.

Erfšir auka hęttu į įfengissżki

Vitaš er aš įfengissżki er algengari ķ sumum ęttum og meš tvķburarannsóknum og rannsóknum į tökubörnum hefur veriš hęgt aš śtiloka umhverfisžętti svo aš ljóst er aš erfšir hafa mikil įhrif į žaš hvort einstaklingur veršur įfengissjśkur eša ekki. Miklar rannsóknir fara nś fram į žessu sviši vķša ķ heiminum. Flestir lķta svo į aš mörg gen vinni saman aš žvķ aš skapa hęttuna į žvķ aš einstaklingur verši įfengissjśkur.  

 

Įhrif óhóflegrar įfengisdrykkju į lķkamann

 Įhrif óhóflegrar įfengisdrykkju į lķkamana eru mjög flókin og fjölžętt. Įfengiš dreifist um allan lķkamann og žaš og nišurbrotsefni žess hafa almenna ertandi og skemmandi verkun į vefi og lķffęrakerfi. Afleišingarnar geta veriš mjög mismunandi og fara eftir žvķ hversu mikiš er drukkiš og hvernig. En žaš er ekki bara magniš sem skiptir mįli, ašrir žęttir vega žungt. Ešli einstaklingsins eša erfšir skipta mjög miklu mįli og žannig eru sumir mun veikari fyrir skemmdum en ašrir. Erfitt er aš sjį slķkan veikleika fyrir. Nęringarįstand einstaklingsins, aldur og kyn skiptir lķka miklu mįli. Žaš sem gerir žetta samspil įfengis og einstaklingsins enn flóknara er aš įhrif eša skemmdir į eitt lķffęrakerfi geta haft kešjuverkandi įhrif į önnur. Žannig skapa lifrarskemmdir sem koma fram meš żmsum breytingum į efnaskiptum lķkamans meiri hęttu į aš įframhaldandi įfengisdrykkja geti skašaš heilann og taugarnar.


Žegar talaš er um slęmar afleišingar drykkju hefur skapast hefš fyrir žvķ aš telja fyrst upp lifrarskemmdir og halda žeim nokkuš į lofti. Žetta hefur žvķ mišur oft oršiš til žess aš minna hefur veriš gert śt öšrum skašlegum įhrifum įfengis en efni standa til. Žetta į einkum viš um okkur Ķslendinga žvķ aš viš sjįum einna minnst af lifrarskemmdum allra žjóša vegna įfengis. Žaš er žvķ full įstęša til aš benda Ķslendingum sérstaklega į ašrar alvarlegar afleišingar vegna óhóflegrar įfengisdrykkju eins og heilaskemmdir, hęttu į heilablóšfalli, hjartslįttartruflanir og įhrifum įfengis į vélinda, maga og briskirtil.

 

Óhófleg įfengisdrykkja stušlar aš krabbameini

 Óhófleg įfengisdrykkja getur valdiš krabbameini ķ vélinda. Fólki sem drekkur meira en žrjį įfengisskammta į dag aš mešaltali er nęr tķu sinnum hęttara viš aš fį krabbamein ķ vélinda en žeim sem drekka minna en sjö drykki į viku. Sumar rannsóknir hafa bent til žess aš įfengi geti valdiš krabbameini ķ brjóstum hjį konum og ķ ristli og endažarmi. Žetta žykir žó ekki fullsannaš og deilt er um žetta enn.

 

Óhófleg įfengisdrykkja veldur vannęringu

 Įfengi sjįlft er orkurķkt en óhófleg įfengisdrykkja leišir oft til žess aš įfengiš er nęr eina nęringin sem einstaklingurinn tekur til sķn. Ķ įfengiš vantar naušsynleg nęringarefni eins og eggjahvķtuefni, fitu, steinefni og vķtamķn. Afleišingin veršur vannęring og oft er skortur į thiamini og B 12 mest įberandi. Samfara žessu eru gjarnan meltingartruflanir vegna magabólgna og bólgna ķ skeifugörn og briskirtli.

 

Įhrif óhóflegrar įfengisneyslu į vélinda og maga

 Įfengisdrykkja slakar į vöšvum viš efra magaopiš. Óhófleg įfengisdrykkja veldur žvķ oft aš innihald magans getur sullast upp ķ vélindaš ( bakflęši) og veldur žar žrįlįtum bólgum og hęttu į krabbameini. Įfengi ertir og skemmir slķmhśš magans og skeifugarnarinnar og veldur žar žrįlįtum bólgum. Blęšingar śr bólginni slķmhśš magans, magasįrum eša ęšagślum sem fylgja skorpulifur og eru ķ maga og vélinda valda dauša margra įfengissjśklinga.

 

Įhrif óhóflegrar įfengisneyslu į lifur

 Mönnum var žaš ljóst fyrir 200 įrum sķšan aš mikil įfengisneysla hafši slęm įhrif į lifrina. Ķ sumum Evrópulöndum og ķ Amerķku er óhófleg įfengisneysla algengasta eina orsökin fyrir žvķ aš lifrin skemmist ķ mönnum og dregur žį til dauša. Lifrarsjśkdómar af völdum of mikillar įfengisneyslu eru miklu sjaldgęfari hér į landi og hafa menn ekki haft į reišum höndum nęgilega góšar skżringar į žvķ. Talaš hefur veriš um aš įfengisneyslan ķ heild sé minni hér en annars stašar, nęringarįstand įfengisjśklinga sé betra hér en ķ öšrum löndum og minna sé um lifrarbólgur af völdum veira. Góš įfengismešferš hefur sitt aš segja en sennilegust er žó sś skżring aš erfšir rįši hér mestu um.


Lifrin er sérstaklega viškvęm fyrir įhrifum įfengis žvķ aš žegar įfengi er drukkiš er žaš tekiš upp śr maga og mjógirninu og berst žašan meš blóšrįsinni beint til lifrarinnar. Žar er įfengiš brotiš nišur en viš žaš verša til mörg efni sem geta veriš ertandi og skemmandi fyrir lifrarvefinn. Ber žar helst aš nefna acetaldehķš og efni sem hafa sameindir sem mjög greišlega ganga ķ sambönd viš önnur efni og eru stundum kölluš frjįlsir radikalar. Frjįlsir radikalar hafa eina lausa elektrónu į ysta hvoli sameindarinnar og eru žess vegna mjög óstöšugir og geta komiš af staš kešjuefnahvörfum sem eru lķkamanum hęttuleg. Žannig skemma žeir fituefnin ķ frumuhimnum og geta skašaš frumurnar og jafnvel valdiš frumudauša. Auk žess er įfengiš sjįlft mjög ertandi. Žessar breytingar į frumunum og próteinum žeirra leiša mešal annars til žess aš mótefnakerfi lķkamans ręšst aš žessum umbreyttu frumum. Įfengislifrarbólga getur valdiš skorpulifur meš tķmanum og lifrarbilun eša lifrarkrabbameini.

 

Lifrin er eitt stęrsta lķffęriš ķ lķkamanum um 11/2 kg aš žyngd. Mašurinn getur lifaš jafnvel žó aš einungis lķtill hluti lifrarinnar sé starfhęfur. Auk žess hefur lifrin hęfileika til aš bęta śr skemmdum sem verša į lķffęrinu meš endurnżjun og ašlögun. Hvort tveggja žetta leišir til žess aš einkenni um skemmdir į lifrinni koma yfirleitt ekki fram fyrr lifrin er oršin stórskemmd.

 

Reiknaš hefur veriš śt žaš įfengismagn sem óhętt er aš nota įn žess aš lifrarskemmdir koma fram. Venja er aš miša viš aš karlmenn megi drekka nęr helmingi meira en konur. Skammtur karlmanna er aš jafnaši einn tvöfaldur į dag ķ 20 įr og kvenna žį einn einfaldur aš mešaltali į dag ķ sama tķma. Žar eru hófdrykkjumörkin talin liggja. Ef drukknir eru 6 bjórar į dag myndast fitulifur og ef magniš er um 5 til 6 tvöfaldir į dag myndast alvarlegri lifrarskemmdir.

 

Hęgt er aš skipta alvarlegum afleišingum įfengisdrykkjunnar į lifrina ķ žrennt:

  1. Fitulifur: Fitusöfnun veršur ķ lifrinni hjį nęr öllum sem drekka of mikiš įfengi. Hjį žeim sem drekka ķ tśrum getur žessi fitusöfnun komiš og fariš. Fitan safnast ķ fyrstu ķ örsmįar blöšrur inni ķ lifrarfrumunum en žegar žessar blöšrur stękka żta žęr kjarna lifrarfrumunnar śt aš frumuhimnunni. Žessi söfnun byrjar ķ mišju lifrarinnar en getur dreifst um alla lifrina. Lifrin getur viš žetta oršiš 4 til 6 kg aš žyngd og er žį mjśk, gul og fitug. Fitulifur er mjög algeng hjį ķslenskum alkóhólistum. Hśn gengur til baka ef hętt er aš drekka og veldur sjaldan alvarlegum skemmdum. Vęg lifrarstękkun finnst.
  2. Lifrarbólga af völdum įfengis: Žegar um slķkt er aš ręša einkennist įstandiš af almennum bólgubreytingum ķ lifrinni og meš žvķ fylgir oft frumudauši. Örvefur byrjar aš koma ķ stašinn fyrir heilbrigšar lifrarfrumur. Vęgar bólgur af žessu tagi eru algengar į mešal ķslenskra alkóhólista en alvarlegasta sjśkdómsmyndin af įfengis-lifrarbólgunni er fremur fįtķš mešal Ķslendinga. Hśn einkennist af svęsnum lifrarbólgum sem oft fylgir hiti og gula og talsveršir verkir og hitt sem einkennir alvarlegar lifrarbólgur er aš žęr hverfa ekki stax og hętt er aš drekka. Lifrarstękkun er greinileg og lifrar-ensķm męlast hį ķ blóši žvķ žau leka śr sįrum eša daušum lifrarfrumum śt ķ blóšrįsina.
  3. Skorpulifur: Žetta er lokastig į alvarlegum lifrarsjśkdómi sem stašiš hefur žį ķ nokkuš langan tķma. Skorpulifur myndast hęgt og oft įn žess aš fólk verši mikiš  vart viš hana. Žį breytist lifrin śr fiturķkri bólginni lifur sem er um 2 kg ķ brśnt fitusnautt lķffęri sem er um 1 kg aš žyngd. Vķša erlendis er žetta algeng dįnarorsök alkóhólista. Hér į Ķslandi fremur fįtķš. Skorpulifur einkennist af žvķ aš žį er mikil bandvefsmyndun komin ķ lifrina sem aflagar byggingu hennar žannig aš bęši gallvegs- og ęšakerfiš rišlast. Žessar breytingar ķ lifrinni leiša af sér starfręnar truflanir sem geta leitt af sér truflanir ķ heila og nżrum. 
    Venjan er aš lifrarsjśkdómar vegna įfengisneyslu žróast stig af stigi, byrja sem fitulifur sem fer yfir ķ lifrarbólgur sem aftur leišir af sér skorpulifur. Žetta tekur yfirleitt langan tķma en undantekningar geta veriš frį žessu žannig aš žróunarferillinn getur veriš mjög skammur hjį sumum og stundum birtist sjśkdómurinn fyrst og fremst sem skorpulifur įn žess aš einkenni hafi įšur veriš įberandi um lifrarbólgur.

 Afleišingar óhóflegrar įfengisdrykkju į briskirtilinn

 Mönnum var ljóst strax 1878 aš óhófleg įfengisdrykkja gat valdiš skemmdum į briskirtlinum. Briskirtilsbólga af völdum óhóflegrar įfengisdrykkju getur stundum veriš mjög alvarlegur sjśkdómur og valdiš dauša. Sjśkdómurinn getur bęši birst sem skyndisjśkdómur og lķka sem langvinnur eša krónķskur sjśkdómur. Žó aš tengslin į milli skyndisjśkdómsins og krónķska sjśkdómsins séu flókin og alls ekki augljós eru einkennin oft žau sömu. Žau eru fyrst og fremst verkir ķ kvišarholi og truflun į starfsemi briskirtilsins. Žó aš tķšni žessa sjśkdóms sé ekki ljós hér į Ķslandi mį segja aš į hverjum degi séu į Sjśkrahśsinu Vogi einstaklingar sem eru aš fįst viš afleišingar langvarandi briskirtilsbólgu eša eru nżstignir upp śr skyndibólgu ķ briskirtli.


Briskirtillinn liggur djśpt ķ kvišarholinu bak viš magann og aftur undir hryggnum. Starfssemi briskirtilsins mį skipta ķ meginatrišum ķ tvennt. Annars vegar hefur kirtillinn aš geyma frumur sem bśa til insślķn og ef žęr skemmast er hętta į aš einstaklingurinn verši sykursjśkur. Hins vegar er aš finna ķ kirtlinum frumur sem bśa til meltingarensķm sem leidd eru ķ göngum sem sameinast ķ stóra śtrįs śr kirtlinum sem opnast inn ķ skeifugörnina.


Til marks um alvöru mįlsins mį segja aš u.ž.b. helmingur sjśklinga sem fęr briskirtilsbólgu vegna óhóflegrar įfengisneyslu hefur lįtist eftir 20 įr. Aš vķsu deyr einungis fimmtungur sjśklinganna beinlķnis śr briskirtilsbólgu en hinir deyja af żmsum fylgikvillum įfengissżkinnar. Rannsóknir sem sżndu fram į aš óhófleg įfengisdrykkja gęti valdiš krabbameini ķ briskirtli hafa ķ seinni tķma rannsóknum ekki veriš stašfestar. Erfitt er aš greina hversu mikinn žįtt įfengissżkin į ķ krabbameini ķ briskirtli žvķ aš flestir sem drekka mikiš, reykja einnig mikiš. Žegar bśiš er aš śtiloka frį įhrif tóbaksreykinganna kemur ķ ljós aš įfengisneysla viršist ekki hafa mikil įhrif į žaš hvort menn fį krabbamein ķ briskirtil.

 

Briskirtilsbólga vegna óhóflegrar įfengisdrykkju veršur venjulega hjį karlmönnum sem komnir eru į fertugsaldur. Byrjunareinkennin eru venjulega uppköst og skyndiverkir ķ kviši sem eru stašsettir ofarlega ķ kvišarholinu og leiša oft aftur ķ bak. Žessir verkur lagast eša rénar viš žaš aš menn halli sér fram. Ķ vęgari tilfellum varir verkurinn ķ 2-3 daga og batahorfur žį eru nokkuš góšar. Ķ öšrum tilfellum getur verkurinn varaš ķ nokkrar vikur og hętta į daušsfalli vex aš sama skapi. Ķ sjaldgęfari tilfellum getur briskirtilsbólga veriš įn verkja og žį er briskirtilsbólgan einungis greind śt frį einkennum um aš starfsemin sé ekki ķ lagi ž.e.a.s. aš fram komi einkenni um sykursżki og fituskita. U.ž.b. 5-6 įrum eftir aš sjśkdómurinn byrjar einkum hjį sjśklingum sem halda įfram aš drekka koma fram einkenni um krónķska briskirtilsbólgu. Sjśklingurinn kemur žį til lęknis vegna stöšugra verkja. Ķ kjölfar žeirra nota menn oft verkjalyf óhóflega og geta įnetjast žeim. Sjśklingar hafa žį lést, einkenni um sykursżki hafa komiš fram og meltingin er ķ ólagi. Ef menn hętta žį aš drekka hefur žaš sżnt sig aš śr verkjunum dregur og framžróun sjśkdómsins.

 

Žar til fyrir skömmu var žaš įlit manna aš krónķsk briskirtilsbólga byrjaši sem krónķskur sjśkdómur sem vęri mallandi og kęmi af og til ķ ljós meš köstum. Žessari hugmynd hafa menn varpaš frį sér og telja aš krónķskur pancreatis sé ekkert annaš en afleišing margra skyndibólgna ķ briskirtlinum.

 

Įhrif įfengisneyslu į heila- og heilastarfsemi

 Stöšug ofdrykkja og įfengissżki geta valdiš verulegum skemmdum į taugakerfinu, einkum heilanum. Žessi įhrif geta komiš fram sem breytingar į tilfinningavišbrögšum einstaklingsins og persónuleika hans og einnig sem breytingar į višhorfum hans, hęfileikum hans til aš lęra nżja hluti og minni. Įfengiš hefur įhrif į heilafrumurnar į margvķslegan og flókinn hįtt. Žannig breytir įfengiš bošefnabśskap heilans. Vannęring og alvarlegir lifrarsjśkdómar geta einnig framkallaš einkenni frį heilanum. Reynslan hefur sżnt aš fólk getur jafnaš sig oft merkilega vel ef žaš fer ķ bindindi og žeir einstaklingar sem voru komnir meš alvarleg višvörunareinkenni frį heilanum geta eignast góša starfsgetu aš nżju.

 

Lengi vel eša allt fram til 1980 var sś venja rķkjandi žegar fjallaš var um įhrif įfengis į heilann aš haldiš var į lofti varanlegum heilaskemmdum sem koma venjulega ekki fram hjį įfengissjśklingum fyrr en eftir įratuga drykkju samfara vannęringu og vosbśš. Lķtiš var fjallaš um ašrar vęgari truflanir į heilastarfseminni hjį žeim sem drekka žó aš žęr séu mjög algengar og valdi įfengissjśklingum verulegum vandręšum og stušli mikiš aš žvķ aš žeir sem hafa įkvešiš aš hętta aš drekka byrja įfengisneyslu aš nżju.

 

Įriš 1881 lżsti Wernicke banvęnu įstandi sem sįst oft hjį įfengissjśklingum og einkenndist af žvķ aš žeir uršu skyndilega ruglašir, misstu jafnvęgiš og stjórn į hreyfingum augnanna. Žetta var kallaš Wernicke heilaskemmdir eša encephalopathy. Um svipaš leyti eša 1887 lżsti Korsakoff heilaskemmd sem kom oft fram hjį įfengissjśklingum og einkenndist af žvķ aš žeir misstu minniš en héldu merkilega vel annarri heilastarfsemi ķ lagi. Žetta var kallaš Korsakoff-sturlun eša -psychosis. Įriš 1879 lżsti Mandisley elliglöpum į lokastigi sem komu oft fram hjį įfengissjśklingum um aldur fram. Žessar sjśkdómsmyndir voru sķšan til umręšu og lķtiš annaš žegar talaš var um heilaskemmdir allt fram til įrsins 1980.

 

Um 1936 varš mönnum ljós tengslin į milli Wernicke-heilaskemmdanna og thiaminsskorts. Fariš var aš gefa sjśklingum meš žessar heilaskemmdir thiamin og viš žaš lifšu fleiri og ķ ljós kom aš flestir žeirra fengu Korsakoff-sturlunina. Tengslin milli žessara tveggja heilaskemmda uršu žvķ mönnum ljós.


Óhófleg įfengisneysla veldur mjög mismiklum skemmdum į heilanum sem geta veriš allt frį vęgum višsnśanlegum breytingum ķ verulega rżrnun og skemmdir į taugavefnum. Einkennin geta aš sama skapi veriš allt frį vęgum starfręnum truflunum ķ elliglöp į lokastigi.

 

Hjį įfengissjśklingum eru margar įstęšur fyrir žvķ aš heilinn skemmist. Įfengiš sjįlft og nišurbrotsefni žess valda skemmdum į frumuhimnum, bošefnum og vištökum. Vannęring, höfušhögg, alvarlegir lifrarsjśkdómar og minnkaš blóšflęši til heilans veldur einnig žeim skemmdum sem hrjį įfengissjśklinginn.


Žó aš heilaskemmdir verši ķ réttu hlutfalli viš hversu lengi og mikiš er drukkiš eru žęr mjög persónubundnar, žannig aš af tveimur mönnum meš įlķka drykkjusögu og bakgrunn getur annar veriš meš miklar heilaskemmdir mešan hinn sżnir engin merki um slķkt.

  1. Sķšhvörf (Intermediate Brain Syndrome):  Greina mį truflanir į heilastarfsemi hjį um 75% įfengissjśklinga sem koma til mešferšar. Žessar truflanir eru til stašar eftir aš frįhvarfi lķkur. Žęr geta veriš žaš litlar aš einungis er hęgt aš greina žęr meš sérstökum hęfnisprófum en oft eru žessar truflanir augljósar og oftast greinir vanur lęknir eša įfengisrįšgjafi žetta ķ vištali. Truflun veršur į minni, hugsun og hęfileikum til aš leysa śr vandamįlum. Samfara žessu eiga įfengissjśklingar ķ vanda meš aš stjórna tilfinningum sķnum og hegšun eša meš öšrum oršum eru hömluminni. Į hęfnisprófum sem lögš eru fyrir įfengissjśklingana kemur fram aš žeir eiga erfišast meš aš lęra nżja hluti og hugsa óhlutlęgt. Sneišmyndir sżna aš um 65% įfengisjśklinga sem koma til mešferšar hafa męlanlega heilarżrnun. 
    Allt žetta lagast aš einhverju viš bindindi žótt aldrei grói um heilt. Žannig stękkar heilinn og blóšstreymi til hans eykst viš bindindiš. Į sama hįtt eykst hęfni įfengissjśklingsins, śr einkennum sķšhvarfa dregur og įfengissjśklingurinn nęr meiri stjórn į tilfinningum sķnum og hegšun.  Žessar starfręnu truflanir geta gert įfengissjśklingnum erfitt fyrir ķ mešferš sett žį ķ mikla hęttu į aš koma sér ķ vandręši og byrja įfengisdrykkju aš nżju. Slķk einkenni eru mjög algeng mešal įfengissjśklinga og geta veriš įstęša til aš halda įfengissjśklingum ķ stofnanamešferš ķ nokkrar vikur.
  2. Wernicke“s encephalopathy:  Wernicke lżsti žessari heilaskemmd įriš 1881. Įfengissjśklingarnir sem fį žetta verša skyndilega ruglašir, skjögra um og kvarta um aš žeir sjįi illa. Viš skošun rugla žeir og eru ekki įttašir į staš né stund. Žeir stjórna ekki augnhreyfingum auk žess sem augun tina (nystagmus ). Įstęšan fyrir žessu er fyrst og fremst thiaminskortur sem veldur sżnilegum breytingum ķ heilanum. 
    Breytingarnar verša ķ mišjum heilastofni sitt hvoru megin viš fjórša heilaholiš og teygja sig upp ķ milliheila.  Mjög sjaldgęft er aš sjį žetta į Ķslandi ķ dag og žetta kemur nęr aldrei upp į Sjśkrahśsinu Vogi. Kemur bęši til mikiš vķtamķnįt og betri ašbśnašur aš įfengisjśklingum. Helst er hętta į feršum ef langtgengnir įfengissjśklingar fį alvarlega fylgikvilla eša lenda ķ slysum og eru lagšir skyndilega inn į sjśkrahśs. Žeir fį žį ekki įfengiš sitt og er gefinn vökvi ķ ęš og viršast žessar miklu breytingar auka hęttuna. Žaš er žvķ įstęša aš gefa öllum įfengissjśklingum thiamin ķ ęš sem lenda ķ slķkum hremmingum. Lķklegt er aš viš breyttar ašstęšur hafi žessi heilaskemmd tekiš į sig nżja mynd sem fer oftast fram hjį heilsugęslufólki og veršur mönnum fyrst ljós žegar einkenni um minnisleysi kemur fram eša aš mönnum lįtnum viš krufningu. 
    Mešferš er hįir skammtar af vķtamķninu thiamini. Augnhreyfingarnar verša venjulega ešlilegar į einum degi mešan menn rugla ķ nokkra daga og gangur er óešlilegur dögum eša vikum saman ef hann veršur žį nokkurn tķma ešlilegur. Flestir sem fį žetta žjįst eftir žaš af varanlegum minnistruflunum og greinast meš Korsakoff-psychosis.
  3. Korsakoff psychosis:  Sömu orsakir og breytingar ķ heilanum liggja aš baki minnisleysinu sem Korsakoff lżsti hjį įfengissjśklingum 1887og Wernicke-heilaskemmdinni. Meš tķmanum hafa menn žvķ slegiš žessum hlutum meira og meira saman og tala um Wernicke-Korsakoff-Psychosis. Žó er ljóst aš fyrirbrigšin eru til sitt ķ hvoru lagi žó aš oftar sé hitt aš žetta rennur saman. 
    Žaš sem er mest einkennandi fyrir sjśklinga meš žessar heilaskemmdir er aš žeir muna ekkert stundinni lengur žaš sem er aš eiga sé staš. Žeir muna engin mannanöfn og rata ekki um sjśkrahśsiš eša stofnunina. Margir sjśklingana skįlda stöšugt ķ eyšurnar og žvķ er ekki orš aš marka žaš sem žeir segja. Žessir sjśklingarnir halda merkilega annarri hęfni sinni eins og aš reikna, tala og hugsa.
    Mešferšin er vķtamķngjöf og um fjóršungur sjśklinga getur įtt von į verulegri bót mešan annar fjóršungur fęr enga bót. Venjan er aš minnistruflanirnar verša sķfelld meira įberandi rétt eftir drykkju en lagast meš bindindi. En einn góšan vešurdag kemur minniš ekki aftur eftir einn drykkjutśrinn.
  4. Alcoholic Dementia: Ljóst er aš margir įfengissjśklingar fį elliglöp fyrr en viš mętti bśast. Sjśkdómsmyndin er žó hin sama og ķ öšrum elliglöpum og einkennist af almennri hrörnun į allri gįfnafarslegri starfsemi heilans.

Taugaskemmdir vegna óhóflegrar įfengisdrykkju

 Vķtamķnsskortur įsamt meš žrżstingi į taugarnar veldur oft śttaugabólgum hjį įfengisjśklingum. Einkenni um slķkt birtast venjulega ķ śtlimunum lengst frį lķkamanum og žį sem ofurnęm skynjun og pirringur sem kemur jafnt ķ bįša śtlimi (Dysesthesia). Žetta getur versnaš og oršiš aš tilfinningaleysi og kraftleysi ķ śtlimum. Algengt er aš alvarlegri einkenni um taugaskaša komi ef įfengissjśklingurinn sefur žungt ofan į annarri hendinni eša meš kreptann fót. Mešferšin er bindindi og thiamingjafir.

 

Įhrif óhóflegrar įfengisdrykkju į gešheilsu

 Óhófleg įfengisneysla veldur kvķšaröskun og žunglyndi. Mjög margir įfengissjśklingar žjįst af öšru hvoru žegar žeir koma til mešferšar. Stundum voru žessi gešręnu vandamįl fyrir įšur en byrjaš var aš nota įfengi óhóflega og spurning hversu mikinn žįtt žau įttu ķ aš skapa įfengissżkina. Mest af žvķ žunglyndi sem sést hjį įfengisjśklingum ķ afeitrun lagast meš bindindi, žó eru alltaf einhverjir sem žurfa lyfjamešferš vegna žess. Svo er hitt aš įfengissjśklingar geta veriš žunglyndir įn žess aš sżna einkenni um žaš ķ mešferšinni og žurft lyfjamešferš viš žvķ žegar žaš lętur į sér kręla mįnušum eša įrum eftir mešferš. Almenn kvķšaröskun og felmturröskun er oftast afleišingar af óhóflegri įfengisdrykkju mešan vķšįttufęlni og félagsfęlni er oftar til stašar įšur en óhófleg įfengisdrykkja hófst.

Įhrif óhóflegrar įfengisneyslu į hjarta og ęšakerfi

 Žó aš tališ sé aš hófleg įfengisdrykkja geti veriš heilsusamleg vegna žess aš hśn gerir hlutfall blóšfitunnar hagstęttn žį veldur lifrarbólga og óhófleg įfengisdrykkja žvķ aš žetta sama hlutfall veršur heilsunni óhagstętt. Žaš er žvķ vandratašur mešalvegurinn ķ įfengisneyslunni. Įfengissżki skapar hįan blóšžrżsting og aukna hęttu į heilablóšföllum. Óhófleg įfengisdrykkja veldur oft hjartslįttartruflunum. Skemmdir į hjartavöšva koma fram vegna eiturįhrifa įfengis og vannęringar og geta valdiš hjartastękkun og bilun hjį illa förnum įfengissjśklingum.

 

Įhrif įfengis į fóstur og žroska barna

 Žaš er hįlfgert feimnismįl aš tala um įhrif įfengis į fóstur og žroska barnanna og sś umręša į ekki alltaf upp į pallboršiš hjį almenningi og heilsugęslufólki. Įstęšan er aušvitaš sś aš mörg okkar hafa oršiš fyrir įhrifum įfengis ķ móšurkviši og fleiri af börnum okkar en viš viljum kannast viš hafa oršiš fyrir žvķ sama. Žaš hreyfir žvķ viš samvisku almennings žegar žetta ber į góma og einnig viš samvisku heilsugęslufólks sem hefur ekki veriš nęgjanlega įkvešiš viš aš kynna ófrķskum konum hętturnar og stutt er sķšan įfengi var jafnvel notaš viš lękningar hjį konum sem ganga meš barni.


Ef kona drekkur žegar hśn er barnshafandi getur žaš valdiš skaša sem er allt frį vęgum hegšunarvanda sem kemur fyrst fram į unglingsaldri til mikilla skaša į śtliti og vitsmunum. Alvarlegustu skemmdirnar eru nefndar įfengisheilkenni (Fetal Alcohol syndrome) žį fer saman, minnkašur vöxtur, lķtill heili, gat milli gįtta hjartans, stutt augnrifa og vanžróašir kjįlkar.

 

Fóstriš er mjög misnęmt fyrir eiturįhrifum og fer žaš eftir žvķ į hvaša tķmabili įfengiš fęr aš virka. Hętta er mest į 3.-9. viku fósturžroska. Į fyrstu žremur vikunum er fóstriš žaš lķtiš žroskaš aš skemmdirnar sem verša eru annaš hvort žaš miklar aš fóstriš deyr eša žį aš ef fóstriš lifir nęr žaš sér. Hęttan er mest į vanskapnaši į 4.-5. viku mešgöngu žvķ aš žį eru lķffęrin aš myndast. Eftir žaš dregur śr hęttunni. Eftir 9. viku eru lķffęrin fullsköpuš flest og ekki eins viškvęm. Heili fóstursins er žó nęmur fyrir įfengisneyslunni alla mešgönguna.

 

Helstu heimildir:

  1. W.A.Hunt, Pharmacology of Alcohol, in Ralph E. Tarter“s et al. Handbook of Substance Abuse, Neurobehavirolal Pharmacology, Plenum Press N.Y and London 1998
  2. H.H. Samson og F.J. Files, Behavioral Pharmacology of Alcohol, in Ralph E. Tarter“s et al. Handbook of Substance Abuse, Neurobehavirol Pharmacology, Plenum Press N.Y and London 1998
  3. Psychological and Psychiatric Conseqences of Alcohol in Ralph E. Tarter“s et al Handbook of Substance Abuse, Neurobehavirol Pharmacology, Plenum Press N.Y and London 1998
  4. Anne Geller, Neurological Effects in A.W. Graham“s Principles of Addiction Medicine, Second Edition, ASAM 1998
  5. V. Kumar, R. S. Cotran og S.L. Robbins, Basic Pathology, Sixth edition, W.B Saunders Company 1997
  6. Ninth Special Report to the U.S. Congress on Alcohol and Health. From the Secretary of Health and Human Services. 1997
  7. Eighth special Report to the U.S. Congress on Alcohol and Health. From the Secretary of Health and Human Services. 1993
  8. Harold E. Doweiko, Concepts of Chemical Dependency, Fourth Edition. ITP 1999
  9. Óttar Gušmundsson, Tķminn og tįriš, Ķslendingar og įfengi ķ 1100 įr. Forlagiš, Reykjavķk 1992
  10. Žorkell Jóhannesson, Lyfjafręši mištaugakerfisins, nokkrir höfušdręttir, helstu vķmugjafar. Menntamįlarįšuneytiš, Hįskóli Ķslands, Reykjavķk 1984

Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré