4. pistill: Forvarnir gegn vitrnni skeringu og heilabilun

Fjldi eirra sem glmir vi heilabilun og vgari stig vitrnnar skeringar mun
fara hravaxandi nstu rum og ratugum. stan er mikil fjlgun elstu
aldurshpunum. mislegt bendir til a hlutfallslega heldur frri veikist elstu
aldurshpum ruum lndum (1). a eru einkum tvennt sem virast skra
run; aukin menntun og rangur forvarna gegn aklkun.

Tmariti Lancet skipai fyrir nokkrum rum rannsknarnefnd (Commission)
sem fylgist me rannsknum forvrnum. ri 2017 birtist fyrsta samantektin og
renndi hn stoum undir niurstur r fyrri rannsknum en kafai dpra.
Rannsakendur tldu a um rijungur tilfella heilabilunar vri af orskum sem
hgt vri a hafa hrif en einnig var skoa hvenr vinni tilteknar forvarnir
hefu mest hrif.

unga aldri ber a leggja herslu menntun og ekki sst a hamla brottfalli r
skla v menntun er almennt verndandi. a samrmist eirri skoun a ef
heilinn hefur roskast vel oli hann betur neikv hrif sar vinni (e: brain
reserve).

Mialdra flk tti a huga a avernd, .e. f mefer vi hrstingi og hu
klesterli, hreyfa sig reglulega og bora hollan mat.

Aldrair ttu a forast einsemd, rva heilann me margvslegu mti, huga a
heyrninni og nota heyrnartki ef rf er v. Hi sasttalda kom frekar vart
v heyrnardeyfa hefur sjaldan veri tengd heilabilun. a er hins vegar lklegt a
skert heyrn valdi einsemd sem aftur eykur lkur heilabilun me tmanum.
r birtist svo nnur grein sama rannsknarhps og ar kemur fram a unnt s a
koma veg fyrir allt a 40% tilfella me rttum forvrnum. Fyrri niurstur voru
stafestar og rj atrii bttust vi sem hgt er a hafa hrif ; hfleg
fengisneysla, hfuhgg og loftmengun (2).

Ofangreint vi um heilbriga einstaklinga en nokkrar vel gerar rannsknir
flki me vga vitrna skeringu hafa snt a draga m r frekari versnun. Helst
er hr vitna til tveggja strra rannskna, FINGER sem fr fram Finnlandi (3) og
MAPT sem ger var Frakklandi en er ekki a fullu loki (4). r voru ekki
uppbyggar sama htt en sndu bar a fjlttar agerir hafa fremur
hrif en takmarkaar .e. huga almennt a heilsu, rva heilann og stunda flagslf.
Franska rannsknin sndi einnig jkv hrif af inntku Omega-3 fitusrum ef
r eru teknar til vibtar vi fyrrgreindar agerir en a taka r eingngu
hafi ltil hrif. a virist almennt hafa lti a segja a huga einungis a einum
tti, svo sem bta nringu ea fa lkamann ea vihafa heilarvun.
Hr landi eru msir kostir boi sem vafalaust hafa g hrif ef teki er mi af
essum rannsknum. Regluleg lkamsjlfun (t.d. Janusarverkefni), flagsstarf
flaga eldri borgara og endurmenntun sem veitt er mrgum sklum eru dmi
um agerir sem vissulega eru afmarkaar en hafa raun vtkari hrif.
Btt lkamlegt stand eykur lkur aukinni flagslegri virkni, flagsstarfi felur
sr hugrna rvun og endurmenntun eykur flagsleg tengsl.

1. Martin Prince, Gemma-Clair Ali. Malenn Guerchet, A. Matthew Prina,
Emiliano Albanese og Yu-Tzu Wu. Recent global trends in the prevalence
and incidence of dementia and survival with dementia. Alzheimer Res.
Ther. 2016; doi:10.1186/s13195-016-0188-8

2. Gill Livingston, Jonathan Huntley, Andrew Sommerlad, David Ames, Clive
Ballard, Geir Selbk o.fl. Dementia prevention, intervention and care:
2020 report of the Lancet Commission. Lancet 2020; 396: 413-446.

3. Tiia Ngandu, Jenni Lehtisalo, Alina Solomon, Esko Levlathi, Satu
Ahtiluoto, Mia Kivipelto o.fl. A 2 year multidomain internvention of diet,
exercise, cognitive training and vascular risk monitoring versus control to
prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a
randomised controlled trial. Lancet 2015;385:2255-2263.

4. J.K. Chhetri, P. de Souto Barreto, C. Cantet, M. Cesari1, N. Coley, S.
Andrieu og B. Vellas. Trajectory of the MAPT-PACC-Preclinical
Alzheimer Cognitive Composite in the Placebo Group of a
Randomized Control Trial: Results from the MAPT Study: Lessons for
Further Trials . The Journal of Prevention of Alzheimer s Disease 2017;
DOI: 10.14283/jpad.2017.21

Grein eftirJn Sndal ldrunarlkni

Alzheimer.is

  • Alvogen


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr