4. pistill: Forvarnir gegn vitrŠnni sker­ingu og heilabilun

Fj÷ldi ■eirra sem glÝmir vi­ heilabilun og vŠgari stig vitrŠnnar sker­ingar mun
fara hra­vaxandi ß nŠstu ßrum og ßratugum. ┴stŠ­an er mikil fj÷lgun Ý elstu
aldurshˇpunum. Ţmislegt bendir ■ˇ til a­ hlutfallslega heldur fŠrri veikist Ý elstu
aldurshˇpum Ý ■rˇu­um l÷ndum (1). Ůa­ eru einkum tvennt sem vir­ast skřra ■ß
■rˇun; aukin menntun og ßrangur forvarna gegn Š­ak÷lkun.

TÝmariti­ Lancet skipa­i fyrir nokkrum ßrum rannsˇknarnefnd (Commission)
sem fylgist me­ rannsˇknum ß forv÷rnum. ┴ri­ 2017 birtist fyrsta samantektin og
renndi h˙n sto­um undir ni­urst÷­ur ˙r fyrri rannsˇknum en kafa­i dřpra.
Rannsakendur t÷ldu a­ um ■ri­jungur tilfella heilabilunar vŠri af ors÷kum sem
hŠgt vŠri a­ hafa ßhrif ß en einnig var sko­a­ hvenŠr ß Švinni tilteknar forvarnir
hef­u mest ßhrif.

┴ unga aldri ber a­ leggja ßherslu ß menntun og ekki sÝst a­ hamla brottfalli ˙r
skˇla ■vÝ menntun er almennt verndandi. Ůa­ samrřmist ■eirri sko­un a­ ef
heilinn hefur ■roskast vel ■oli hann betur neikvŠ­ ßhrif sÝ­ar ß Švinni (e: brain
reserve).

Mi­aldra fˇlk Štti a­ huga a­ Š­avernd, ■.e. fß me­fer­ vi­ hß■rřstingi og hßu
kˇlesterˇli, hreyfa sig reglulega og bor­a hollan mat.

Aldra­ir Šttu a­ for­ast einsemd, ÷rva heilann me­ margvÝslegu mˇti, huga a­
heyrninni og nota heyrnartŠki ef ■÷rf er ß ■vÝ. Hi­ sÝ­asttalda kom frekar ß ˇvart
■vÝ heyrnardeyfa hefur sjaldan veri­ tengd heilabilun. Ůa­ er hins vegar lÝklegt a­
skert heyrn valdi einsemd sem aftur eykur lÝkur ß heilabilun me­ tÝmanum.
═ ßr birtist svo ÷nnur grein sama rannsˇknarhˇps og ■ar kemur fram a­ unnt sÚ a­
koma Ý veg fyrir allt a­ 40% tilfella me­ rÚttum forv÷rnum. Fyrri ni­urst÷­ur voru
sta­festar og ■rj˙ atri­i bŠttust vi­ sem hŠgt er a­ hafa ßhrif ß; ˇhˇfleg
ßfengisneysla, h÷fu­h÷gg og loftmengun (2).

Ofangreint ß vi­ um heilbrig­a einstaklinga en nokkrar vel ger­ar rannsˇknir ß
fˇlki me­ vŠga vitrŠna sker­ingu hafa sřnt a­ draga mß ˙r frekari versnun. Helst
er hÚr vitna­ til tveggja stˇrra rannsˇkna, FINGER sem fˇr fram Ý Finnlandi (3) og
MAPT sem ger­ var Ý Frakklandi en er ekki a­ fullu loki­ (4). ŮŠr voru ekki
uppbygg­ar ß sama hßtt en sřndu ■ˇ bß­ar a­ fj÷l■Šttar a­ger­ir hafa fremur
ßhrif en takmarka­ar ■.e. huga almennt a­ heilsu, ÷rva heilann og stunda fÚlagslÝf.
Franska rannsˇknin sřndi einnig jßkvŠ­ ßhrif af innt÷ku ß Omega-3 fitusřrum ef
■Šr eru teknar til vi­bˇtar vi­ fyrrgreindar a­ger­ir en a­ taka ■Šr eing÷ngu
haf­i lÝtil ßhrif. Ůa­ vir­ist almennt hafa lÝti­ a­ segja a­ huga einungis a­ einum
■Štti, svo sem bŠta nŠringu e­a Šfa lÝkamann e­a vi­hafa heila÷rvun.
HÚr ß landi eru řmsir kostir Ý bo­i sem vafalaust hafa gˇ­ ßhrif ef teki­ er mi­ af
■essum rannsˇknum. Regluleg lÝkams■jßlfun (t.d. Janusarverkefni­), fÚlagsstarf
fÚlaga eldri borgara og endurmenntun sem veitt er Ý m÷rgum skˇlum eru dŠmi
um a­ger­ir sem vissulega eru afmarka­ar en hafa Ý raun vÝ­tŠkari ßhrif.
BŠtt lÝkamlegt ßstand eykur lÝkur ß aukinni fÚlagslegri virkni, fÚlagsstarfi­ felur Ý
sÚr hugrŠna ÷rvun og endurmenntun eykur fÚlagsleg tengsl.

1. Martin Prince, Gemma-Clair Ali. MaŰlenn Guerchet, A. Matthew Prina,
Emiliano Albanese og Yu-Tzu Wu. Recent global trends in the prevalence
and incidence of dementia and survival with dementia. Alzheimer Res.
Ther. 2016; doi:10.1186/s13195-016-0188-8

2. Gill Livingston, Jonathan Huntley, Andrew Sommerlad, David Ames, Clive
Ballard, Geir SelbŠk o.fl. Dementia prevention, intervention and care:
2020 report of the Lancet Commission. Lancet 2020; 396: 413-446.

3. Tiia Ngandu, Jenni Lehtisalo, Alina Solomon, Esko Levńlathi, Satu
Ahtiluoto, Mia Kivipelto o.fl. A 2 year multidomain internvention of diet,
exercise, cognitive training and vascular risk monitoring versus control to
prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a
randomised controlled trial. Lancet 2015;385:2255-2263.

4. J.K. Chhetri, P. de Souto Barreto, C. Cantet, M. Cesari1, N. Coley, S.
Andrieu og B. Vellas. Trajectory of the MAPT-PACC-Preclinical
Alzheimer Cognitive Composite in the Placebo Group of a
Randomized Control Trial: Results from the MAPT Study: Lessons for
Further Trials . The Journal of Prevention of Alzheimer s Disease 2017;
DOI: 10.14283/jpad.2017.21

Grein eftiráJˇn SnŠdalá ÷ldrunarlŠkni

Alzheimer.is

  • Alvogen


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ