2. pistil: Hva er heilabilun? eftir Jn Sndal

Latneska heiti Dementia er
mynda af orinu mens sem
irhugur/hugsun og fyrir
framan er minnkunarforskeyti
de. Ori ir annig
minnkandi hugsun sem er mjg
lsandi fyrir standi. etta
heiti hefur veritt slensku
svo sem venja er en a eru hins
vegar til tvr ingar. nnur er
vitglp sem er nnast bein
ing en sem ekki margir nota
og heilabilun semhefur fengi
miklu meiri tbreislu tt sumum
finnist a heldur nirandi.

Heilabilun hj gmlu flki (latna: dementia senilis; enska: senile dementia)
hefur einnig veri nefnd elliglp og sst a stundum nota. Heilabilun hj
eim sem eru yngri en 65 ra (latna: dementia presenilis; enska presenile
dementia) hefur veri nefnd reskiglp en a er sjaldan nota. Latneska
ori dementia er nota tungumlum ngrannajanna en me mismunandi
stafsetningu svo sem ensku (dementia), frnsku (dmence), sku (demenz) og
llum norurlandamlunum (oftast demens ea dementia).
Heilabilun er stand sem sr margar orsakir. standi felur sr a vikomandi
einstaklingur getur vegna minnisskeringar ea annarra breytinga hugsun ekki
lengur s eins um sig og arf einhverja asto. essi skilgreining virist einfld
en er snin egar nnar er a g. Virkni og skyldur einstaklinga eru afar misjfn
v a er mikill munur krfum til einstaklings byrgarmiklu starfi og til ess
sem hefur veri utan vinnumarkaar langan tma. S sarnefndi getur v veri
kominn me tluvera skeringu ur en hann telst vera me heilabilun
samkvmt essari almennu vimiun en s fyrrnefndi uppfyllir fyrr skilyri
heilabilunar.Svo er gerur greinarmunur eftir aldri egar notaar eru aljlegar
vimianirsvo sem sjkdmameinaskr WHO (kallast ICD). Aldursmrkin eru
65 r sem eralgengasti aldur fyrir tku lfeyris heiminum og eru essi mrk v
frekarflagsleg en lffrileg tt au su hr notu lffrilegum tilgangi.
slenskuer einfaldlega tala um snemmkomna heilabilun
(sem hefst fyrir 65 ra aldur) ogskomna heilabilun (sem hefst fr og me 65 ra aldri)1).

Heilabilun er venjulega skipt rj stig; vg, milungs og alvarleg me vaxandi
einkennum og jnusturf. Algengustu sturnar eru vegna einhvers konar
taugahrrnunarsjkdma heila en s algengasti er Alzheimer sjkdmur en
nst eftir koma Lewy sjkdmur, Parkinson heilabilun og flokkur
framheilabilunar. Fyrst fer einstaklingurinn gegnum forstig heilabilunar og
verur ger nnari grein fyrir v nsta pistli. Sum tilvik heilabilunar myndast
hins vegar skyndilega, einkum vegna blrsartruflunar heila (bltappi ea
bling) ea slyss.
Heilabilun er mjg aldursh og mjg algeng efstu rum. Tali er a um 2%
allra sem eru 65 ra su me heilabilun af einhverjum orskum og svo tvfaldast
tnin hverjum 5 rum fram undir nrtt egar etta vi um rijung allra.
essi aldurstengda aukning er sameiginleg niurstaa fjlmargra rannskna tt
r sni ekki allar smu aldurstni og eru ofangreindar tlur v mealtal. Tni
heilabilunar hefur heldur minnka hlutfallslega en vegna mikillar aukningar
eldra flks heldur fjldi sjklinga fram a aukast miki nstu tvo ratugi2).
nstu pistlum verur rtt um forstig heilabilunar og skoa til hvaa ra er
hgt a grpa, bi hva varar forvarnir og mefer.

Heimildir :
1) https://icd.who.int/browse11/l-m/en
2) https://www.who.int/mental_health/neurology/dementia/dementia_the maticbrief_epidemiology.pdf

Grein eftir Jn Sndal ldrunarlkni

Alzheimer.is

  • Alvogen


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr