GrŠnmetisŠtur og hjartasj˙kdˇmar

Hjarta­ og grŠnmeti
Hjarta­ og grŠnmeti

Hvernig skilgreinum vi­ grŠnmetisŠtu (vegetarian)? ١tt or­i­ feli Ý sÚr a­ grŠnmetis sÚ neytt, leggur skilgreiningin h÷fu­ßherslu ß ■a­ sem sem ekki er bor­a­. Ůa­ sem skiptir mestu mßli er a­ grŠnmetisŠtur bor­a ekki afur­ir ˙r dřrarÝkinu, e­a gera ■a­ a­ mj÷g litlu leyti.

┴herslurnar eru mismunandi, sumir bor­a fisk, sumir bor­a mjˇlkurv÷rur og egg ß me­an a­rir bor­a engar afur­ir ˙r dřrarÝkinu. Ůannig er t.d. ger­ur greinarmunur ß "vegetarian" og "vegan".

Or­i­ "pescetarian" er nota­ yfir grŠnmetisŠtur sem bor­a engar afur­ir ˙r dřrarÝkinu nema fisk. Svokalla­ir "flexitarian" e­a "semi-vegetarian" bor­a oftast eing÷ngu afur­ir ˙r jurtarÝkinu, en bor­a ■ˇ st÷ku sinnum kj÷t e­a fisk.

Oftast ■egar tala­ er um "vegetarian" (lacto-ovo vegetarian) er ßtt vi­ einstaklinga sem bor­a mjˇlkurafur­ir og egg en engar a­rar afur­ir ˙r dřrarÝkinu. "Lacto-vegetarian" bor­a mjˇlkurafur­ir eins og osta og jˇg˙rt en ekki egg. "Ovo-vegetarian" bor­a egg en engar mjˇlkurafur­ir. Or­i­ "vegan" er nota­ yfir ■ß sem bor­a engar afur­ir ˙r dřrarÝkinu ekkert kj÷t, engan fisk, ekki egg e­a mj÷lkurv÷rur og engin unnin matvŠli sem innihalda slÝkar afur­ir.

Fiskur, kj÷t og mjˇlurv÷rur innihalda miilvŠg efnis eins og kalk, jßrn, jo­, B-12 vÝtamÝn, omega-3 fitusřrur, řmis prˇtÝn, D-vÝtamÝn og zink. GrŠnmetisŠtur ■urfa a­ tryggja a­ ■Šr fßi nŠgjanlegt magn ■essarra efna eftir ÷­rum lei­um.

Ni­urst÷­ur breskrar rannsˇknar, semánřlega voru birtaráÝ hinu virta tÝmariti American Journal of Clinical Nutrition, hafa vaki­ mikla athygli. Um er a­ rŠ­a faraldsfrŠ­ilega rannsˇkn ■ar sem 45 ■˙sund einstaklingum Ý Egnlandi og Skotlandi var fylgt eftir Ý a­ me­altali 11 ßr. Meginni­ursta­an var a­ tÝ­ni hjartaßfalla var marktŠkt lŠgri me­al ■eirra sem voru grŠnmetisŠtur en me­al ■eirra sem ekki voru grŠnmetisŠtur.á

Rannsˇkn ■essi er hluti af svok÷llu­uáEpic-Oxfordáverkefni sem er stˇr faraldsfrŠ­ileg rannsˇkn ■ar sem reynt var a­ ß nß til mikils fj÷lda einstaklinga sem neyta mismunandi fŠ­utegunda. SÚrstaklega var reynt a­ nß til stˇrs hˇps grŠnmetisŠta. Rannsˇkninni er Štla­ a­ svara mikilvŠgum spurningum um ßhrif grŠnmetisfŠ­is ß langvinna sj˙kdˇma eins og hjartasj˙kdˇma og krabbamein. Grunngagnas÷fnun fˇr fram ß tÝmabilinu 1993 - 1999.

═ upphafi rannsˇknarinnar voru ■ßtttakendurnir lßtnir svara spurningum um matarŠ­i sitt sÝ­asta ßri­. Ůeir sem bor­u­ ekki kj÷t og fisk, alls 34 %, voru skilgreindir sem grŠnmetisŠtur. Ůannig var ekki ger­ur greinarmunur ß "vegetarians" og "vegan". Ţmsar a­rir breytur voru skrß­ir Ý upphafi, t.d. hŠ­ og ■yngd, reykingar, ßfengisneysla, menntun, samfÚlagssta­a, hreyfing, blˇ­■rřstingur og kˇlesterˇlmagn Ý blˇ­i.áFari­ var yfir sj˙kraskrßr og dßnarvottor­ til a­ komast a­ ■vÝ hversu margir ■essarra einstaklinga fengu hjartaßfall ß rannsˇknartÝmabilinu.á

LÝkurnar ß hjartaßf÷llum reyndust 4.6% me­al gŠnmetisŠtanna en 6.8% me­al ■eirra sem ekki voru grŠnmetisŠtur. Ůetta ■ř­ir a­ hlutfallslega voru lÝkurnar ß hjartaßfalli 32% lŠgri me­al ■eirra sem voru skilgreindir sem grŠnmetisŠtur. Ůessi munur hÚlst eftir a­ lei­rÚtt haf­i veri­ fyrir ÷­rum breytum sem geta haft ßhrif ß tÝ­ni hjartaßfalla eins og reykingar, ßfengisneysla, hreyfing, lÝkams■yngdarstu­ull ogásamfÚlagssta­a.áGrŠnmetisŠturnar h÷f­u marktŠkt lŠgriálÝkams■yngdarstu­ul, lŠgra magn non-HDL-kˇlesterˇls ("vonda kˇlesterˇli­") og lŠgri blˇ­■rřsting.

Telja h÷fundar rannsˇknarinnar a­ lŠkkun ß "vonda kˇlesterˇlinu" megi rekja til hlutfallslega mikillar neyslu ß fj÷lˇmettu­um fitusřrum og hlutfallslega lÝtillar neyslu ß mettu­um fitusřrum.

FaraldsfrŠ­ileg rannsˇkna ef ■essu tagi sannar ekki a­ orsakasamband sÚ til sta­ar. Me­ ÷­rum or­um, ekki hefur veri­ vÝsindalega sanna­ a­ ef ■˙ gerist grŠnmetisŠtia minnki lÝkurnar ß a­ ■˙ fßir hjartasj˙kdˇm. Ef orsakasamband er til sta­ar vaknar hins vegar spurningin um hvort ■a­ sÚ fŠ­an ˙r jurtarÝkinu sem dregur ˙r hŠttunni ß hjartasj˙kdˇmum, e­a hvort ■a­ a­ bor­a ekki afur­ir ˙r dřrarÝkinu sÚ ■a­ sem skiptir mßli.

Einnig hefur veri­ bent ß a­ grŠnmetisŠtur bor­i oftast minna af unnum kolvetnum en a­rir. Margir telja slÝk unnin kolvetn afar ˇholl. H÷fundar greinarinnar telja hins vegar lÝklegt a­ rekja megi lŠgri tÝ­ni kransŠ­aßfalla me­al grŠnmetisŠta til ■ess a­ grŠnmetisŠtur hafa hagstŠ­ari blˇ­fitur og lŠgri blˇ­■rřsting.á

Hva­ sem ÷­ru lÝ­ur ver­ur a­ teljast afar lÝklegt a­ grŠnmetisfŠ­i hafi jßkvŠ­ heilsusamleg ßhrif.

Rannsˇknir hafa bent til a­ tÝ­ni offitu sÚ lŠgri me­al grŠnmetisŠta en annarra og ■ar me­ tÝ­ni sykurřki og hß■rřstings.

Margir bÝ­a spenntir eftir frekari ni­urst÷­um Epic-Oxford verkefnisins enda lÝklegt a­ ■a­ geti gefi­ mikilvŠgar vÝsbendingar um ßhrif matarŠ­is ß langvinnna sj˙kdˇma, ekki sÝst hjartasj˙kdˇma og krabbamein.

Grein fengi­ af mataraedi.isá


  • Alvogen


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ