Frjˇkornav÷ktunarkerfi fyrir ═sland

Vi­ erum virkilega spennt a­ geta tilkynnt um fyrsta sjßlfvirka frjˇkornateljarann ß ═sland sem mun gj÷rbylta ■vÝ hvernig vi­ teljum og spßum um frjˇkorn Ý andr˙msloftinu.

Ůessi nřja tŠkni er stŠrsta byltingin Ý greiningu frjˇkorna sÝ­an ß fimmta ßratugnum.áMe­ ■vÝ a­ sko­a s÷gu frjˇkornav÷ktunar Ý stuttu mßli, ■urfum vi­ a­ hafa Ý huga a­ fyrsta tŠki­ til a­ mŠla ofnŠmiskvef af v÷ldum frjˇkorna, almennt kalla­ heymŠ­i, var fyrst uppg÷tva­ af Dr. Blakely ß 19. ÷ld. Ůa­ var ekki fyrr en ßri­ 1943 sem var fari­ a­ skrß frjˇkornafj÷lda en ßri­ 1951 var Hirst fjˇrkornamŠlitŠki­ kynnt sem sÝ­ar var­ ■a­ vinsŠlasta. Hirst-a­fer­in er enn vinsŠlust og notu­ um allan heim. ═ dag eru nŠstum 1000 frjˇkornamŠlingarst÷­var um allan heim, flestar ■eirra Ý Evrˇpu og er Hirst-a­fer­in enn vinsŠlust.

HÚr ß landi hefur Nßtt˙rufrŠ­istofnun ═slands sÚ­ um frjˇkornav÷ktun Ý meira en ■rjß ßratugi me­ tŠki af Hirst-ger­, breskt tŠki sem kallast Burkard frjˇkornamŠlitŠki. ┴ ═slandi eru tvŠr mŠlist÷­var (Ý ReykjavÝk og ß Akureyri) og tilheyrir EAN (äEuropean Aeroallergen Networkô) - Evrˇpski frjˇkornagagnagrunnurinn.áŮrßtt fyrir a­ Hirst-mŠlingin sÚ vi­urkennd sem ägullsta­allinnô Ý frjˇkorna v÷ktun, hefur h˙n nokkra veikleika, til dŠmis a­ tÝmalengt ni­ursta­na er of langur (1 dagur).

Ůess vegna er vaxandi eftirspurn eftir rauntÝma, sjßlfvirkri tŠknilausn semáveitir nßkvŠmari og skilvirkari g÷gn. Ůa­ er augljˇst a­ ■egar svo margt er sjßlfvirkt Ý n˙tÝma tŠkni, a­ ■a­ a­ telja frjˇkornin handvirkt, hljˇmar undarlega. Birting upplřsinga um frjˇkornast÷­u sem ■egar eru ˙reltar, vir­ist vera tÝmaskekkja. Loksins erum vi­ n˙na ß ■vÝ augnabliki a­ framfarir Ý umhverfis eftirlits tŠkni og gervigreind eru a­ábreyta frjˇkornagreiningu Ý nßkvŠm vÝsindi. Ůetta getum vi­ Ý raun kalla­ tŠknibyltingu. Ůess vegna hefur sjßlfvirkt eftirlit me­ frjˇkornum, mikla m÷guleika og er Ý hra­ri ■rˇun.

Fyrir marga ofnŠmissj˙klinga er sumari­ bŠ­i gle­ilegur og kvÝ­afullur tÝmi. SamkvŠmt samt÷kunum World Allergy, ofnŠmi (e­a ofnŠmiskvef) hefur n˙ ßhrif ß milli 10% og 30% allra fullor­inna um allan heim og allt a­ 40% barna. OfnŠmisvi­br÷g­ vi­ frjˇkornum hafa aukist bŠ­i Ý tÝ­ni og alvarleika ß m÷rgum st÷­um um allan heim ß sÝ­ustu ßratugum. ┴ ═slandi, Ý hˇpi 10 til 11 ßra skˇlabarna eru 18,8% krakka me­ ofnŠmi fyrir grasfrjˇkornum og 3,6% fyrir trjßm.

Rannsˇknir sřna a­ greindum frjˇkornaofnŠmissj˙klingum hefur fj÷lga­ jafnt og ■Útt Ý Evrˇpu ß undanf÷rnum ßratugum. Ein helsta ßstŠ­an fyrir ■essu eru loftslagsbreytingar. Anna­ vandamßl er a­ ofnŠmi lřkur ekki ■egar pl÷ntur hafa blˇmstra­. ١ ■a­ taki nokkra daga fyrir sumar pl÷ntutegundir a­ sleppa frjˇkornum, eru ofnŠmisvakar a­eins lengur Ý loftinu. Frjˇkornin frß vindfrŠvu­um pl÷ntum eru lÚtt og geta borist me­ vindi langar vegalengdir. Ůess vegna geta ofnŠmissj˙klingar veri­ nŠmir yfir miklu lengri tÝmabil. Frjˇkorn geta veri­ Ý loftinu jafnvel ■egar pl÷ntur blˇmstra, langt frß landinu okkar. Til dŠmis, snemma ß vorin, ■egar ═sland er yfirleitt enn undir snjˇ, eru birkitrÚ Ý Evrˇpu a­ blˇmstra og frjˇkorn ■eirra geta borist me­ vindi yfir hafi­.

═ ■essu samhengi eru upplřsingar ˙r frjˇkornamŠlingum mj÷g gagnlegar fyrir ofnŠmissj˙klinga og fagfˇlk. Ůa­ sem upphaflega veldur a­eins minnihßttar einkennum hjß ofnŠmissj˙klingum getur sÝ­ar ■rˇast Ý langvinna ÷ndunarfŠra-
sj˙kdˇma og astma. Aflei­ingarnar er aukinn beinn og ˇbeinn kostna­ur heilbrig­iskerfisins vegna ofnŠmis, sem n˙ er ߊtla­ur ß milli 50 og 150 milljar­ar evra ß ßri Ý Evrˇpu. Til a­ lina ■jßningar fˇlks me­ ofnŠmi, vernda heilsu ■eirra og lŠkka kostna­ heilbrig­iskerfisins, ■urfum vi­ a­ vita ß hva­a tÝmapunkti frjˇkornin eru Ý loftinu, hvenŠr styrkur ■eirra eykst og sÝ­an ■egar vi­ getum anda­ rˇlega aftur. Ůa­ er enginn vafi ß ■vÝ, a­ ■a­ a­ hafa nßkvŠmar ogáuppfŠr­ar upplřsingar um styrk frjˇkorna Ý loftinu mun bŠta lÝfsgŠ­i ofnŠmissj˙klinga verulega, hjßlpa ■eim vi­ a­ stjˇrna einkennum sÝnum betur og einnig gerir ■a­ ■eim kleift a­ skipuleggja tÝma sinn utandyra betur.

Til a­ a­sto­a ■ß sem ■jßst af frjˇkornaofnŠmi er Nßtt˙rufrŠ­istofnun ═slands styrkt af Astma- og OfnŠmisfÚlagi
═slands og ßkva­ a­ kynna änřtt tŠkni˙rrŠ­iô ľ Swisens Poleno Mars ľ sjßlfvirkt frjˇv÷ktunarkerfi. Fyrir Nßtt˙rustofnun ═slands er ■a­ sÚrstaklegaágefandi a­ ß okkur sÚ hlusta­. Ůetta hefur leitt til sameiginlegs markmi­s me­ umhverfisrß­uneytinu, a­ uppplřsa almenningi um styrk frjˇkorna Ý rauntÝma me­ ■vÝ a­ nota fullkomnustu tŠkni, sem mun hafa ßvinning Ý f÷r me­ sÚr, bŠ­i fyrir vÝsindamenn og fˇlk me­ frjˇkornaofnŠmi. Ůetta sřnir framsŠkna nßlgun ß lř­heilsu og gˇ­u upplřsingaflŠ­i. Ůa­ ver­ur a­ hafa Ý huga a­ jafnvel ß evrˇpskum vettvangi eru g÷gn Ý rauntÝma, a­eins fßanleg Ý nokkrum l÷ndum.

SwisensPoleno Mars er nř kynslˇ­ sjßlfvirkra frjˇkornamŠlinga Ý rauntÝma ß marka­num Ý dag. Sjßlfvirk frjˇv÷ktun ■ř­ir a­ mŠlikerfi mŠlir sjßlfstŠtt og er st÷­ugt a­ fylgjast me­ sta­bundnum styrk frjˇkorna allan sˇlarhringinn. Kerfi­ byggir upplřsinga÷flun ß stafrŠnni hˇlˇgrafÝu og gervigreind. MŠlikerfi­ břr til hˇlˇgrafÝskar 2D myndir og geymir alhli­a upplřsingar um formfrŠ­ilega eiginleika frjˇkorna Ý formi gagnaskrßa. Fyrirfram forrita­ reiknirit au­kennir agnirnar ß grundvelli skrß­ra upplřsinga og gefur ■eim vi­eigandi ämerkiô. Me­ hjßlp hugb˙na­arins er au­velt a­ sannreyna ni­urst÷­ur au­kenninganna. Kerfi­ skynjar vi­ minnsta styrk hvort um losun ofnŠmisfrjˇa sÚ a­ rŠ­a og ■ar me­ hvort frjˇtÝmabili­ sÚ hafi­. ┴ me­an ß frjˇkornatÝmabilinu stendur, fylgist ■a­ me­ gangi frjˇmagns og gefur nßkvŠmari upplřsingar um hvenŠr tÝmabilinu lřkur. Ů÷kk sÚ stafrŠnni fŠrslu er engin t÷f ■ar til g÷gnin nß til notandans. Fyrir viki­ geta ■eir sem ofnŠmi hafa fyrir frjˇkorn-
um gripi­ til fyrirbyggjandi a­ger­a til a­ stu­la a­ vŠgari einkennum.

Ef vi­ berum saman sjßlfvirkt og hef­bundi­ frjˇkornav÷ktunarkerfiágetum vi­ greinilega sÚ­ a­ sjßlfvirkaáfrjˇv÷ktunin bř­ur upp ß rauntÝmag÷gn en hef­bundna kerfi­ bau­ venjulega upp ß um viku seinkun.áTÝmaramminn fyrir sjßlfvirkri frjˇkorna v÷ktun er ein klukkustund sem hŠgt er a­ nota til a­ bŠta frjˇkornaspß, en Ý hef­bundinni mŠlingu er hßmarks upplausn, einn dagur. Sjßlfvirk frjˇkornav÷ktun bř­ur upp ß minni ˇvissu vi­ minna magn frjˇkorna Ý lofti, ■÷kk sÚ hŠrra sřnat÷kumagni, samanbori­ vi­ hef­bundna a­fer­ vi­ mŠlingar.áVi­ skulum ekki gleyma ßvinningnum eins og meira ■oli gagnvart ßlagi (sjßlfvirkt eftirlit), st÷­ugu eftirliti rafrŠnna gagna, greindra me­ gervigreind (ßn mannlegra a­komu) ßsamt lŠgri kostna­i vegna sjßlfvirkrar frjˇkorna v÷ktunar.

Gˇ­ar upplřsingar um frjˇkorn og frjˇkornaspßr sem bygg­ar eru ß nřjustu tŠkni geta dregi­ ˙r kostna­i heilbrig­iskerfisins. Ůa­ getur hjßlpa­ til vi­ a­ fŠkka komum ß brß­amˇtt÷ku e­a sj˙krah˙sinnlagnir af v÷ldum frjˇkorna-
ofnŠmis og tengdra sj˙kdˇma, auk ■ess a­ lŠkka annan kostna­ sem er ekki hßr en tÝ­ur eins og sÝmt÷l og t÷lvupˇstar til ritara ßsamt lŠknisheimsˇkna.

Ůegar ß heildina er liti­ er enginn vafi ß ■vÝ a­ ■essi nřja sjßlfvirka st÷­ hefur marga kosti og hinn sjßlfvirki Frjˇkorna-
teljari sem var settur upp ß Akureyri er fyrsta skrefi­ Ý a­ b˙a til Ýslenskt sjßlfvirkt frjˇkornanet.

Ůa­ gle­ur okkur a­ ═sland ßkva­ enn og aftur a­ fjßrfesta Ý ■vÝ nřjasta og Ý ÷rri ■rˇun tŠkni sem mun ekki a­eins hjßlpa vÝsindunum heldur einnig heimam÷nnum. Ůessi hß■rˇa­a tŠkni opnar okkur nřja vÝdd Ý frjˇv÷ktun ß ═slandi og bř­ur ■eim sem ■urfa a­ treysta ß upplřsingar um frjˇkornamagn, mun betri ■jˇnustu en veri­ hefur.

H÷fundur:
Dr. Ewa Przedpelska-Wasowicz
LÝffrŠ­ingur hjß Nßtt˙rustofnun ═slands

  • Alvogen


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ