SlÚttfull matskei­ af sykri gerir me­ali­ svo gott...

Spoon full of sugar ...
Spoon full of sugar ...

Vi­ h÷fum nŠstum ˇendanlega valkosti ■egar kemur a­ ■vÝ a­ velja ■a­ sem vi­ leggjum okkur til munns. Vi­ getum bor­i­ afur­ir bŠ­i ˙r jurta-og dřrarÝkinu, fisk, kj÷t, ßvexti, grŠnmeti, ferskar matv÷rur, unnar matv÷rur, brau­, s˙kkula­i, egg, fitu e­a sykur. Vali­ er endalaust. MeltingarfŠri okkar eru fj÷lhŠf og sřna ˇtr˙lega hŠfni til a­ breg­ast vi­ řmsum ˇvŠntum gestum.

Vi­ erum ekki eins og risae­lurnar for­um daga sem anna­ hvort voru kj÷tŠtur e­a jurtaŠtur. Ma­urinn er alŠta.

Hin mikla fj÷lbreytni sem rÝkir Ý matvŠla˙rvali ß vesturl÷ndum gerir okkur lÝfi­ ■ˇ ekki alltaf au­veldara. Miki­ ˙rval getur skapa­ valkvÝ­a. Flest okkar vita a­ vi­ eigum helst ekki bara a­ bor­a ■a­ sem okkur finnst gott. Vi­ ■urfum a­ tryggja a­ vi­ fßum ÷ll tilskilin nŠringarefni og al■ekkt er a­ sumur matur er "hollari" en annar. Hvar hollustuna er a­ finna liggur ■ˇ ekki alltaf Ý augum uppi. Ůetta "l˙xusvandamßl" vesturlandab˙a tekur BanadarÝkjama­urinn Michael Pollan fyrir ß skemmtilegan hßtt Ý bˇk sinni "The Omnivore Dilemma" e­a "Ëg÷ngur alŠtunnar". Megin■ema bˇkarinnar er spurningin; "Hva­ eigum vi­ a­ hafa Ý kv÷ldmat?" Einf÷ld spurning ■ˇtt Pollan takist a­ gera svari­ einstaklega flˇki­.á

Lř­heilsa og lei­beiningar um matarŠ­i

Lř­heilsufrŠ­i eru vÝsindi sem fjalla um hvernig fyrirbyggja ß sj˙kdˇma og bŠta heilsu me­ a­fer­um sem nß til samfÚlagsins alls e­a samfÚlagshˇpa. ═ ljˇsi ■ess a­ matarŠ­i hefur afgerandi ßhrif ß heilsu okkar er ekki a­ undra a­ ■eir sem hafa ■ann starfa a­ huga a­ lř­heilsu skuli hafa sko­un ß ■vÝ hva­ vi­ eigum a­ bor­a. Al■ekkt er a­ lř­heilsuyfirv÷ld ß vesturl÷ndum gefa reglulega ˙t lei­beiningar um matarŠ­i til ■egna samfÚlagsins Ý ■vÝ skyni a­ bŠta heilsu samfÚlagsins.á

═ ljˇsi ■ess a­ hjarta-og Š­asj˙kdˇmar hafa veri­ algengasta dßnarors÷kin ß vesturl÷ndum um ßrabil er ekki a­ undra a­ opinberar lei­beiningar um matarŠ­i hafi beinst mest a­ ■vÝ a­ draga ˙r vŠgi ■essarra sj˙kdˇma Ý samfÚlaginu. Flest okkar ■ekkja bo­skap lř­heilsuyfirvalda Ý ■essu samhengi. RÝkuleg ßhersla hefur veri­ l÷g­ ß a­ draga ˙r neyslu metta­rar fitu. Ůessi fita er oft nefnd h÷r­ fita og er hana helst a­ finna Ý dřrarÝkinu, a­allega Ý kj÷ti og mjˇlkurv÷rum. Ůß hafa ■essar rß­leggingar oftast hvatt til rÝkulegrar kolvetnaneyslu ■ˇt yfirleitt alltaf sÚ vara­ vi­ mikilli neyslu ß unnum sykri. Ůessar rß­leggingar hafa fengi­ stu­ning virtra samtaka lŠkna-og nŠringarfrŠ­inga vÝ­a um heim.

Nřlega rita­i ungur breskur hjartalŠknir Asheem MalhotraágreináÝ hi­ virta breska lŠknatÝmarit, British Medical Journal ■ar sem hann tekur ■essi efni til umfj÷llunar. Grein Malhotra hefur vaki­ mikla athygli ■ˇtt ekki sÚ a­ finna ■ar mikinn nřjan sannleik. Greinin bergmßlar hins vegar raddir sem hafa gerst sÝfellt hßvŠrari um a­ lř­heilsuyfirv÷ld sÚu ß villig÷tum ■egar kemur a­ lei­beiningum um matarŠ­i.á

Ljˇst er a­ margir frŠ­imenn eru ˇsammßla Malhotra. Hins vegar er athyglsivert a­ r÷dd hans hefur fengi­ ßheyrn Ý svo virtu lŠknisfrŠ­itÝmariti ■vÝ oftast hafa ■eir sem gagnrřnt hafa rÝkjandi lei­beiningar og kenningar ■urft a­ tjß sig ß ÷­rum vettvangi.

Fitur og hjarta­

FrŠ­imenn eru almennt sammßla um a­ transfita, sem oft er a­ finna Ý skyndimat, kexi, k÷kum og smj÷rlÝki, auki lÝkur ß hjarta-og Š­asj˙kdˇmum. Malhotra bendir hins vegar ß a­ "■ulan" um a­ minnka ■urfi neyslu ß metta­ri fitu hafi veri­ meginßhersluatri­i Ý lei­beiningum lř­heilsuyfirvalda um matarŠ­i um ßratugaskei­. Athyglisvert er a­ ÝbŠklingiáLř­heilsust÷­var um matarŠ­i frß 2006 er mettu­ fita og transfita sett Ý sama flokk sem er afar villandi og beinlÝnis rangt eins og ß­ur hefur veri­ bent ßáhÚr.

Malhotra telur a­ rß­leggingar um a­ draga ˙r neyslu metta­rar fitu hafi beinlÝnis auki­ hŠttuna ß hjarta-og Š­asj˙kdˇmum. Ůß telur hann einnig a­ ofurßhersla lř­heilsuyfirvalda ß a­ lŠkka kˇlesterˇlmagn Ý blˇ­i hafi leitt til ■ess a­ milljˇnir manns sÚu a­ ˇ■÷rfu me­h÷ndla­ir me­ blˇ­fitulŠkkandi lyfjum.

MeginßstŠ­a ■ess a­ mettu­ fita hefur veri­ talin auka lÝkur ß hjarta-og Š­asj˙kˇmum er a­ neysla slÝkrar fitu er talin hŠkka magn LDL-kˇlesterˇls ("vonda" kˇlesterˇli­) Ý blˇ­i. Malhotra bendir hins vegar ß a­ neysla metta­rar fitu hŠkki magnástˇrra LDL-prˇtÝnaáß me­an ■a­ sÚu fyrst og fremst lÝtil LDL-prˇtÝn sem auki hŠttuna ß hjartasj˙kdˇmum. Magn lÝtilla LDL-prˇtÝna aukist hins vegar vi­ rÝkulega kolvetnaneyslu.

Malhotra bendir ß ■ekktaásamantektáß rannsˇknum ß neyslu metta­rar fitu sem ekki bendir til ■ess a­ slÝk neysla auki hŠttuna ß hjarta-og Š­asj˙kdˇmum. Ůß bendir hann ß a­ neysla unninnar kj÷tv÷ru sÚ lÝklegri til a­ tengjast aukinni hŠttu ß hjarta-og Š­asj˙kdˇmum en neysla ß rau­u kj÷ti e­a feitum mjˇlkurv÷rum.

"SlÚttfull matskei­ af sykri gerir me­ali­ svo gottů", syngur Mary Poppins ■essa dagana ß fj÷lum Borgarleikh˙ssins. Au­vita­ er um lÝkingamßl a­ rŠ­a og endurspeglar textinn tilraunir Mary Poppins til a­ fß Banks fj÷lskylduna til a­ skilja mikilvŠgi gle­innar og ■ess a­ sameinast Ý leik. Athyglisvert er ■ˇ a­ vi­ skulum sjß samlÝkingu me­ sykri og gle­i en ■a­ er hins vegar eitthva­ sem gosdrykkjaframlei­endur eins og Coca Colahafa nřtt sÚr ˇspartáum ßratuga skei­. Hamingja og gla­vŠr­ fylgir ■eim sem drekka gosdrykkinn frŠga, a.m.k. ef dŠma mß af auglřsingunum.

Malhotra bendir ß a­ ■egar lř­heilsuyfirv÷ld hv÷ttu til minni fituneyslu hafi matvŠlaframlei­endur ney­st til a­ framlei­a fitusnau­ matvŠli. Lei­in sem ■eir notu­u til a­ brag­bŠta slÝka matv÷ru hafi veri­ a­ bŠta Ý hana sykri. Malhotra telur nřlegar vÝsindani­urst÷­ur benda til ■ess a­ sykurneysla auki sterklega lÝkur ß offitu,efnaskiptavillu,áhß■rřstingi, blˇ­fitur÷skunum og sykursřki.

Hjarta-og Š­asj˙kdˇmar - mikilvŠgi kˇlesterˇls

Ůa­ er li­in r˙m hßlf ÷ld sÝ­an fyrst var bent ß tengsl hŠkka­s kˇlesterˇls vi­ hŠttuna ß kransŠ­asj˙kdˇmi. SÝ­an ■ß hefur margt breyst. ═ dag hafa tveir ■ri­ju ■eirra sem fß kransŠ­astÝflu merki umáefnaskiptavillu. Um ■rÝr fjˇr­u ■essarra sj˙klinga hafa e­lilegt kˇlesterˇlmagn Ý blˇ­i. Malhotra telur a­ hßtt kˇlesterˇl sÚ ekki meginvandi ■essarra einstaklinga.

Malhotra talar tŠpitungulaust ■egar kemur a­ notkun blˇ­fitulŠkkandi lyfja (statin-lyf). Statin-lyf eru mest ßvÝsu­u lyfin Ý BandarÝkjunum og standa undir i­na­i sem veltir svo hßum upphŠ­um a­ tilgangslaust vŠri a­ nefna ■Šr hÚr. ═ Bretlandi eru um 8 milljˇnir manns ß statin-lyfjum. Malhotra telur a­ minni tÝ­ni reykinga og tilkoma brß­ra kransŠ­avÝkkana eigi meiri ■ßtt en statin-lyf Ý lŠkkandi dßnartÝ­ni vegna hjarta-og Š­asj˙kdˇma.

Ůß bendir Malhotra ßánřlega rannsˇknáß 150.000 einstaklingum sem sřndi hßa tÝ­ni aukaverkana me­al einstaklinga sem taka statin-lyf. Ůessi tÝ­ni er mun hŠrri en lyfjafyrirtŠkin almennt gefa Ý skyn og mun hŠrri en margir lŠknar gera sÚr grein fyrir.á

Ţmsir hafa bent ßáa­ gagnsemi statin-lyfja er afar lÝtil ■egar ■au eru gefin heilbrig­um einstaklingum Ý fyrirbyggjandi tilgangi. Hins vegar sřndiánřleg rannsˇknáa­ Mi­jar­arhafsmatarŠ­i getur lŠkka­ hŠttu ß hjarta-og Š­aßf÷llum um 30 prˇsent me­al einstaklinga me­ aukna ßhŠttu.

┴hrif Mi­jar­arhafsmatarŠ­isins ß dßnartÝ­ni eru um ■risvar sinnum meiri en ßhrif statin-lyfja Ý rannsˇknum ß svipu­um hˇpum einstaklinga.á

Malhotra telur a­ k˙vending n˙verandi lei­beininga um matarŠ­i sÚ nau­synleg til a­ koma rÚttum skilabo­um til almennings. N˙verandi lei­beiningar hafi ■egar valdi­ ska­a og řtt undir offitufaraldurinn sem n˙ herjar ß ■jˇ­ir vesturheims.

Heimildir: mataraedi.isá

á


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ