Sterkar konur gera ara sterka kringum sig!

Sterkar konur gera ara sterkari.
Sterkar konur gera ara sterkari.

Konur eru vast hvar samflaginu lykilhlutverki, bi innan fjlskyldunnar sem utan.

Konur sem eldri eru en 50 ra bera auknum mli byrg velfer sns samferarflks. r afla tekna til heimilisins, safna lfeyrissji til efri ra eru auk ess mur og mmur, sem sinna ungviinu sem og eim eldri. Sterkar konur gera ara sterkari kringum sig. Sterk bein skipta konur og fjlskyldur eirra mli!

Beinbrot af vldum beinynningar skera mjg lfsgi kvenna sem komnar eru tahvrf. Flestir ekkja einhvern sem hefur broti bein vegna beinynningar, hvort heldur sem a er 55 ra gamla systirin sem braut framhandleggsbein, 78 ra gamla amman sem mjamarbrotnai ea frnkan sem fkk samfallsbrot hrygg. Beinbrotin hafa hrif lf allra, sem brotna og einnig astandendur eirra. Til a vekja athygli essari stareynd, er haldinn aljlegur beinverndardagur ann 20. oktber r hvert um allan heim.

Hva er beinynning?

Beinynning er sjkdmur beinum, sem einkennist af litlum beinmassa og misrun innri byggingu beinsins, sem leiir til aukinnar httu brotum. Beinynning verur egar beinmagni minnkar hraar en lkaminn endurnjar a. Flk me beinynningu getur brotna vi ltinn sem engan verka ea smvgilega byltu. Sjkdmurinn er einkennalaus uns bein brotnar. Beinttnimling getur stafest, hvort um beinynningu er a ra, en hn er einkennalaus og v oft kllu hinn gli sjkdmur ea jafnvel hinn gli faraldur. Flest brot af vldum beinynningar vera framhandlegg, upphandlegg, mjm og hryggjarlium og getur valdi miklum verkjum, verulegri hreyfihmlun og jafnvel daua.

Algengur sjkdmur

heimsvsu er tali, a beinbrot af vldum beinynningar eigi sr sta riggja sekndna fresti. Fram a dnardegi mun ein af hverjum remur konum brotna og einn af hverjum fimm krlum sem komin eru mijan aldur.

Legudagar sptala vegna beinynningarbrota hj konum eldri en 45 ra eru fleiri en hj eim sem t.d. jst af sykurski, hjartafllum og brjstakrabbameini. Flest brot af vldum beinynningar eru meal kvenna eldri en 65 ra.

Konur og tahvrfin

Konur sem komnar eru tahvrf eru mikilli httu a f beinynningu og brotna af hennar vldum vegna ess hve beintapi verur hratt essu viskeii. Hmarksbeinttnin er um 25 ra aldur og helst nokku stug fram a tahvrfum, sem yfirleitt hefjast rtt eftir fimmtugt.

Beinin beinagrindinni eru stugt a brotna niur og endurmyndast. Kvenhormni estrgen skipar lykilhlutverk a stjrna myndun beina og endurnjun eim allt lfi. egar styrkur essa hormns minnkar eins og vi tahvrf brotna beinin hraar niur en au endurnja sig. Auk ess er frsog kalks, meginbyggingarefnis beinanna, r meltingarveginum ekki eins gott me auknum aldri og a tapast v auknum mli me vagi. Beinynning vegna tahvarfa er alvarlegust hj eim konum sem hafa fari legnmsager ea veri hormnahamlandi krabbameinsmefer vegna brjstakrabbameins (aromatase inhibitor therapy).

Fimm grundavallarttir til a draga r lkum beinynningu og brotum af hennar vldum

Nokkrir httuttir tengjast beinynningu rum fremur, s.s. hreyfingarleysi, nringarskortur og reykingar, en hgt er a hafa hrif og stjrna a miklu ea llu leyti. Hins vegar eru arir ttir, sem auka httu beinynningu og ekki er unnt a stra s.s. tengsl hennar innan fjlskyldna og vi aukinn aldur og sjkdma.

Hmarksbeinttni kvarast a miklu leyti af erfum fram a 65 ra aldri, en arir ttir skipta san meira mli til ess a sporna vi beintapi svo sem hreyfing og nring.

eir fimm ttir sem skipta mestu mli barttunni gegn beinynningu eru:

  1. hreyfing - hreyfu ig reglulega
  2. nring - gttu ess a bora fu me nausynlegum nringarefnum fyrir beinin
  3. hollir lfshttir - forastu sem hafa neikv hrif heilsuna og gttu ess a vihalda elilegri lkamsyngd
  4. frsla - kynntu r httutti sem gtu tengst r srstaklega
  5. greining - rddu vi lkninn inn um a hvort sta s til a lta mla beinttnina og fu mefer vi beinynningu ef arf

Hreyfu ig reglulega

Hreyfing verur enn mikilvgari en fyrr vi tahvrf til a vihalda beinttni, jafnvgi, virkni vva, styrk eirra og massa. Veikir vvar og llegt jafnvgi auka httu byltum og brotum.

Ekki er sama hvern htt vi hreyfum okkur ea hve miki lagi er til ess a hafa sem jkvust hrif beinin. Vinmsjlfun/styrktarjlfun verur mikilvgari eftir v sem vi eldumst. fingatlun tti a sna a rfum og getu hvers og eins. etta srstaklega vi um sem jst af beinynningu og/ea er htt vi byltum.

fingar fyrir beinin

skilegt er a heilbrigir hreyfi sig 30-40 mntur senn, risvar til fjrum sinnum viku. fingarnar eiga a vera ungaberandi, .e. bera uppi eigin lkamsyngd, og styrkjandi.

Dmi um ungaberandi fingar sem auka ol:

Dans, olfimi, fjallgngur, skokk/hlaup, sippa og gngur upp og niur stiga

Dmi um styrkjandi fingar:

Lyftingar me lum, fingar me teygjubndum, tkjum ea n tkja ar sem eingngu er tekist vi eigin lkamsyngd.

fingar sem bta lkamsstu eru einnig mikilvgar, srstaklega r sem
styrkja ftur og auka jafnvgi s.s. Tai Chi.

eir einstaklingar sem eru me beinynningu urfa srstaka fingatlun sem miar a v bta og vihalda lkamsstu, auka jafnvgi, gngulag og samhfingu vva og styrkja mjamir og bk fremur en almenna oljlfun. Forast skal uppsetur (kvikreppur) og miklar frambeygjur v r auka lag hryggjarliina og geta auki lkur samfallsbrotum.
Snninga, s.s. golfsveiflur, tti a varast svo og hopp og stkk, ar sem tak er miki og snggt. Sumar daglegar hreyfingar arf a gera varlega s.s. a beygja sig eftir hlutum og lyfta ungu v r geta tt undir samfallsbrot hrygg. Einstaklingsmiu fingatlun fr srhfum leibeinanda getur hjlpa til vi a n aftur fyrri virkni, komi veg fyrir frekari byltur og auki annig lfsgin.

Gttu ess a bora fu me nausynlegum nringarefnum fyrir beinin

Matari, sem rkt er af kalki, D-vtamni og prteini auk annarra nringarefna, er gott fyrir beinin og mikilvgt til ess a vihalda styrk eirra.

Kalk er uppistaan beinunum en au eru kalkforabr lkamans og vihalda rttu kalkmagni blinu, en kalk er nausynlegt fyrir virkni tauga og vva. Hr landi er rlagur dagskammtur af kalki fyrir flesta 800 mg . Unglingar, sem eru rum vextir, urfa 1000 mg og einnig konur, sem eru me brn brjsti ea eru sustu mnuum megngu.

undanfrnum rum hafa veri uppi vangaveltur um a me hvaa htti best s a tryggja rlagan dagskammt af kalki til a vihalda sterkum beinum. Rannsknir hafa bent til ess a ekki s hyggilegt a taka inn of miki af kalki sem fubtarefni ( tflum) vegna httu hjartafllum og nrnasteinum. Almennt er tali a best s a f kalki beint r funni en undantekningartilvikum s rf v a taka a inn srstaklega.

D-vtamn er einnig nausynlegt fyrir myndun og vihald beina, bi vegna ess a a auveldar frsog kalks r funni, strir styrk kalkkirtilshormna og tryggir mikilvga endurnjun og kalkmyndun beinvefja. Auk ess hefur D-vtamn hrif vvastyrk og jafnvgi og dregur annig r httu byltum og brotum. D-vtamn myndast hinni egar sl skn hana. Ekki eru margar futegundir rkar af D-vtamni, helst feitur fiskur s.s. lax og makrll og einnig finnst D-vtamn eggjum og lifur. v er nausynlegt hr landi a f D-vtamn sem fubt s.s. lsi ea lsistflum. ess m geta a n eru til D-vtamnbttar mjlkurvrur. Rlagur dagskammtur af D-vtamni er 10 g fyrir flesta en 15 g fyrir sem eru eldri.

Samsetning lkamans breytist eftir mijan aldur, fita eykst og vvamassi minnkar. Ltil neysla prteinum tengist lgri beinttni svo a getur skipt mli a au su ngjanleg funni. a er nausynlegt a f ng af kalki til ess a hrif prteina komi ljs. Dmi um prteinrka fu eru fiskur, kjt, mjlkurvrur og egg. r jurtarkinu eru baunir, rtarvextir, sojavrur, hnetur, knafr og heilkorn rk af prteini.

Forastu lfshtti sem hafa neikv hrif heilsuna og gttu ess a vihalda elilegri lkamsyngd.

Reykingar og hfleg neysla fengi geta haft slm hrif beinin og auki httu beinynningu og beinbrotum. er og mikilvgt a vihalda kjryngd, en slmt er a vera miki yfir henni og undiryngd getur auki beintap og httu beinbrotum.

Meira um httutti

Allir sem eru eldri en 50 ra og hafa brotna eru tvfaldri httu a brotna aftur mia vi jafnaldra sem ekki hefur brotna.

Erfir kvara hmarksbeinttni og hve hratt beintap verur vi tahvrf hj konum. Ef foreldri hefur brotna af vldum beinynningar eykst httan brotum hj afkomendum.

Mrg lyf hafa slm hrif beinin m.a. sykursterar og lyf sem fela sr hormnahamlandi krabbameinslyf mefer. Mikilvgt er a eir sem taka slk lyf fi einnig beinverndandi mefer, kalk og D-vtamn.

Arir sjkdmar get leitt til beinynningar, srstaklega blgusjkdmar lium og meltingarvegi s.s. gigt og Chrons sjkdmur. Snemmkomin tahvrf auka einnig httuna beinynningu.

Byltur geta valdi beinbrotum, einkum hj konum me lga beinttni. Nausynlegt er a kanna hvers vegna flk dettur, srstaklega ef um endurteknar byltur er a ra. a arf a mla sjn, kanna vvastyrk og jafnvgi og athuga hvort lyf hafi essi hrif jafnvgi. Einnig er nausynlegt a gta ess a hafa ekki lausar mottur ea snrur heima vi og a lsing s g. getur veri hjlplegt a hafa handri til a styjast vi baherbergi og jafnvel utandyra ar sem htta er a glf ea jr su hl.

Rddu vi lkninn inn um a hvort sta s til a lta mla beinttnina og fu mefer vi beinynningu ef arf.

Gott a ra vi lkni um a hvort sta s til a meta httu beinbrotum framtinni. Ef bi er a greina beinynningu arf a fara yfir a hvers konar mefer er boi, hverjar eru hugsanlegar aukaverkanir og mikilvgi ess a ljka henni.

Heimildir: Alja beinverndarsamtkin International Osteoporosis Foundation og Beinvernd.
Hfundur: Halldra Bjrnsdttir, rttafringur og framkvmdastjri Beinverndar.


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr