Velviljašar bakterķur, er žaš til?

Vörunar frį Örnu innihalda probiotics
Vörunar frį Örnu innihalda probiotics

Velviljašar bakterķur og gerlar, öšru nafni probiotics, eru vanmetin heilsubót sem leyna sannarlega į sér žrįtt fyrir smęš sķna.

Hvaš eru probiotics?

Fjöldinn allur af mismunandi bakterķum, sem sumir vilja fremur kalla gerla, lifa ķ umhverfinu en ekki sķšur ķ lķkama okkar. Žęr geta veriš bęši veriš góšar og slęmar en sem betur fer žį er varnarkerfi lķkamans vel innstillt inn į aš nota sér alla kosti velviljušu bakterķanna til aš verjast žeim slęmu.

Auk žess aš vinna gegn óvinveittum bakterķum hjįlpa žęr velviljušu okkur aš brjóta nišur fęšu til aš mynda fitusżrur og frįsoga nęringarefni. Żmisskonar mjólkursżrugerlar eru dęmi um velviljašar bakterķur/gerla eša hagstęša žramaflórustofna, sem einnig ganga undir nafninu probiotics. Žeir eru andstaša antibiotics (sżklalyfja). Helstu mjólkursżrugerlarnir eru lactobacillus, bifidobacterium bifidum og Lactobacillus GG žį er ašallega aš finna ķ meltingarvegi, žvagkerfi og kynfęrum.

Žeir hjįlpa einnig til viš aš halda ķ skefjum sjśkdómum eša einkennum s.s. hśšsjśkdómum og ofnęmi, tannskemmdum, sveppasżkingum, ristil- og žarmabógum, öndunarfęrasjśkdómum, vaxtartruflunum barna svo og aš vinna gegn helstu heilsufarstengdu vįgestum nśtķmasamfélags žaš er offitu, sykursżki, hjarta- og ęšasjśkdómum. 

Annar įhugaveršur gerill af svipušum toga er Lactobacillus rhamnosus GG en sżnt hefur veriš fram į gagnsemi hans fyrir heilbrigša meltingu, verndun slķmhśšar meltingarvegarins, hann geti  spornaš gegn haršlķfi og komiš ķ veg fyrir nišurgangspestir žar į mešal nišurgang ķ kjölfar feršalaga į framandi slóšir (travelers diarrhea). Einnig aš styšja viš žarmaflóruna bęši ķ daglegu lķfi og ķ tengslum viš sżklalyfjainntöku.

Lactobacillus rhamnosus GG hefur einnig veriš rannsakašur ķ tengslum viš įhrif hans į ónęmiskerfiš og žar meš bein og óbein tengsl viš ofnęmi og exem til aš mynda hjį börnum. Annaš er snżr aš börnum er aš sżnt hefur veriš fram į aš žau leikskólabörn sem fį Lactobacillus rhamnosus GG fį sķšur kvef og jafnvel ašra öndunarfęrasjśkdóma samanboriš viš önnur börn.

Önnur jįkvęš įhrif sem tališ er lķklegt aš Lactobacillus rhamnosus GG hafi jįkvęš įhrif į eru Crohn“s sjśkdómur, gigt, magasįr, og mögulega einhver vernd gegn tannskemmdum, ristilkrabbameini og žvagfęrasżkingu

Mjólkursżrugerlar gegn mjólkursykursóžoli

Įhugavert er hvernig mjólkursżrugerlarnir geta gagnast žeim sem eru meš mjólkursykursóžol en gerlarnir eru fęrir um aš brjóta nišur mjólkursykur (laktósa) bęši ķ mjólkurvörunni sem žeir eru settir ķ, til aš mynda drykkjarmjólk, jógśrt og nś sķšast skyr sem allt er ķ boši į ķslenskum matvörumarkaši en einnig ķ meltingarveginum žegar žeir hafa feršast alla leiš žangaš. Nišurbrot į mjólkursykrinum er reyndar ešlilegur hluti framleišsluferilsins žegar mjólk er sżrš og veršur aš jógśrt eša skyri

Probiotics, fyrir hverja

Almennt henta probiotics öllum aldurshópum og žar sem žaš er ekki lyf heldur hluti af matvöru er dagleg neysla žeirra örugg, jafnvel mjög ęskileg eins og fram kemur ķ žessari grein. Žeir geta meš varnarverkun sinni eflt mótstöšuafl lķkamans gegn sżkingum og pestum, einnig vegna įlags ķ daglegu lķfi vegna feršalaga og óreglu į svefni og mataręši. Probiotics eru žvķ sjįlfsagšur hluti af daglegu, hollu mataręši.

Tengsl bakterķa viš žroska ónęmiskerfisins

Žroski og efling ónęmiskerfis barna er mjög hįš bakterķuflóru ķ meltingarvegi og tengist žaš jafnvel žvķ hvort börn fęšast meš hefšbundnum hętti eša meš keisaraskurši. Vitaš er aš bakterķur ķ meltingarvegi eru grķšarlega margar og allt aš tķfalt fleiri en frumur lķkamans og samspil žessara bakterķa og slķmhśšarinnar ķ žörmum hefur greinileg įhrif į žaš aš ónęmiskerfiš žroskist meš ešlilegum hętti auk žess aš hafa įhrif į žaš hvort žau fį astma eša barnaexem.

Įhugavert er aš barnshafandi konur sem komnar eru aš fęšingu en žjįst sjįlfar af einhverskonar ofnęmi gera börnum sķnum gagn og vernda žau gegn exemi sķšar į lķfsleišinni meš žvķ aš taka inn probiotics.

Helstu tegundir probiotics?

Lactobacillusacidophilus (L. acidophilus) er lķklega žekktasta og mest notaša velviljaša bakterķan auk Bifidobacterium bifidum en saman eru žęr notašar ķ żmisskonar mjólkurvörur sem fį žį einkennisstafina eša višbótarheitiš AB-. Fyrir žį sem eru sérlega įhugasamir žį eru fleiri tegundir probiotics Streptococcus thermophilus, Saccharomyces boulardi, L. bulgaricus, L. casei, L. reuteri, Lactobacillus GG og Bifidobacterium longum.


 
Hvernig vinna probiotics

Milljónir bakterķa eiga sér samastaš ķ meltingarvegi og leggöngum žar sem žęr velviljušu vernda gegn sjśkdómum og neikvęšum įhrifum žeirra slęmu. Žęr velviljušu vinna mešal annars į žann hįtt aš žęr framleiša tiltekiš efnasamband, eitt eša fleiri, sem slęmu bakterķurnar žrķfast illa eša ekki ķ. Dęmi um žetta er žegar L. acidophilus brżtur nišur fęšu ķ meltingarveginum og framleišir viš žaš mjólkursżru (lactic acid) og vetnisperoxķš (hydrogen peroxide).

Tengsl probiotics viš sżklalyfjagjöf

Ķ kjölfar žess aš ķ nśtķma samfélagi er mikiš notaš af breišvirkum sżklalyfjum, og žvķ mišur erum viš Ķslendingar žar engir eftirbįtar, žį mį greina aukningu ķ sżklalyfjaónęmi og hafa margir af žvķ miklar įhyggjur.

Sżklalyf (antibiotics) brjóta nišur allar bakterķur ķ meltingarveginum hvort sem žęr eru góšar eša slęmar. Viš žaš skapast ójafnvęgi sem žarf aš leišrétta og getur lķkaminn gert žaš sjįlfur į mislöngum tķma. Annaš sem er tilvališ og hrašar ferlinu svo um munar er aš borša mjólkurafurš sem inniheldur probiotics eša taka inn žar til gerš fęšubótarefni. Slķkt byggir upp og višheldur velviljušum bakterķum/gerlum sem eyšast viš sżklalyfjainntökuna. Viš breišvirka sżklalyfjagjöf er vitaš aš slęmu bakterķurnar fjölga sér mikiš į kostnaš žeirra góšu sem undirstrikar enn frekar gildi žess aš taka inn mjólkursżrugerla ķ kjölfar sżklalyfjagjafar.

Inntaka į gerlategundunum Saccharomyces boulardi og Lactobacillus GG eru taldar vera įhrifarķkastar til aš sporna gegn nišurgangi hjį fulloršnum ķ kjölfar sżklalyfjamešferšar.

Hvar finnast probiotics?

Margir taka probiotic gerla, oft nefndir AB gerlar, inn aš stašaldri og žį ašallega meš žvķ aš borša mjólkurvöru meš AB gerlum ķ dęmi um slķk matvęli eru skyr, jógśrt, AB-mjólk, LGG-mjólkursżrugerlar og einnig ostur. Mjólkurvörur meš slķkum gerlum flokkast sem markfęši sem žżšir aš varan inniheldur einhverja tiltekna heilsubętandi eiginleika. Ašrar fęšutegundir sem innihalda velviljašar bakterķur er miso og tempeh sem er gerjuš sojaafurš upprunnin frį Jövu ķ Indónesķu.

Bestu uppspretturnar

Hęgt er aš fį probiotics į żmisskonar formi (fljótandi, žurrkaš, frosiš, duft, töflur) og af żmsum gęšum. Best er aš geyma žį ķ kęli. Fyrir žį sem hyggjast taka probiotics meš sér ķ feršalög er ęskilegt aš velja tegund sem žolir aš geymast utan kęlis.

Prebiotics

Til višbótar viš probiotics rįšleggja sumir svokallaša prebiotics. Žetta eru vatnsleysanlegar trefjar sem finnast ķ sumum matvęlum og bętiefnum sem m.a. hjįlpa probiotics aš lifa góšu lķfi ķ meltingarveginum. Dęmi um žetta eru svokölluš fructo-oligosaccharides (FOS) stundum kallaš heilsutrefjar og inulķn (fructan), kolvetnisgjafi ķ sumum tegundum af įvöxtum og gręnmeti sem styšja enn frekar viš meltinguna og ónęmiskerfiš. Žó ber aš hafa ķ huga aš žekkt eru nokkur tilfelli ofnęmislosts vegna neyslu inulķns. Prebiotics mį finna ķ hveitiklķši, byggi og hveiti, hvķtlauk, lauk, blašlauk, aspas og banönum.

Brjóstamjólk inniheldur fjöldan allan af nęringarefnum og öšrum efnum sem sżnt hefur veriš fram į aš séu naušsynleg fyrir barniš, žroska žess og vellķšan. Svo og varnir gegn sjśkdómum bęši sżkingum snemma į lķfsleišinni svo og lķfsstķlstengdum sjśkdómum sķšar į ęvinni. Stofnun žarmaflórunnar hjį ungabörnum er mjög tengd žvķ hvort aš brjóstamjólk eša tilbśnar mjólkurblöndur verša fyrir valinu.  Börn sem fį brjóstamjólk byggja upp žarmaflóru sem er rķk af  bifidobacteria og lactobacilli. Einnig njóta žau góšs af prebiotic įhrifum af völdum oligosaccharides sem eru eitt af megin efnum brjóstamjólkurinnar. Žessi oligoaccharides meltast ašeins aš hluta til ķ smįžörmunum en žegar žau koma nišur ķ ristilinn taka žau žįtt ķ aš byggja upp žarmaflóruna.
 

Eftirfarandi heilsutengdir žęttir tengjast notkun į probiotics

Gegn sżkingum ķ ęxlunarfęrum kvenna

Nokkrar rannsóknir hafa sżnt fram į aš nota megi velviljašar bakterķur til aš vinna gegn einkennum ķ leggöngum sem tengd eru neikvęšum bakterķum og sżkingum af žeirra völdum, L. Acidophilus er nefnt sérstaklega ķ žessum efnum. Einnig sżndu nokkar rannsóknir fram į jįkvęš įhrif af neyslu jógśrtar sem innihélt acidophilus gerla. Ekki hefur veriš sżnt fram į meš rannsóknum aš notkun velviljašra bakterķa gagnist gegn sveppasżkingum ķ leggöngum žó svo aš vķsbendingar séu uppi um žaš og aš margar konur hafi reynt slķkt ķ gegnum tķšina.

Įhrif gegn nišurgangi

Tengsl probiotics viš nišurgang af żmsum toga hefur veriš rannsakašur nokkuš vel. Til aš mynda dró verulega śr hęttu į nišurgangi hjį sjśklingum į sjśkrahśsum sem undirgengust sżklalyfjamešferš  žegar žeir fengu probiotics tvisvar į dag mešan į mešferšinni stóš og ķ eina viku į eftir. Einstaklingar meš krabbamein ķ ristli og endažarmi sem undirgangast krabbameinsmešferš eru ólķklegri til aš fį nišurgang, sjśkrahśsdvöl žeirra styttist og sjaldnar žarf aš draga śr lyfjamešferš vegna nišurgangs fįi žeir Lactobacillur rhamnosus og Lactobacillus GG.

Ekki er samręmi milli alla rannsóknarnišurstašna hvort velviljašar bakterķur gagnist meš óyggjandi hętti gegn nišurgangi ķ kjölfar matarsżkinga sem feršamenn verša gjarnan fyrir. Tegundirnar Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus GG og Lactobacillus acidophilus hafa žó ašallega veriš nefndir ķ žessu sambandi og hafa reynst įgętlega bęši til aš fyrirbyggja og hindra sżkingar.

Lactobacillus GG gęti gagnast viš aš fyrirbyggja eša mešhöndla nišurgang ķ börnum vegna sżkingar en probiotics eru žó mest gagnlegar til aš mešhöndla svokallašan rotavirus nišurgang hjį börnum. Stundum er probiotics notaš til aš mešhöndla ungabörn meš magakveisu (colic) meš 100 milljón CFU daglega ķ 3-4 vikur en naušsynlegt er aš žaš sé undir handleišslu lęknis eša menntašs heilbrigšisstarfsmanns.

Annaš:

Einnig er probiotics notaš til aš fyrirbyggja kvefpestir hjį fulloršnum og börnum į leikskólaaldri svo og viš mešhöndlun į žvagfęrasżkingum og gegn magasįrsbakterķum (Helicobacter pylori) hjį fulloršunum.

Velviljašar bakterķur tengjast einnig eftirfarandi heilsufarsžįttum 

* Bęta meltingu og bęla nišur vöxt óęskilegra bakterķa.

* Vinna gegn krónķskri hęgšatregšu.

* Draga śr einkennum og bęta lķšan žeirra sem žjįst af heilkenni ristilertingar (irritable bowel

   syndrome, IBS) og hefur lactobacillus reynst vel en ekki ašrir probiotics. Einnig gegn   

   bólgusjśkdómum ķ meltingarvegi, til aš mynd Crohn“s sjśkdómnum (garnabólgusjśkdómur) og  

   sįraristilbólgu (ulcerative colitis).  

   Lactobacillus, Bifidobacterium og strepotcoccus viršast gefa besta raun fyrir Crohn“s sjśklinga.

* Bęta žol gegn mjólkursykri fyrir žį sem žola hann illa.

* Rannsóknir hafa sżnt fram į gildi žess aš neyta mjólkurafurša sem innihalda gerla af ęttinni

   Lactobacillus eša Bifidobacterium og aš žęr geti stutt viš nįttśrulegt varnarkerfi lķkamans. Dęmi

   um slķkar vörur eru skyr, jógśrt, sśrmjólk, drykkjarmjólk og ostur.

* Draga śr hęttu į frjókornaofnęmi.

* Notaš gegn exsemi, hśšvandamįlum (unglingabólum) o.f.l.

* Lękka hįtt kólesteról, samhliša hollu mataręši og bęttum lķfshįttum.

 

Leišbeinandi dagskammtar af probiotics

Börn og ungabörn:
Leitiš rįša hjį barnalękni vegna notkunar į fęšubótarefnum.

Fulloršnir:

Lesa vandlega į leišbeiningar į umbśšum en nota eftirfarandi višmiš til hlišsjónar.

Notkun į probiotics fyrir barnshafandi konur og konur meš barn į brjósti er mögulega örugg.          

Til aš hindra og mešhöndla nišurgang: 1-2 billjónir CFUs (colony forming units) į dag.

Til aš vinna gegn sveppasżkingum ķ leggöngum: Hęgt er aš nota sérstaka stķla en sumir rįšleggja samsvarandi notkun į venjulegum hylkjum sem er ekki rįšlagt samkvęmt lęknisfręšinni. Hylkin eiga aš fara ķ munninn. ALDREI skildi nota prebiotics ķ leggöng.

Til aš višhalda og efla heilbrigši meltingarvegarins hljóša rįšleggingar upp į 1-15 billjónir CFU į dag. Ef aš tilgangurinn er aš hindra nišurgang vegna sżklalyfjamešferšar žį er rįšlagt aš taka  žaš 2-3 klst. eftir sżklalyfjatöku į degi hverjum.

Varnarorš

Žeir sem taka lyf žurfa aš rįšfęra sig viš sinn lękni varšandi inntöku į probiotics eins og į viš um öll fęšubótarefni.


Įstęšan er sś aš fęšubótarefni og probiotics geta mögulega haft įhrif į virkni lyfja, og dregiš śr, hindraš og aukiš įhrif lyfjanna. Til aš mynda lyf sem draga śr virkni ónęmiskerfisins getur aukiš hęttu į sżkingum. Žeir sem taka inn lyfin sulfasalazine og 

Einnig ęttu žeir sem undirgangast lyfjamešferš vegna krabbameins aš kynna sér mjög vel hjį sķnum lękni hvort aš probiotics séu ęskileg mešan į mešferš stendur. Einnig er tališ aš žeir sem eru meš gervihjartaloku ęttu ekki aš nota probiotics vegna mögulegrar hęttu į sżkingu.sżklalyf ęttu undantekningarlaust aš rįšfęra sig viš sinn lękni varšandi notkun į probiotics samhliša lyfjunum.

Flestir ęttu aš geta tekiš inn Lactobacillus acidophilus. Hins vegar gętu žeir sem taka inn 1-2 billjónir į dag fundiš fyrir uppžembu og vindverjum auk nišurgangs. Žvķ er mešalhófiš best hér sem annarsstašar.

Įhugavert er aš skoša hvaša einkunn Lactobacillus fęr hjį Natural Medicines Comprehensive Database žrįtt fyrir aš žaš sé óneitanlega ekki alger stašfesting į lęknisfręšilegri gangsemi.

Lķklega įhrifarķkt:

Mešferš gegn nišurgangi hjį börnum vegna rotavirus: + Bifidobacterium      

Komast lķklega yfir einkennin um žaš bil hįlfum degi fyrr en ell.

Mešferš: A.m.k. 10 billjónir CFU fyrstu 48 klst.


Mögulega įhrifarķkt:

Hindra nišurgang hjį börnum į sżklalyfjakśr: Lactobacillus GG

Hindra nišurgang hjį sjśklingum į sżklalyfjakśr: Lactobacillus casei, Lactobacillus bulgaricus, Streptococcus thermophilus

Vinna gegn nišurgangi į feršalögum: Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus GG

Hindra nišurgang viš krabbameinslyfjagjöf: Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus GG

Magakveisa ķ ungabörnum: Lactobacillus reuteri

Lungnasżkingar ķ 1-6 įra börnum: Lactobacillus GG, Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium

Sįraristilbólga (Colitis ulcerosa): Lactobacillus, Bifidobacterium, Streptococcus

Heilkenni ristilertingar (IBS): Bifidobacterium

Sveppasżking ķ leggöngum: Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus gasseri, Lactobacillus rhamnosus

Hindra og mešhönda exem (atopic dermatitis): Lactobacillus reuteri

    Hjį börnum meš mjólkurofnęmi: Bifidobacterium, Lactobacillus rhamnosus


Mögulega engin įhrif

Sveppasżking ķ leggöngum eftir sżklalyfjakśr: Lactobacillus

Chron“s sjśkdómur (garnabólgur)

Mjólkursykursóžol

Frekari rannsókna er žörf til aš hęgt sé aš meta meš óyggjandi hętti gildi notkunar į probiotics viš eftirfarandi:

            Žvagfęrasżkingar hjį konum

            Almenn meltingartengd vandamįl

            Hįtt kólesteról

            Mjólkursykursóžol

            Lyme sjśkdómurinn

            Hives

            Unglingabólur

            Krabbamein

            Stušningur viš ónęmiskerfiš

            Hindra sżkingar hjį sjśklingum ķ öndunarvél

 

Aš lokum:

Žvķ mišur žį standast ekki allar upplżsingar sem birtast į umbśšum fęšubótarefna um magn og innihald en žaš er nś svo oft žannig žvķ mišur. Einnig hafa fundist óvinveittar bakterķur ķ blöndunum sem įttu alls ekki aš vera žar.

Varšandi matvęli sem innihalda probiotics žį vęri jįkvętt aš į umbśšum žeirra standi višmišunargildi gerlamagns ķ 100 ml til aš hęgt sé aš įtta sig į heildarmagni žess sem tekiš er inn daglega.

Eins og įšur segir žį eru velviljušu bakterķurnar hluti af heilbrigši lķkamans og žvķ geta žęr ekki annaš en veriš til bóta. Hęgt er aš taka žęr inn samhliša neyslu į mjólkurvörum til aš mynda meš skyri, jógśrt, AB-mjólk og osti, žar er skyriš aš bętast nżtt ķ hópinn viš žęr hefšbundnu vörur sem įšur žekktust.

Mjög jįkvętt er aš nś mį velja śr fjölbreyttum flokki mjólkurvara sem uppfyllir kröfur og žarfir žeirra sem žola ekki mjólkursykurinn en vilja njóta allra kostanna sem mjólkurvörur geta veitt og haft mataręšiš sitt tiltölulega fjölbreytilegt.

Greinarhöfundur: Friša Rśn Žóršardóttir, Nęringarrįšgjafi B.S.c : Nęringarfręšingur M.S.c : Ķžróttanęringarfręšingur
 

Heimildir og ķtarefni:
Coppa, Giovanni V; Bruni, Stefano; Morelli, Lorenzo; Soldi, Sara; Gabrielli, Orazio.

Probiotics, Prebiotics, and New Foods. The First Prebiotics in Humans: Human Milk

Oligosaccharides. Journal of Clinical Gastroenterology. July 2004, volume 38, issue pp S80-S83

Lactobacillus acidophilus. University of Maryland medical center.

Lactobacillus. Medline plus

Vilhjįlmur Ari Arason. Góšu gęjarnir į móti žeim slęmu. Eyjan október 2010.

http://blog.pressan.is/vilhjalmurari/2010/10/12/godu-gaejarnir-a-moti-theim-slaemu/

www.ms.is/Naering-og-heilsa/Markfaedi/LGG/

www.isapp.net  International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics

www.naturaldatabase.therapeuticresearch.com


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré