Skilningur almennings astma og ofnmi fer vaxandi

Flestir ekkja Katrnu Jakobsdttur vegna starfa hennar stjrnmlum; formann Vinstri hreyfingarinnar - grns frambos, ingmann og fyrrverandi rherra.

Frri vita a Katrn hefur glmt vi astma- og ofnmi fr barnsaldri en ofnmi er algengt fjlskyldu hennar. A auki greindist sonur hennar fyrir ekki svo lngu me braofnmi fyrir hnetum.

Katrn telur mikilvgt a vekja athygli almennings astma- og ofnmi og gefur AO tma fyrir vital rtt fyrir miklar annir.

Ofnmi algengt fjlskyldunni

Vi erum fjgur systkinin og erum ll me miki ofnmi. Brur mnir voru mjg slmir af ofnmi sem brn en a hefur heldur skna hj eim. g fann hins vegar ekki miki fyrir essu fyrr en um tu ra aldur og mitt ofnmi hefur versna me runum. g er me ofnmi fyrir grri, kttum, hundum og msu umhverfinu. etta er flkinn sjkdmur og maur skilur hann ekki til fulls en g virist vera mjg vikvm fyrir umhverfi mnu. Elsti sonur minn er me miki matarofnmi en g hef sjlf ekki glmt vi a.

bramttku vegna ofnmis

Ofnmi getur ori verulega slmt. g f mikinn astma og hef tt vi a stra mikla blgumyndun, ennis- og kinnholur stflast og v fylgir mikill hfuverkur og vanlan. Stundum er g eins og til hliar vi sjlfa mig af astma- og ofnmiseinkennum. g hef einu sinni urft a fara upp bramttku eftir a hafa komi hs ar sem bj kttur. g er vikvm fyrir raka og hef til dmis sofi herbergi ar sem var fkki og vakna srlasin a morgni. egar g lenti bradeildinni var g talsvert yngri og hafi aldrei fengi svona slmt ofnmiskast. Augun blgnuu upp og voru sokkin, g fann miki til og var me slman sltt andlitinu. g skildi ekkert essu og hlt a g vri me slma augnskingu. g ttai mig ekki v a a gti haft svona slmar afleiingar a hafa veri inni sama rmi og kttur n ess a taka ofnmislyf.

Daglegt lf me ofnmi

g reyni a lta etta hafa sem minnst hrif mitt daglega lf og finnst leiinlegt a tala miki um etta. Oft og tum reyni g v a koma mr hj v a lenda astum sem eru slmar, lkt og a kaupa gistingu feralgum sta ess a gista inni heimilum af v a flk er me dr og ttar sig elilega oft ekkert essu. Margir vinir mnir eru me dr og passa g a taka extra skammt af ofnmislyfjum ur en g fer stainn. En stundum neyist maur samt til a fara v ofnmi er ori slmt.
g myndi segja a a vru alltaf einhver einkenni til staar. Daglega er maur innan um alls konar ofnmisvaka umhverfinu, maur hefur ekki stjrn eim og getur a sumu leyti ekkert v gert. g er alltaf astma- og ofnmislyfjum. g hef lent a ferataska tndist me ofnmislyfjunum og a var mjg gilegt augnablik egar g ttai mig v a lyfin voru tnd. a var mjg stressandi a vita a g gti lent einhverjum astum ar sem g fengi mikinn astma ea ofnmi og vera ekki me lyfin me mr. San passa g a vera alltaf me lyfin mr og hafa au handfarangri feralgum.
g hef mjg gaman af tivist en get ekki alltaf veri ti slenska sumrinu eins dsamlegt og a er. g reyni eins og hgt er a komast kring um slkt me v a vera lyfjum. g get ekki fari tilegur og gist tjaldi, ekki veri fkka, og hef til dmis lent a eiga a gista sumarhsi sem g s a myndi alls ekki ganga upp. egar g var yngri jist maur meira hlji og fannst asnalegt a vera lasin en eftir v sem g hef elst er g farin a lta vita ef astur henta mr ekki.

Braofnmi fyrir hnetum

Sonur minn er me braofnmi fyrir hnetum og var ur me fjlttara ofnmi fyrir mat. a hfst annig a hann var me eyrnablgur, stugt kvef og veikindi og hafi treka fengi sklalyf. Hann hafi veri a veikjast ru hvoru en vi hldum a a vri vegna skingar. Enda lsir a sr oft eins og sking egar maur er ofnmiskasti. Vi ttuum okkur ekki v strax a um ofnmi vri a ra. a var ekki fyrr en hann var rsgamall sem vi kvum a fara og lta kanna hvort etta gti veri ofnmi. eim tma var vanilluskyr a besta sem hann fkk en hann reyndist vera me ofnmi fyrir mjlkurvrum, eggjum og hnetum. var etta rennt teki t r matarrinu og hann lagaist. Hann er tu ra dag og hefur vaxi upp r essu eggja- og mjlkurofnmi a mestu, a greinist mjg lti hj honum en mti kemur a hnetuofnmi versnai og hefur rast yfir a a vera braofnmi.
etta er stressandi, aallega fyrir hann. Hann hefur fengi hnetur braui sem tti ekki a innihalda neinar hnetur og blgnai allur upp. a sem honum finnst erfiast er a etta geti veri fali; hneturnar geti veri einhverju sem ekki a innihalda hnetur.

Ofnmi kallai endurskoun matari fjlskyldunar

Ofnmi hefur gert a a verkum a vi hfum endurskoa allt okkar matari, vi tbum mun meira fr grunni og bkum okkar eigin kkur. etta hefur mikil hrif matarinnkaup til heimilisins, a er aldrei keyptur skyndibiti, tilbinn matur, dsamatur ea anna nema vera 100% viss um a a innihaldi ekki hnetur og etta hefur mikil hrif innkaup brauum og bakkelsi sem gjarnan innihalda hnetur ea hnetuleifar. a er rugglega a sumu leyti miklu betra fyrir okkur ll a hafa urft hugsa svona miki t innihald funnar.

Flugferir eru streituvaldur

Eftir a sonur okkar greindist me braofnmi hfum vi bara einu sinni fari me hann til tlanda. a sem olli mestri streitu vi feralagi var flugferin, a vera lokaur inni litlu rmi og komast ekkert. Hann getur fengi lfshttulegt ofnmislost vi a a vera sama rmi og skl ea opinn poki af hnetum. Vi knnuum flugflgin og vldum a fljga me flagi ar sem hnetur eru ekki bostlnum og ekki til slu. Okkur fannst a gilegra. Vi fengum lknisvottor og ltum vita fyrir flugi a hann vri me braofnmi. a var tilkynnt fluginu a um bor vri einstaklingur me braofnmi og flk var bei um a sna tillitsemi. g s samt honum a etta feralag var mjg streituhlai fyrir hann. Auvita er flk oft me nesti og mean fluginu st og a skrjfai pokum var hann nlum yfir hva gti veri pokanum. Hnetur eru lka miki notaar sem heilsufi og kynntar sem hollt milliml sem er a sjlfsgu alveg rtt. a er erfitt fyrir brn a vita a au geti fengi lfshttulegt ofnmislost vegna snertingar vi eitthva umhverfinu. Dauinn er ekki mjg nrri manni essum aldri ef maur hefur ekki kynnst honum, sem betur fer, en egar bi er a upplsa mann um a snerting vi eitthva umhverfinu geti veri lfshttuleg skil g vel essa streitu. g tek etta mjg alvarlega og vi hfum rtt etta miki og vi hfum oft fari yfir vibrgin ef hann lendir essum astum.

Skli og leikskli

Sonur minn er Melaskla og er einn af fleiri snum skla sem er me braofnmi fyrir hnetum. Hann er v einn af mrgum sem er alltaf me adrenalnpenna sr. Hann er me fjra penna, einn er heima, einn er hann alltaf me sr, einn er sklanum og einn er auka sem hann tekur me sr ef hann fer eitthva srstakt. Pennana arf svo a endurnja hverju ri. eir eru tveir me braofnmi bekknum hans og mr finnst au alveg trlega mrg sklanum me svona braofnmi. Mr finnst etta vera mjg vaxandi fr v a g var barn og etta ekktist varla.
a hefur komi mr ngjulega vart hva skli sonar mns hefur stai sig trlega vel. Sklinn er hnetulaus. a eru aldrei notaar hnetur i matreislu og vi fum reglulega tlvupsta um a nokkrir nemendur su me hnetuofnmi og minnt er a koma ekki me hnetur sklann. Auvita hefur komi fyrir a nemendur komi me hnetur sklann en eim er bara pakka niur tsku aftur. Sama er a segja um leiksklann hans. a var frbrlega stai a mlum ar, var hann enn me miki eggja- og mjlkurofnmi. ar var allur matur eldaur stanum og a er trlega drmtt.

Flagslf me braofnmi

Hann hefur aldrei ori fyrir neinum leiindum en a er alltaf dlti stressandi a fara afmli. Vi ltum alltaf vita og almennt finnst mr foreldrar taka essu mjg vel. Oft vilja foreldrar spyrja hva braofnmi ir og hva m hafa boi og hvort a s lagi a hafa eitthva t.d. veislubori sem inniheldur snefil af hnetum, etta getur elilega veri pnulti flki. a er lagi en skl af hnetum bori er anna en kex sem getur innihaldi snefil af hnetum og stundum urfum vi foreldrarnir a tskra a arna er munur . Hann er mjg vel mevitaur sjlfur og g hef rtt vi hann a a s ekki annig a allt s snii a hans srrfum, en a s eitthva sem hann geti ekki bora s alltaf eitthva sem hann geti bora. Hann hefur teki v mjg vel. a sem maur kvir dlti nna er a hann er a vera sjlfstari og arf meira a passa sig sjlfur. Hann er lka mjg mevitaur og vi hfum veri hj mjg gum lkni sem hefur rtt etta miki vi hann sjlfan.

Vihorf almennings til astma- og ofnmis a breytast

Mr finnst skilningur almennings astma- og ofnmi vera vaxandi. Mia vi reynsluna af systurdttur minni sem er fdd 1990 og var me mjlkur- og eggjaofnmi hefur mevitundin aukist mjg miki. eim tma ekkti flk etta ofnmi ekkert. dag eru mun fleiri vrur boi fyrir smbrn me ofnmi.
N er g me dlti loi og ljst ofnmi og er vikvm fyrir msum ofnmisvkum umhverfinu og stundum finnst mr flk eiga auveldara me a skilja reifanlegt ofnmi eins og hnetuofnmi enda hefur a veri dlti umfjllun. a eimir enn eftir af eim hugmyndum a etta s myndun og vi hfum urft a stoppa flk af a gefa syni okkar eitthva sem hann m ekki bora, srstaklega mean hann var yngri. En ar sem g hef oft heyrt etta vihorf sjlf gegn um tina finnst mr a vera a breytast. Astmi- og ofnmi virist lka mjg vaxandi slandi enda er ofnmi almennt vaxandi heiminum. a sem er stundum flki fyrir flk a skilja a ofnmi lsir sr ekki alltaf annig a vikomandi fi ofnmiskast og a einkenni ofnmis sjst ekki alltaf utan manni. etta er eins og me sjkdma almennt. Einnig geta einkennin vara ofnmisvakinn s lngu farinn. Ofnmi getur veri vivarandi, haft langtmahrif og valdi mikilli vanlan til lengri tma. Mr tti einmitt vnt um a egar lknir sagi mr a rannsknir sndu a langvarandi ofnmislag getur valdi einstaklingum leia og depur. Stundum finnst manni kvaranirnar dlti teknar af manni, a geta ekki gert allt sem maur vill egar maur vill. a sem mr hefur tt verst er hva etta veldur miklum blgum sem er svo erfitt a losna vi. g er misslm en egar g er slm gti g betur a funni. Til dmis drekk g aldrei bjr og sjaldan lttvn nema g s eim mun betra standi. Og svo auvita venst maur essu.

Nkvmar innihaldslsingar eru grundvallaratrii

a er grarlega mikilvgt a upplsingar su agengilegar, hvort sem a er hnetu-, mjlkur-, eggja- ea anna ofnmi. Mr finnast merkingarnar hafa batna verslunum og merkingar eru ornar mun betri innpkkuum vrum. Almennt eru slenskir matvlaframleiendur ornir duglegri a merkja vrurnar snar. En a merkingar hafi batna er margt sem er erfitt a f fyrir sem eru me ofnmi. Margar algengar vrur er mjg erfitt a finna n snefils af hnetum og a er stundum sni hversu margt er erfitt a f. a hefur mjg mikil hrif verslunarhegun mna ef g finn vrur ar sem etta er tryggt. En a sem maur ttar sig ekki hvort a geti raunverulega veri snefill af hnetum til staar framleislurminu ea hvort framleiendur eru a gulltryggja sig og vilja ekki taka byrg vrunni af v a etta hefur ekki srstaklega veri til skounar hj fyrirtkinu. Sumir framleiendur eru mjg nkvmir, einn tiltekur til dmis llum snum vrum a a geti veri snefill af heslihnetum.
a sem eru mestu vonbrigin fyrir son minn er skkulai. Va erlendis er hgt a kaupa vrur, t.d. skkulai sem er framleitt n snefils af hnetum og mr finnst a til fyrirmyndar. ur en hann greindist me braofnmi svindluum vi stundum essu og a gerist ekkert af v merkingarnar voru settar bara til varar en dag tkum vi ekki httuna me a. egar g var Finnlandi fyrr essu ri keypti g t.d. birgir af skkulai sem er votta hnetulaust.
Almennt eru ekki merkingar veitingastum, a sama m segja um kaffihs og bakar. Maur arf alltaf a spyrja; oft er vissa um innihaldsefni og a er tmafrekt a f upplsingarnar. a er leiinlegt a urfa a vekja sr essa athygli. g er farin a spyrja alltaf ef vi frum t a bora, vi hfum ekki fari t a a hringja undan okkur en vi ltum vita af ofnminu egar vi komum stainn og spyrjum hvort a s lagi. Oft spyr maur um innihald rtta veitingastum og upplsingarnar liggja ekki fyrir svo starfsflki arf a fara a spyrja. Mrgum finnst a ekki skemmtilegt, n er sonur minn a komast ann aldur a hann verur meira sjlfstur og honum finnst mjg leiinlegt a vekja athygli sr me essum htti g geri a hiklaust. Kannski er etta n a breytast.
En vi veljum okkur stai eftir essu. Vi hjnin erum mjg hrifin af grnmetisfi og heilsuveitingastum en frum sjaldan slka stai ar sem ar eru yfirleitt notaar hnetur. Einnig stair sem eru me srstakar matarhefir s.s. indverskt sem flestir nota hnetur sna matreislu, og maur skilur a, og verur a forast . En hefbundnum veitingastum eru a fyrst og fremst eftirrttirnir sem vi urfum a forast. Stundum hfum vi fengi frbra jnustu og a er bi til eitthva srstaklega fyrir hann. a strir okkur og vi frum aftur anga.

Meiri ekking og mevitund um ofnmi erlendis

Va erlendis eru merkingar, t.d. bakarum og kaffihsum agengilegar og skrar n ess a urfi a spyrja. Svj sttum vi kaffihs ar sem allar merkingar voru mjg skrar og afgreisluflk var me innihaldi alveg hreinu. Hr eru engar hnetur notaar og i geti bara vali hva sem er. Hrlendis segja bakar a au noti hnetur sumar vrur og geti ess vegna ekki byrgst a ekki s til staar snefill af hnetum. Margt bakkelsi er lka keypt inn frosi og ekki hgt a byrgjast. Svj frum vi fjlskyldan inn grnmetissta ar sem starfsflki hafi strax skr svr vi llum spurningum um innihaldsefni og g fkk au svr a engar hnetur vru notaar stanum t af essu vandamli. a er kannski a sem mr finnst mesti munurinn v a vera slandi ea erlendis. Vi fengum tilfinninguna a Svj vri meiri mevitund um essa hluti, etta s a breytast hrlendis.
a sem maur myndi vilja sj breytast er a eir sem eru matvlainai slandi velti v meira fyrir sr a hafa boi vrur sem eir sem eru me ofnmi geta neytt. Auki frambo af vrum sem tryggt er a innihaldi ekki au matvli, s.s. egg, hnetur, mjlk o.fl. sem geta valdi ofnmi.Til dmis vri frbrt a hgt vri a kaupa pskaegg sem eru rugg. a er eitthva sem kemur upp fyrir hverja pska mnu heimili. vildi maur sj merkingar kaffihsum og bakarum og var ar sem veri er me innpakkaa matvru miklu skrari.
Vital og greinahfundur:
Fjla Ptursdttir

Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr