Myglusveppir og heilsa

Hann er ekki geslegur myglusveppurinn
Hann er ekki geslegur myglusveppurinn

Myglusveppir eru rakasknar rverur eins og bakterur og efni sem gufa upp andrmslofti egar byggingarefni eru rk, geta hlaist upp lofti innandyra og haft neikv hrif heilsu, mismunandi vegu, a er t.d mismunandi milli tegunda hvaa reiti eir geta valdi.

Ofnmisvibrg

sumum tilfellum er flk me ofnmi gagnvart myglusveppum einkenni: brot, nefrennsli, rau augu, hnerrar, hstar og nnur einkenni ndunarfrum. Mjg fir eru me ofnmi fyrir myglu ea innan vi 2%.

Sking

Sveppaskingar lungum, ennisholum, og ofl. Sveppaskingar bli vera nr eingngu hj flki sem hefur blt nmiskerfi af einhverjum orskum.

Eiturhrif

Algengustu hrif myglusveppa eru tengd eiturefnum/ mycotoxnum sem eir framleia. a eru til margar rannsknir sem sna fram hrif essara eiturefna heilsu manna og dra. essi efni komast inn lkamann vi ndun, gegnum h ea vi inntku. Eiturhrifin valda blguvibrgum lkamanum sem gerir a a verkum a vi finnum upphafi til flensu-einkenna. Vi langvarandi hrif vera einkennin sterkari og mislegt fer a breytast lkamanum. Ein algengasta breytingin er lkkun MSH.

Skortur MSH veldur sreytu og stanslausum verkjum. Ennfremur stjrnar MSH starfsemi heiladinguls. 60 % eirra sjklinga sem hafa lkka MSH hafa ekki ngjanlegt ADH ea vagtemprandi hormn. essir sjklingar eru sfellt yrstir, hafa t vaglt og oftar en ekki hafa venjulega nmni snertingu vi rafmagn. 40% sjklinga me lkka MSH hafa ekki stjrn framleislu karlkynshormna og nnur 40% hafa ekki elilega stjrn framleislu yfirnrnahettubarkarhormna ACTH og kortisls. MSH strir einnig varnarvibrgum h, meltingarvegi og slmhimnu nefi og lungum

Einnig er boi upp prf netinu frbiotoxin.infoen s sa er umsjn lknis sem hefur mehndla nokkur sund einstaklinga sem hafa bi rakaskemmdu hsni auk ess a hafa birt niurstur rannskna. etta prf getur gefi flki hugmynd um a hvort a lfrn eiturefni eru a hafa hirf heilsu ess, srstaklega sjnprfi. v prfi er ekki veri a kanna sjn heldur samhfni taugakerfis.

Vantar vimiunarmrk: hrif eiturefna vi innndun eru ekki fullkomlega ekkt dag. a eru til miklar upplsingar um skasemi eiturefna vi beina inntku og upptku gegnum meltingarveg. a eru ekki til vimiunarmrk fyrir ll eiturefni (mycotoxin) fu ea fri enn ann dag dag.

a skortir upplsingar um hversu miki magn eiturefna arf a berast inn lkamann vi innndun til ess a einkenni eitrunar komi fram. Einnig er ekki ljst hversu langan tma arf til a f einkenni vi innndun. Rannsknir hafa bent til ess a vi innndun berist ngilegt magn eiturefna inn lkamann til ess a valda skaa, og a hsni me rakavandaml er miki magn af annars stigs efnum og lfrnum eiturefnum. Upptaka efna lungum getur veri a allt a 10-100 sinnum hraari en meltingarvegi.

ar sem arfger einstaklinga skiptir mli hvort ea hversu vel lkaminn losnar vi eiturefni hltur a vera erfitt a finna vimiunarmrk sem henta llum.

Loftgi innandyra

a eru margir ttir sem geta haft hrif loftgi innandyra auk myglusveppa og lfvera sem vaxa vi raka.

Helst ber a nefna tgufun fr njum byggingarefnum ea hsggnum eins og leysiefni, formaldeh ea nnur lmefni. Mengun fr heimilistkjum, svifryk og fleira. Innandyra ar sem raki er vandaml lofti ea byggignarefnum hafa rannsknir snt a nnur efni fr byggingarefnum , eins og formaldeh og plastefni fr lmum og dkum og a auki son hlaist frekar upp innilofti samanbori vi hs ar sem ekki eru vandaml. egar rakavandaml kemur upp byggingum m segja a til veri efnaspa sem hlest upp lofti innandyra og verur eim mun meiri ef loftskipti eru ekki fullngjandi. a eru v ekki aeins myglusveppir og lfverur sem arf a varast rku hsni

Reynslan snir a eir sem ba vi vivarandi raka og/ea myglusveppi vera a auki vikvmari fyrir hvers kyns annars konar reiti. Einstaklingar sem hafa bi hsni ar sem er raki finna einkum fyrir v a ilmefni geta framkalla svipu einkenni og vivera hsni ar sem er rakavandaml til staar. essi ilmefni eru meal annars oft votta og hreinsiefnum. Einnig getur lykt af njum hlutum (tgufun efna) eins og sfum, njum blum, rmum og fleira framkalla svipu einkenni. etta heilkenni hefur veri kalla MCS (Multi chemilcal sensitivity) ar sem einstaklingur bregast vi minnsta reiti umhverfi snu. Canada eru essir sjklingar mehndlair srstakan mta.

g nefni etta hr essari su ar sem etta virist vera reynsla eirra nokkur hundru einstaklinga sem g ekki til en a eru ekki vsindalegar rannsknir til enn sem styja etta. a er randi a gera sr grein fyrir v a a eru ekki bara myglusveppir sem vekja upp essi einkenni sem koma fram vi viveru hsni. Einkum er a mikilvgt a vita etta egar myglusveppur hefur veri fjarlgur eru nnur efni sem geta framkalla svipu einkenni (eftir a hafa fengi einkenni eftir viveru hsni me raka). Ef myglusveppur hefur veri fjarlgur hefur reynslan snt a vikvmni fyrir rum efnum minnkar.

Upplsingar

a er almennt viurkennt a bakterur og sveppir hafa hrif heilsufar flks.

Rannsknir essu svii eru flestar yngri en tu ra og v margt sem eftir a koma betur ljs komandi rum.

Myglusveppir og sumar tegundir rvera sem rfast raka geta haft hrif heilsu me eftirfarandi htti: margar tegundir geta valdi beinum skingum, ofnmi ea ol getur gert vart vi sig og sast en ekki sst er a reiti vegna efna og efnasambanda sem hafa neikv hrif inniloft sem er anda a sr. Rannsknir eru njar essu stigi eins og ur hefur veri minnst , en gefa til kynna a tengsl su milli raka hsni og heilsufars.

Myglusveppir eru mikilvgir nttrunni. Utandyra er elilegt a myglusveppir su vexti enda eru eir ar snu nttrulega umhverfi ar sem rkir samkeppni og eru eir afar mikilvgir ar sem niurbrot sr sta.

Gr myglusveppa eru til staar lofti utandyra og berast inn hbli me lofti, lifandi verum og vindum. Elilegt er a finna gr myglusveppa innandyra (30% m.v. loft utandyra).

Myglusveppir eiga ekki a vera vexti ea grmyndandi innandyra hblum. Myglusveppir eru vexti eim hblum ar sem kjrastur til vaxtar hafa myndast. essar kjrastur eru t.d. raki og ti. Gr myglusveppa n v aeins a vaxa ar sem umhverfi er eim hagsttt innandyra. a er vi essar astur sem myglusveppir geta haft hrif heilsu eirra sem ba ngrenni eirra.

Myglusveppir gefa fr sr gr og ara sveppahluta sem hafa hrif gi innilofts hsni ar sem rakavandaml er vivarandi.

Snt hefur veri fram a gr og arir svepphlutar innihalda eiturefni (mycotoxin) og mtefnavaka. Samkvmt niurstum rannskna mynda myglusveppir mVOC (microbial volitale organic compound) og margir mynda eiturefni sem vera til vegna annars stigs efnaskipta. a fer eftir tegund, stofni og astum hverju tilfelli hvort ea hversu miki af eiturefnum eru framleidd.

Vi hfum fyrir lngu tta okkur eirri httu sem lkama okkar getur stafa af v a leggja okkur til munns villtu sveppi sem vaxa ti nttrunni. Vi vitum a eir eru margir eitrair. Myglusveppir eru hins vegar oftast smir og sakleysislegir og a er ekki fyrr en allra sustu rum, a vsindamenn og lknar hafa rannsaka essa ger sveppa og au eiturefni sem eir mynda og hrif essara eiturefna heilsu manna. Rannsknir hafa einkum fari fram hsdrum sem ta mygla fur og skou heilsufarsleg hrif eins og mjlkandi kr sem lifa hsni ar sem mygla vex.

Vi inntku gegnum meltingarveg, til dmis egar vi borum eitraa sveppi, eru vibrg lkamans vi eitrinu skrp og frekar augljs. Hins vegar er erfiara a greina eiturhrif eirra myglusveppa sem eru umhverfi okkar og berast inn lkamann gegn um h og ndunarfri. ar sem mygla er vexti eru gr og arir svepphlutar fer og flugi, loftborin. Augljst er a vi gleypum og ndum a okkur eim gnum sem eru sveimi hverju sinni og til eru rannsknir sem sna fram a. Eiturefni (mycotoxin) geta v borist inn lkamann vi ndun, snertingu ea gegnum h, oft lngum tma. essi eiturvirkni gerist hgt og einkennin geta komi fram smtt og smtt og er v erfiara a greina og finna orsk eitrunarinnar en egar eitraur sveppur er tinn.

Rannsknir hafa bent til ess a upptaka eiturefna lungnavef s margfld vi upptku meltingarvegi. ess vegna hltur a vera afar erfitt a finna hversu miki magn lfrnna eiturefna arf hverju sinni til vekja einkenni, a a su til vimiunarmrk eiturefnum sem eru tekin upp meltingarvegi.

v miur er ekki enn hgt a sna fram hversu miki magn eiturefna(mycotoxina) arf til a hafa hrif heilsufar einstaklinga. a er afar erfitt a finna einhver kvein vimiunarmrk ar sem arfger einstaklinga spilar strt hlutverk v hversu auveldlega ea fljtt lkaminn losar sig vi eiturefni hverju sinni. Rannsknir benda til ess a einstaklingar kvenum vefjaflokkum su vikvmari fyrir essum eiturefnum en arir.

ess vegna sna bar hsnis ekki alltaf smu einkenni hverju sinni nema kannski ar sem erfafrileg tengsl eru fyrir hendi. Einkenni geta jafnvel veri afar mismunandi milli fjlskyldumelima sem ba sama hsni.

a er algengt a ar sem myglusveppur er vexti finni aeins hluti af bum ea starfsmnnum til ginda.

ar sem einkenni eru almenn og ansi vtk eiga au a samt sem ur sameiginlegt a au minnka ea hverfa egar kvei hsni er yfirgefi.

a er margt sem getur haft neikv hrif loftgi innandyra og v mikilvgt a finna stuna. Blaut og rk byggingarefni eins og til dmis lm, steypa og fgur gefa einnig fr sr efni sem hafa neikv hrif loftgi innandyra.

Rannsknir hafa snt fram tengsl milli ess a ba ar sem raki er vivarandi og heilsufars. Sterkustu tengsl eru milli raka hsni og astma, ndunarfraeinkenna og svefntruflana ar sem raki er vivarandi glfi. Raki steyptu glfi getur valdi niurbroti efna steypu, glfefnum og lmum sem hefur neikv hrif gi innilofts. ar sem raki er steyptu glfi er algengara a bar finni til einkenna nefholi og hlsi en ar sem raki er ekki til staar.

Einkenni sem geta komi fram eru talin upp hr.

Fullornir

Einkenni

koma ekki ll fram,einstaklingsbundi.

reyta, ea sfelldur hfuverkur, stundum eins og mgreni.

Ennisholublgur, gindi og sendurteknar skingar.

Hsti, urrkur ea svii hlsi, ea svii lungum, hrotur.

T vaglt, tur niurgangur ea arar meltingartruflanir.

Sjntruflanir, minnistruflanir, snertiskyn, doi og dofi tlimum,ljsnmni, rafmagnsvikvmni.

Jafnvgistruflanir,

Kvi, unglyndi, svefnvandaml.

reiti slmh, ndunarfri og melting.

roti, bjgur

Hvandaml, urrkur ea tbrot.

Liverkir, stingir, ea arir tskrir verkir.

Fuol, ol gegn t.d. hnetum, braui, msg, mjlkurvrum ea ru.

yngdaraukning ea yngdartap n skringa.

Einkenni eins og hj brnum.

Brn

Einstaklinsbundi hvaa einkenni koma fram og hversu sterkt

Ef essi einkenni koma fram n elilegra skringa

nefrennsli, hitasveiflur, eyrnaverkur, rstingur eyrum (eins og hellur),

hsti, asthmi, lungnablga, bronktis

hfuverkur ea einkenni fr ennisholum.

tbrot (lkt exem), urr h, roa kinnar, raua flekki framan, urra bletti ea sprungna h, kli.

sveppasking bleyjusvi ea annars staar

tar skingar, RS og bakterur

verk ftur ea liamtoft framan skflungi ea hnjm

Magakrampi, meltingartruflanir, niurgangur ea harlfi.

rleiki, athyglisbrestur og einkenni ofvirkni, einbeitingarskortur, skapbrestir.

slmum tilfellum hgist roska og einkenni fr taugakerfi koma fram.

Fuol t.d mjlkurvrur ofl.

Rtt ykir a benda a a eru arir umhverfisttir sem geta haft neikv hrif loftgi innandyra. a eru neikv tengsl milli raka hsni og heilsu.

Ef grunur leikur a myglusveppir vaxi hsni er mikilvgast a finna upptk raka og stu fyrir v a eir ni a vaxa. Myglusveppir geta ekki vaxi nema ar sem raki er til staar. Raki getur myndast til dmis ar sem hsni lekur, lagnir hafa rofna, einangrun er btavant ea ar sem loftfli er lti. Afar brnt er a bregast fljtt og rugglega vi ef vatnstjn sr sta og koma veg fyrir a byggingarefni su blaut.

Gr myglusveppa eru alls staar loftborin. Myglusveppir vera ekki vandaml innandyra nema ar sem raki er elilega mikill lofti ea byggingarefnum og grin vaxa upp og mynda myglu.

Athuga arf a essi einkenni eru sjaldnast ofnmi eim skilningi a au su mlanleg me gildi IGg. Samkvmt finnskri rannskn kemur a fram a IGg mtefnamling er ekki kennimerki um hvort einstaklingur hafi viveru hsni ar sem raki er elilega mikill.

a eru afar fir sem mlast me ofnmi fyrir myglusveppum, smu einstaklingar geta samt snt einkenni sem eru talin upp hr a ofan.

a er aldrei skilegt a ba myglusveppum ea rum rverum haginn innandyra og v er afar brnt a almenningur s mevitaur um a hvernig eigi a fyrirbyggja vxt myglusveppa.

bar urfa a vera mevitair um eftirfarandi:

Stva allan leka sem allra fyrst.

urrka strax ea fjarlgja byggingarefni sem hafa blotna vi leka ea vatnstjn.

Loftraki innandyra er skilegur 30-55%, helst ekki fara yfir 60%.

Loftfli arf a vera stugt og loftskipti regluleg. Opna glugga reglulega og nota eldhsviftur ea arar viftur sem soga lofti t.

urrkari (sem er ekki me rakatti) skal vallt blsa t r hsni.

Fylgjast arf srstaklega me gluggum ar sem rurnar ,,grta .

Mikilvgt er a fylgjast vel me fgu og ttiefnum baherbergjum.

Heimildir: husogheilsa.is

Hgt er a lesa um myglusvepp su Umhverfisstofnunar www.ust.is


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr