Įhrif žarmaflóru į lķkamsžyngd, efnaskipti og langvinnar bólgur

Rannsóknir sżna aš örverur ķ meltingarvegi mannsins hafa margvķsleg įhrif į lķkamsstarfssemi.

Žarmaflóran hefur įhrif į lķkamsžyngd, efnaskipti og bólguvirkni, ver okkur gegn óęskilegum örverum og hefur įhrif į gešheilsu.1,2

Žarmaflóran hjįlpar til viš aš brjóta nišur og melta fęšu įsamt žvķ aš framleiša įkvešin vķtamķn og fitusżrur sem eru okkur naušsynleg. Örverurnar framleiša žar aš auki mikilvęg bošefni fyrir lķkamann s.s. serotonin og dopamin.  Heilbrigš žarmaflóra er forsenda heilbrigšrar starfssemi meltingarfęranna įsamt žvķ aš hafa įhrif į į taugakerfi, ónęmiskerfi og hormónakerfi.3

Rannsóknir į mönnum og dżrum hafa leitt ķ ljós aš ójafnvęgi ķ žramaflóru getur stušlaš aš ofžyngd og offitu4,5 Fjölgun į įkvešnum örverum (Firmicutes) hefur žau įhrif aš mżs žyngjast hrašar en mżs sem hafa hęrra hlutfall af öšrum örverum (Bacteroidetes).5 Firmicutes hafa žann eiginleika aš nį meiri orku śr fęšunni en ašrar örverur m.a. meš žvķ aš frįsoga hęrra hlutfall fitu en Bacteroidetes.6,7 Ef mśsum meš sterlķla görn (įn žarmaflóru) er gefin žarmaflóra śr of feitum (obese) mśsum meš svoköllušum hęgšaflutningi verša mżsnar of feitar įn žess aš fęši žeirra hafi veriš breytt į nokkurn hįtt.5  Žessar nišurstöšur gefa til kynna aš fjöldi hitaeininga ķ fęši skiptir minna mįli en įšur var tališ.  Rannsóknir į of žungum einstaklingum gefa sömu nišurstöšur og tilraunir į mśsum hvaš varšar samsetningu į žarmaflóru og lķkamsžyngd.8

Žaš er mikilvęgt aš hafa mikla breidd af örverum ķ meltingarvegi til aš višhalda góšri heilsu.  Minni breidd getur aukiš lķkur į alvarlegum og langvinnum sjśkdómum eins og sykursżki II og krabbameini.9  

En hvaš er žaš sem getur helst raskaš žessari mikilvęgu žarmaflóru og žannig leitt til ofžyngdar og jafnvel alvarlegra sjśkdóma?

Rannsóknir ķ gegnum tķšina hafa sżnt aš óhófleg neysla į sętindum og mettašri fitu hefur slęm įhrif į heilsu almennt.10,11,12 Slķkar neysluvenjur leiša einnig til ójafnvęgis ķ örverubśskap meltingarfęranna og valda óęskilegri fjölgun į óhagstęšum örverum.13  Žaš tekur ašeins um einn sólahring aš raska heilbrigšri žarmaflóru meš slęmu/óhollu fęši.14 

Sżklalyf hafa einnig įhrif.  Ofnotkun sżklalyfja hamla vöxt hagstęšra bakterķa ķ žörmum sem getur t.d. haft įhrif į ónęmiskerfiš, sér ķ lagi hjį börnum.  Ofnotkun sżklalyfja snemma į lķfsleišinni getur leitt til ofžyngdar og offitu, og/eša żmissa sjśkdóma sķšar į lķfleišinni.15,16,17  Ķ landbśnaši*, sérstaklega ķ verksmišjubśskap, hefur tķškast sķšust įratugi aš nota sżklalyf sem vaxtarhvata og/eša til aš fyrirbyggja sżkingar.  Sżnt hefur veriš fram į aš notkun į sżklalyfjum ķ bśfénaši hefur jafnframt skašleg įhrif į žarmaflóru mannsins.18

Heilbrigši žarmaveggja er mikilvęgt žar sem žeir stżra žvķ hvaš fer frį meltingarvegi śt ķ lķkamann.19 Óhagstęš örveruflóra ķ meltingarvegi getur aukiš gegndrępi žarmaveggja, einkum smįžarmanna, og žannig stušlaš aš langvinnum bólgum og öšrum vandamįlum.  Įkvešnar gram-neikvęšar bakterķur ķ meltingarveginum gefa frį sér efni sem nefnist lķpópólżsakkarķš (LPS). Ef LPS komast śt ķ blóšrįsina geta žau haft óęskileg įhrif į heilsu. Žegar gegndrępi žarmanna er of mikiš eiga m.a. LPS greišan ašgang aš blóšrįs og berast žannig um lķkamann.  Fjöldinn allur af rannsóknum stašfesta óęskileg įhrif LPS į heilsu.

Hormóniš ghrelin sem framleitt er ķ meltingarvegi hefur įhrif į matarlyst og til aš mynda eykst framleišslan žegar maginn er tómur. Aukin framleišsla į ghrelini veldur aukinni matarlyst. LPS getur haft įhrif į ghrelinframleišslu og žannig aukiš lķkur į ofįti vegna višvarandi hungurs sem sķšan leišir til óęskilegrar žyngdaraukningar.20,21

Leptin er annaš dęmi um hormón, en žaš er framleitt ķ fitufrumum. Leptķn slekkur į hungri og framkallar seddutilfinningu.  Žegar maginn er fullur framleišir lķkaminn leptķn.  LPS geta haft įhrif į leptķnframleišslu bęši meš žvķ aš draga śr framleišslunni en einnig meš žvķ aš gera leptķnnema ónęma og žannig virkar ekki leptķniš sem skyldi.20,21

Rannsóknir sżna aš LPS geta aukiš streituvišbrögš og višhaldiš streituįstandi meš žvķ aš hafa įhrif į nżrnahettur og kortisól framleišslu.22  Aukin kortisól framleišsla til lengri tķma getur haft żmsar óęskilegar afleišingar. Dęmi um slķkar afleišingar eru kvķši, depurš, žrįlįtir höfušverkir, svefnvandamįl og žyngdaraukning.

Žarmaflóran spilar lykilhlutverk ķ lķkama okkar og hefur vķštęk įhrif į heilsufar, andlegt og lķkamlegt. Neysla į gerlarķku fęši (jógśrt, sśrkįl, kombucha, miso, léttvķn o.fl.) eflir žarmaflóru og styrkir meltingarveg.  Raušvķn inniheldur til aš mynda gerilinn Oenococcus oeni sem kemur ķ veg fyrir vöxt į öšrum óęskilegum gerlum ķ vķninu.  Oenococcus oeni hefur veriš rannsakašur ķ tengslum viš heilsu og sżnt fram į bólgueyšandi eiginleika m.a. ķ meltingarvegi mśsa.23  Jógśrt og sśrkįl eru rķk af Lactobacillus gerlum sem hafa veriš hvaš mest rannsakašir varšandi heilsu manna.  Lactobacillus plantarum 299v (LP299v) hefur veriš rannsakašur mikiš, m.a. ķ tengslum viš ofvöxt į óhagstęšum örverum (dysbiosis) ķ meltingarvegi manna. LP299v hefur sżnt breišari verkun en ašrir mjólkursżrugerlar.24,25,26  

Örveruflóra meltingarfęranna nęrist į žvķ sem viš lįtum ofan ķ okkur. Til aš višhalda heilbrigšum meltingarvegi er mikilvęgt aš neyta hollrar fęšu og foršast unnar matvörur og óhóflegt sykurįt. Žaš er góš regla aš taka inn mjólkursżrugerla reglulega til aš aušga örverubśskapinn og višhalda breidd. Žannig mį draga einnig śr óžęgindum śt frį meltingarvegi og jafnvel fyrirbyggja langvinnar bólgur og langvinna sjśkdóma.

 

*Ķslendingar nota einna minnst af sżklalyfjum ķ landbśnaši af Evrópužjóšum27

 

Höfundur greinar:

 

Birna G. Įsbjörnsdóttir MSc Nęringarlęknisfręši

 

 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré