Er komiđ ráđ viđ minnisglöpum?

Lengi hefur veriđ vitađ ađ ţverrandi minni sé fylgifiskur hćkkandi aldurs, en ýmislegt bendir til ađ sporna megi viđ ţeirri ţróun.

Í nýlegum tilraunum á músum var t.d. sýnt fram á ađ hćgt vćri ađ örva heila ţeirra og hamla gegn heilabilun međ sérstökum ljósum og hljóđum. Ţess vegna veltum viđ upp spurningunni, „Getum viđ stjórnađ heilastarfseminni í meiri mćli en taliđ hefur veriđ fram ađ ţessu?“ Spurningin var lögđ fyrir dr. Gunnar Hrafn Birgisson, sérfrćđing í klínískri sálfrćđi, sem lengi hefur unniđ međ hugarstarf fólks. Hann var fáanlegur í spjall um ţetta brennandi málefni á ţann hátt sem leikmenn gćtu skiliđ.

Ljós og hljóđ

Gunnar segir ađ rannsóknin, sem vísađ er til, hafi sýnt ađ sérstök sjónrćn áreiti leiddu til minnkunar á efni í heila músa sem tengist heilabilun af Alzheimergerđ. Taugavísindamađurin Li-Huei Tsai viđ Massachusetts Institute of Technology fann ţetta út áriđ 2015. Hún setti upp „smádiskó“ fyrir mýsnar međ lýsingu frá blikkandi ljósi og suđandi hljóđi. ​Allar mýsnar höfđu veriđ sýktar til myndunar peptíđ mýildis-𝛽 í heilanum, sem er eitt helsta viđmiđ til greiningar á Alzheimersjúkdómi.​ Mýildi er útfelling prótína, sem ţá hlađast upp á óeđlilegan hátt í vefjum líkamans.

​Músunum var skipt í tilraunahóp og samanburđarhóp sem var í hljóđu dimmu umhverfi. Ţegar Tsai skođađi mýsnar síđar fann hún ađ diskóhópurinn sýndi marktćkt minni vefjasýkingu en samanburđarhópurinn. Niđurstöđur gáfu vísbendingu um ađ út frá skynjun gćtu heilabylgjur mögulega breytt taugafrumum, en ţađ kom rannsakendum mjög á óvart. Gunnar segir líklegt ađ vísindin ţrói ţessar tilraunir áfram í leit ađ lćkningu á hinum grimma Alzheimer sjúkdómi. Viđ honum sé ekki til nein lćkning ţótt hćgt sé ađ tefja fyrir međ sérstökum lyfjum og veriđ sé ađ rannsaka fleira, s.s. áhrif tjáskipta, hollrar hreyfingar og annarrar örvunar á skynjun og hugsun.

Gunnar segir ađ um flókin sálrćn og lífeđlisleg ferli sé ađ rćđa og engin einföld svör til. Ţví hafi einfaldlega ekki tekist ​međ sömu ađferđum​ ađ fá fram sömu áhrif í heila manna og músa, en nú sé veriđ ađ leita ađ útfćrslum sem gćtu virkađ. Niđurstöđurnar hafi glćtt áhuga og vonir um ađ vćg inngrip í taugakerfi manna muni finnast sem gćtu leitt til bata viđ ​fleiri kvillum en alzheimersjúkdómnum​, svo sem svefnleysi, fyrirtíđaspennu, parkinson og geđklofa.​ “Athygli manna beinist nú ađ ţví hvort stýra megi skynáreitum ţannig ađ ţau leiđi af sér heilabylgjur sem auki heilbrigđi taugakerfisins. Ef svo reynist vera ţá er ţađ geysilega mikilvćg uppgötvun sem mun hafa mikil áhrif,“ segir Gunnar.

Mikilvćgi ţjálfunar hugans

“Skyntaugar liggja frá augum, eyrum og öđrum skynfćrum upp í heila. Ljós ferđast međ taugum til sjónstöđvar heilans og hljóđ til heyrnarstöđvar,” úrtskýrir Gunnar. „En nýlegar rannsóknir sýna ađ máliđ er enn flóknara. Fundist hafa vísbendingar um ađ hjá blindum bregđist sjónstöđ heilans viđ hljóđáreitum og hjá heyrnarlausum bregđist heyrnarstöđin viđ sjónáreitum. Ţetta hafi komiđ verulega á óvart og skýri ađ einhverju leyti hvers vegna blindir og sjónskertir taki stundum betur eftir eđa muni sumt betur en ađrir. Ţetta sé enn ein vísbendingin um mikilvćgi ţjálfunar hugans.”

Búum öldruđum erilsamt ćvikvöld

„Lengi var taliđ ađ efnislegi heilinn eđa bođefni hans stjórni hegđun okkar, tilfinningum og hugsunum. En rannsóknir sýna ađ ţađ sé ofureinföldun og nú séu vísbendingar um ađ áhrifin séu á báđa vegu. Niđurstöđur benda til ţess ađ hćgt sé ađ hafa áhrif á starfsemi heilans og breyta uppbyggingu hans út frá skynjun og hugsun,” segir Gunnar. Ţađ sem viđ skynjum og hvernig viđ hugsum virđist hafa áhrif bćđi á ţađ hvernig heilinn virkar og hvernig hann byggist upp.” Gunnar vísar til bókarvísindamannsins Sharon Begley: ​Train your mind, Change your Brain: How a New Science Reveals Our Extraordinary Potential to Transform Ourselves​, til ađ lesa nánar um ţetta en Begley hefurskrifađ mjög fróđlegar greinar í Newsweek.

„Viđ vitum ađ ef viđ notum ekki tiltekna vöđva ţá rýrna ţeir og ađ á líka viđ um heilann. Miklu skiptir ađ veita honum ný viđfangsefni og reglulega ţjálfun til langframa,” segir Gunnar. “Ný verkefni og áhugamál halda heilanum virkum og ţađ er aldrei of seint ađ byrja ađ ţjálfa heilann.” Gunnar samsinnir fullyrđingunni sem segir „búum öldruđum erilsamt ćvikvöld, ekki bara áhyggjulaust.”

Heilahollir lífshćttir 

Gunnar segir ađ miklu skipti ađ festast ekki í fari sífelldra endurtekninga eđa stöđnunar, ţví ţá “tréni” taugakerfiđ síđur. Ráđlegt er ađ sinna félagslífi og athöfnum, veita sér áskoranir og reyna á sig, t.d. í leikjum, listum eđa íţróttum.

Dalai Lama rannsakađur

Nú er veriđ ađ rannsaka hvernig nota megi hugleiđslu til ađ ţjálfa athygli, einbeitingu og minni manna. „Búddamunkar sem hugleiđa manna mest sýna ţarna vissa yfirburđi,” segir Gunnar. “Vestrćnir vísindamenn hafa rannsakađ heilastarfsemi í samstarfi viđ Dalai Lama og hans menn á undanförnum árum. Ţar koma saman austrćn speki og vestrćn vísindi viđ ţađ ađ skođa áhrif hugleiđslu á heilann. Munkarnir sýndu ţessu fyrst engan áhuga ţví ţeim fannst alger óţarfi ađ rannsaka ţađ sem vćri alvitađ um ţúsundir ára. En sumir ţeirra fengu áhuga, sérstaklega vegna mćlitćkjanna sem voru ţeim nýung. Samstarf hófst og fyrstu niđurstöđur urđu spennandi. Hugarstarf munkanna sýndi önnur og meiri áhrif á mćlitćkin en heili vestrćnna háskólastúdenta. Mikil hugleiđsla virđist hafa áhrif ekki bara á virkni heilans heldur líka á formgerđ hans.

Athygli og einbeiting mćlist líka betri hjá ţeim sem . . . LESA MEIRA 

 

 

 

 


Athugasemdir


Svćđi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg á Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile útgáfa af heilsutorg.com
  • Veftré