Gl˙tenofnŠmi / gl˙tenˇ■ol

Gl˙tenáer prˇtein sem er Ý hveiti, r˙gi, byggi, spelti, k˙sk˙s, semolina, durum, hveitiklÝ­i, hveitikÝmi, bulgur og mannagrjˇnum. Gl˙ten hefur afar gˇ­a b÷kunareiginleika. Ůa­ er gl˙ten sem lÝmir brau­deig saman svo ■a­ getur lyfst miki­ ßn ■ess a­ molna.

Hafrar innihalda ekki gl˙ten frß nßtt˙runnar hendi en ■eir eru yfirleitt menga­ir af hveiti. Mengunin berst Ý ■ß Ý myllunum ■ar sem miki­ hveitiryk er Ý loftinu og hveiti­ situr Ý samskeytum ß vÚlunum. Til eru gl˙tenlausir hafrar sem eru unnir Ý sÚrmyllum. Gl˙teninnihaldandi korni er haldi­ frß ■essum myllum.

Gl˙tenofnŠmi
Gl˙tenofnŠmi (celiac disease) er sjßlfsofnŠmissj˙kdˇmur. Ůeir sem ■jßst af honum mega alls ekki bor­a neitt sem inniheldur ÷r­u af gl˙teni. Ůegar gl˙ten berst ofan Ý ■arma ■eirra rß­ast ˇnŠmisfrumur lÝkamans ß ■armatoturnar og ey­ileggja ■Šr smßm saman. Ůarmaveggurinn ver­ur slÚttur og illa starfhŠfur. Fyrir utan meltingartruflanir getur gl˙tenofnŠmi orsaka­ blˇ­leysi og nŠringarskort. Strangt gl˙tenlaust fŠ­i lŠknar ÷ll einkenni sj˙kdˇmsins. Ůarmatoturnar vaxa aftur, blˇ­leysi og nŠringarskortur hverfur. Bor­i gl˙tenofnŠmissj˙klingur aftur ß mˇti gl˙ten ßratugum saman getur hann fengi­ krabbamein Ý meltingarfŠrin.

Gl˙tenofnŠmi er oft kalla­ gl˙tenˇ■ol en munurinn ß ofnŠmi og ˇ■oli er a­ ofnŠmi rŠsir ˇnŠmiskerfi­ en ˇ■ol ekki. Ůar sem ˇnŠmiskerfi­ rŠsist hjß ofant÷ldum sj˙klingum vi­ neyslu gl˙tens er gl˙tenofnŠmi rÚtta heiti­ ß sj˙kdˇmnum.

Greining gl˙tenofnŠmis
Ůa­ er mj÷g mikilvŠgt a­ ■eir sem hafa grun um a­ ■eir ■oli illa gl˙ten fari til lŠknis og lßti ganga ˙r skugga um hvort um gl˙tenofnŠmi sÚ a­ rŠ­a. Greiningin er ger­ me­ blˇ­prufu og speglun ß skeifug÷rn. MikilvŠgt er a­ ■eir bor­i fŠ­u me­ gl˙teni Ý nokkrar vikur ß­ur en rannsˇkn fer fram. Hafi ■eir for­ast gl˙ten sÝ­ustu vikurnar getur ni­ursta­a mŠlinganna or­i­ r÷ng ■vÝ blˇ­gildi gl˙tenofnŠmissj˙klinga ver­a e­lileg og ■armatoturnar heilbrig­ar a­ sjß, ef ■eir eru ß gl˙tenlausu fŠ­i.

Gl˙tenofnŠmi er sem betur fer sjaldgŠfur sj˙kdˇmur. Ůeir sem fß greiningu ß gl˙tenofnŠmi Šttu a­ tala vi­ nŠringarfrŠ­ing til a­ fß nßkvŠmari lista yfir v÷rur sem geta innihaldi­ gl˙ten, t.d. sem aukefni. Ůa­ er mikilvŠgt a­ vanda vali­ ß gl˙tenlausri fŠ­u svo h˙n innihaldi ÷ll nau­synleg nŠringarefni sem lÝkaminn ■arfnast.

I­raˇlga
En ■a­ eru miklu fleiri en gl˙tenofnŠmissj˙klingar sem kvarta undan ■vÝ a­ ver­a upp■embdir og fß meltingartruflanir af hveitibrau­i og kornv÷rum. Ůrßtt fyrir Ýtreka­ar rannsˇknir fß ■eir ekki greininguna a­ vera me­ gl˙tenofnŠmi heldur er ni­ursta­an oftast s÷g­ vera i­raˇlga. M÷rgum i­raˇlgusj˙klingum lÝ­ur betur ß gl˙tenlausu fŠ­i.

ŮvÝ var settáfram kenning um annan sj˙kdˇm, gl˙tenˇ■ol sem ekki rŠsir ˇnŠmiskerfi­ (non-celiac gluten sensitivity, NCGS). Sß sj˙kdˇmur ßtti ekki a­ vera eins alvarlegur og gl˙tenofnŠmi en skßna miki­ ef sneitt vŠri hjß gl˙ten Ý fŠ­inu.

Gl˙ten, FODMAP e­a anna­?
VÝsindama­urinn Peter Gibson, professor og sÚrfrŠ­ingur Ý meltingarsj˙kdomum, rannsaka­i mßli­ me­ samstarfsfˇlki sÝnu vi­ Monash hßskˇla Ý ┴stralÝu. Fyrstu ni­urst÷­ur bentu til ■ess a­ ■a­ vŠri til gl˙tenˇ■ol sem ekki er hŠgt a­ greina me­ blˇ­prufu e­a speglun ß skeifug÷rn. Sem betur fer ßkvß­u Gibson og fÚlagar a­ rannsaka mßli­ betur og n˙ er tali­ lÝklegra a­ vandamßl ■eirra sem ekki eru me­ gl˙tenofnŠmi en ■ola illa brau­ og kornv÷rur sÚ ekki tengt gl˙teni, heldur ÷­ru efni sem leynist Ý s÷mu korntegundum. Hugsanlega er ■ar um a­ rŠ­a FODMAP, gerjanlegar sykrur sem Úg hef skrifa­ um ßá÷­rumávettvangi. FODMAP eru Ý s÷mu korntegundum og gl˙ten, og auk ■ess Ý lauk, baunum ofl.

Rannsˇknirnar sem hÚr um rŠ­ir eru ßgŠtis lŠrdˇmur Ý vanda­ri rannsˇknarvinnu og hva­ ber a­ varast vi­ t˙lkun rannsˇknarni­ursta­na.

Fyrri rannsˇknin (1)
═ jan˙ar 2011 birtist vÝsindagrein eftir Gibson og fÚlaga Ý ritrřnda tÝmaritinu American Journal of Gastroenterology. Ůa­ lřsti tvÝblindri endurßreitisrannsˇkn me­ lyfleysuvi­mi­i og tilviljunarkenndu ˙rtaki (double-blind, randomized, placebo-controlled rechallenge trial). Rannsˇknin uppfyllir a­ ■essu leyti ÷ll skilyr­i sem ger­ eru til vanda­ra vÝsindarannsˇkna.

Sj˙klingarnir h÷f­u allir fengi­ greiningu um . . . LESA MEIRA

á

á

á

á


Athugasemdir


SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ