Heila- og taugakerfi - Grein af vef vefjagigt.is

Einkenni frį heila og taugakerfi:

• Minnisleysi og einbeitingarskortur
• Oršarugl
• Heilažoka
• Klaufska
• Depurš/Žunglyndi/Kvķši

Heilinn er mikilvęgasta og flóknasta lķffęri lķkamans. Hann er einskonar stjórnstöš žar sem öll śrvinnsla fer fram. Truflun į starfsemi heilans, bęši ķ įkvešnum svęšum og ķ bošflutningi til og frį honum, veldur mörgum einkennum vefjagigtar. Einkenni sem flestir vefjagigtarsjśklingar kvarta yfir eru minnisleysi, athyglisbrestur og einbeitingarskortur (42). Depurš, žunglyndi, kvķši, heilažoka (e. fibrofog) og mķgren höfušverkur eru einnig algeng einkenni (8,35,41).

Minnisleysi og einbeitingarskortur

Rannsóknir hafa sżnt aš vefjagigtarsjśklingar hafa skert skammtķma minni og skerta einbeitingu, sem veršur verra viš utanaškomandi įreiti eša truflun (40,42). Skert skammtķmaminni er meira en aš vera utan viš sig einstaka sinnum eins og gerist hjį venjulegu fólki. Hjį vefjagigtarsjśklingum er um aš ręša endurtekna gleymni dag hvern sem truflar daglegt lķf. Aftur og aftur kemur žaš fyrir skjólstęšinga mķna aš žeir komi til mešferšar į röngum degi žvķ aš viškomandi heldur aš sé föstudagur en ekki žrišjudagur. Furšulegustu hlutir finnast ķ ķsskįpnum og smjörvaaskjan er vandlega pökkuš inn ķ plast mešan osturinn skorpnar žvķ aš ekkert var lįtiš yfir hann. Vefjagigtarsjśklingum er ekki hlįtur ķ huga žegar sama vitleysan endurtekur sig aftur og aftur.

Einbeitingarskortur veldur žvķ aš viškomandi į oft į tķšum erfitt meš aš lesa blöšin, fylgjast meš fréttum eša aš horfa į heila bķómynd. Viškomandi dettur śt og nęr ekki aš halda žręšinum. Skert minni og einbeiting dregur śr hęfni fólks ķ vinnu, śr hęfni til aš lęra og samskiptahęfni. Žetta veldur kvķša og vanlķšan hjį mörgum vefjagigtarsjśklingum og sumir hafa flosnaš śr nįmi eša vinnu vegna žessa. Žaš aš viškomandi missi allt ķ einu hęfileikann til aš lęra hefur ekkert meš greind aš gera, heilinn getur einfaldlega ekki starfaš ešlilega. En einbeitingin og minniš getur komiš til baka žegar hęgir į vefjagigtinni.

Oršarugl

Oršarugl eša aš finna ekki réttu oršin er eitthvaš sem margir vefjagigtarsjśklingar kannast viš (8,35). Dęmi um žaš eru; “hann var heilahimnubrotinn” ķ stašinn fyrir “hann fékk heilahimnubólgu”, “į ég aš blįsa į kertin” ķ stašinn fyrir “į ég aš kveikja į kertunum”. Žetta getur komist į žaš slęmt stig aš viškomandi getur vart tjįš sig almennilega. Og aš skrifa texta getur vafist fyrir viškomandi og oft į tķšum vantar orš inn ķ textann. Einstaka verša žvoglumęltir, drafandi sem stafar lķklega af žreytu og mįttleysi ķ talfęrum (8,35).

Heilažoka (e. fibrofog)

Heilažoka (e.fibrofog) er įstand sem kemur ķ köstum og getur varaš frį nokkrum klukkustundum upp ķ marga daga (40). Öll fyrrnefnd einkenni um einbeitingarskort, minnisleysi, oršarugl, depurš, kvķša og vonleysi verša öflugri. Sumir lķkja žessu įstandi viš aš vera meš slęma timburmenn dögum og vikum saman. Viškomandi er ekki ķ sambandi viš sjįlfan sig, getur ekki brugšist viš įreiti frį umhverfinu og getur ekki tekiš žįtt ķ lķfinu. Sjśkdómsįstand er afar slęmt, en ekkert sést, ekkert finnst ķ rannsóknum og fįir hafa skilning į įstandi sjśklings. Heilažoka veldur mörgum vefjagigtarsjśklingum bęši gešshręringu og örvęntingu (8,35).

Klaufska

Margir finna fyrir aukinni klaufsku, missa hluti śr höndunum og eiga erfitt meš fķnhreyfingar eins og aš žręša nįl. Hjį mörgum er samhęfing skert og jafnvęgi lélegt (35).

Žunglyndi/depurš/kvķši

Einkenni depuršar og kvķša, sem eru andstęšar tilfinningar viš gleši, hamingju og vellķšan eru ešlilegar tilfinningasveiflur sem allir žekkja. Žegar žunglyndi er fariš aš hafa įhrif į daglegt lķf dögum og vikum saman žį er įstandiš oršiš sjśklegt.

Žunglyndi er algeng gešröskun sem einkennist af depuš, skorti į orku, įhuga- og framtaksleysi. Tališ er aš į hverjum tķma žjįist tęp 6% karla og 9,5% kvenna af žunglyndi, en aš 12% karla og 25% kvenna žjįist af žunglyndi į einhverjum tķma ęvinnar (30). Žunglyndi er ašeins algengara mešal vefjagigtarsjśklinga ž.e. hjį 18-35% žeirra (31). 
Rannsókn sem gerš var af Sigurši Thorlacķus og félögum 2002, į einstaklingum meš hęsta örorkustig ( aš minnsta kosti 75%) bendir til aš sterk tengsl séu į milli vefjagigtar og kvķša (52). 716 konur meš vefjagigt voru ķ rannsóknarhópnum og 716 konur įn žeirra greiningar voru ķ samanburšahópnum. Gešraskanir voru algengar ķ bįšum hópum en marktękt fleiri höfšu greiningu gešraskana ķ vefjagigtarhópnum, eša 415 konur meš vefjagigt en 329 konur sem höfšu ekki vefjagigt. Munur į milli hópanna var enn meiri viš skošun į kvķšaröskun, en 273 konur meš vefjagigt höfšu einnig kvķšaröskun samanboriš viš 85 konur įn vefjagigtar.

Žunglyndi mešal vefjagigtarsjśklinga getur bęši veriš vegna lķffręšilegra orsaka og vegna ytri orsaka. Erfšafręšileg tengsl hafa fundist milli vefjagigtar og žunglyndis, en lķklegt er tališ aš ytri žęttir eigi stęrstan žįtt ķ žunglyndi žeirra (31,32). Raskanir sem finnast hjį žunglyndum eru ekki eins og žęr raskanir sem finnast hjį vefjagigtarsjśklingum (31). Svefntruflanir žunglyndra og vefjagigtarsjśklinga eru ekki af sama toga. Eins er truflun į starfsemi undirstśku-heiladinguls-nżrnahettu-öxuls (e. hypothalamic-pituitary-adrenal axis) ekki eins hjį žessum hópum.
Žegar žunglyndi leggst ofan į verki getur žaš leitt til félagslegrar einangrunar. Fólk er ekki lengur fęrt um aš taka virkan žįtt ķ lķfinu, sem leišir til minnkašs sjįlfsįlits, depuršar og kvķša.

Einkenni sem benda til žunglyndis:

• Minni įhugi eša gleši viš venjuleg störf og skemmtun
• Minni matarlyst og menn léttast, eša matarlyst eykst og menn žyngjast
• Minni eša aukinn svefn
• Óróleiki, tregša
• Minni kyngeta
• Orkuleysi, žreyta
• Lķtilsviršandi hugsanir, sjįlfsįsakanir og/eša żkt sektarkennd
• Minni einbeiting, hęgari hugsun, óįkvešni
• Hugleišingar um sjįlfsvķg, sjįlfsvķgshugsanir

Af Vef Vefjagigt.is

 

 

 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré