Andlits- og kjįlkaverkir (Orofacial Pains) - I. Hluti

Langvinnir verkir frį kjįlkališum, andlits- og tyggingarvöšvum, munnholi og taugum sem nęra vefi į žessu svęši eru vel žekktir kvillar sem hafa sterk tengsl viš vefjagigt.

Algengastur žessara kvilla er kjįlkakvilli (temporomandibular disorders; TMD) sem talinn er hrjį um 10% fólks og lķkt og meš ašra verkjasjśkdóma žį er kjįlkakvilli tvöfalt algengari hjį konum en körlum.

Ašrir žekktir langvinnir verkjakvillar frį žessu lķkamssvęši eru trigeminal taugaverkur (trigeminal neuralgia) og bruni ķ koki og munni (burning mouth syndrome).


Margir žęttir eru žekktir sem taldir eru orsaka andlits- og kjįlkaverki, en žeir geta einnig veriš aš óžekktum (idiopthic) toga. Sem dęmi um žekkta orsakažętti er bitskekkja, starfręn truflun ķ stoškerfi andlits- og kjįlka, bólgusjśkdómar, taugasjśkdómar, streita, kvķši, žunglyndi og įverkar, einkum hįlshnykksįverkar.

Kjįlkakvillar (Temporomandibular Disorders; TMD)
Kjįlkakvillar geta žróast af mismunandi įstęšum. Helstu einkenni eru smellir og brak ķ kjįlkališum, eymsli og verkir ķ tyggingarvöšvum og höfušverkur.
Ķ flestum tilfellum žį eru verkir frį kjįlka og tyggingarfęrum tķmabundiš įstand sem aušvelt er aš snśa til baka meš lķtilli sem engri mešferš. En TMD getur žróast śt ķ langvinnt verkjaįstand sem aš skeršir lķfsgęši fólks og jafnvel fęrni til daglegra athafna.

Starfręn truflun ķ tyggingarfęrum
Einkenni geta stafaš af starfręnni truflun ķ tyggingarfęrum sem eru kjįlkališir, tyggingarvöšvar, tennur, munnhol og tunga. Truflun getur stafaš af bitskekkju, tilfęrslu į lišžófa kjįlkališa, rangri starfsemi vöšva sem stżra hreyfingum kjįlkališa og getur veriš afleišing įverka į kjįlkališum og eru hįlshnykksįverkar žar algengasta orsök.

Spennu og streitutengd truflun
Sterk tengsl eru milli andlits- og kjįlkaverkja og streitu, kvķša og žunglyndis. Andlegt įlag af hvaša toga sem er stušlar aš aukinni spennu ķ stoškerfi sem veldur vöšvabólgu, virkum triggerpunktum ķ vöšvum og eykur tanngnķst. Smįm saman myndast verkjavķtahringur žar sem aš tyggingarvöšvar og ašrir vöšvar andlits, hįls og hnakka fį ekki ešlilega hvķld.
Langvinnir verkir frį žessu svęši geta žróast smįm saman śt ķ vefjagigt. Eins geta vefjagigtarsjśklingar žróaš meš sér kjįlkakvilla.

Ašrar orsakir
Nokkuš algengt er aš slitgigt geti lagst į kjįlkališina, eins er vel žekkt aš gigtarsjśkdómar eins og lišagigt, psoriasisgigt og hryggikt geti lagst į žį meš bólgum og jafnvel nišurbroti į lišunum.
Gervitennur, gómar og jafnvel spangir og gómar fyrir tannréttingar geta valdiš vandamįlum frį kjįlkališum og tyggingarfęrum.

Helstu einkenni:

Żmis einkennir geta tengst TMD. Verkir i tyggingarvöšvum og ķ kjįlkališum eru žau algengustu. Önnur lķkleg einkenni geta veriš:
• Skert hreyfing ķ kjįlkališum
• Geislandi verkir ķ andliti, hįlsi og öxlum
• Smellir, brak og marr, meš eša įn verks, viš aš opna eša loka munni
• Höfušverkur, oft mestur ķ enni, gagnaugum og bak viš augun
• Eyrnaverkur
• Svimi, jafnvęgileysi

Greining
Ekki eru til nein stöšluš próf til aš greina TMD, en greining byggir į athugun į tannheilsu og sjśkdómssögu einstaklings, lżsingu hans į einkennum įsamt ķtarlegri skošun sérfręšings (tannlęknis, kjįlkasérfręšings, sjśkražjįlfara, lęknis) til aš hęgt sé aš greina TMD.
Skošun felst mešal annars ķ athugun į biti; mati į įstandi kjįlkališa - mešal annars mati į hreyfiśtslagi lišanna, žaš er hvort of lķtil eša of mikil hreyfing sé ķ žeim og mati į verkjum viš žreifingu; aš hlusta eftir smellum og braki ķ lišunum; góšri athugun į tyggingarvöšvum meš tilliti til verkja, eymsla og styrks.
Ķ flestum tilfellum nęgja žessar upplżsingar til aš greina grunninn aš kjįlkakvillanum og meta hvaša mešferšarśrręšum er heppilegast aš beita.

Mešferš
Hafa veršur ķ huga aš TMD er ķ flestum tilfellum tķmabundiš įstand sem aušvelt er aš rįša bót į meš einföldum ašgeršum, eins og aš hvķla kjįlkališina t.d. meš žvķ aš borša mjśka fęšu, foršast aš tyggja tyggigśmmķ, foršast żktar hreyfingar ķ kjįlkališum eins og aš geispa og gapa. Eins er gott aš lina žrautir meš heitum eša köldum bökstrum viš verkjasvęšiš, slaka į andliti og tyggingarvöšvum, passa aš bķta ekki tönnum saman, slaka į tungunni, humma til aš slaka į kjįlkavöšvum og tungu.

Ķ erfišari tilfellum žar sem aš žessi einfölu rįš duga ekki žarf aš beita markvissri mešferš sem byggš er į ķtarlegri greiningu.

Dęmi um mešferšir eru:

• Fręšsla um hvaš er aš og hvaša śrręši eru ķ boši
• Lagfęring į biti žar sem žaš į viš
• Bithlķf til aš sofa meš, dregur śr verkjum ķ kjįlkališum og slakar į tyggingarvöšvum, dregur śr tanngnķsti
• Ęfingar sem miša aš žvķ aš bęta starfręna fęrni tyggingarvöšva og slaka į spenntum vöšvum
• Sjśkražjįlfun - leišrétting į lķkamsstöšu, triggerpunktamešferš, vöšvateygjur, styrktar- og fęrnisęfingar fyrir bit- og hįlsvöšva, slökunaręfingar
• Verkjalyf, bólgueyšandi lyf
• Lyf sem aš bęta svefn
• TNS – rafstraumsmešferš til aš draga śr verkjum
• Nįlastungur
• Sprautumešferš – Sprautaš er langvirkandi verkja- eša steralyfjum ķ kjįlkališi og spennta og auma tyggingarvöšva
• Botox sprautumešferš – Botox (Botox®) innspżting ķ ofvirka vöšva getur gagnast vel ef um er aš ręša stašbundna ofvirkni (dystonia) ķ vöšva/um, sem svara ekki annarri mešferš.

Hvert į aš leita eftir greiningu og mešferš?
Ęskilegt er aš leita til tannlęknis meš žessi einkenni og fį hjį honum leišbeiningar og rįš, ef aš žaš nęgir ekki žį žarf aš kalla til fleiri mešferšarašila t.d. kjįlkasérfręšing, heimilislękni, sjśkražjįlfara, sįlfręšing.

Höfundur greinar: Sigrśn Baldursdóttir, sjśkražjįlfari, MTc, MPH

af vef vefjagigt.is 


Heimildir

Okeson, J.P. (2005). Orofacial Pains. The Clinical Management of Orofacial Pain . Canada, Quintessence Publishing Co, Inc.

Ragnheišur Hansdóttir (2007). Sjśkdómar ķ kjįlkališum og tyggingarfęrum. Temporomandibular Disorders. Sjśkražjįlfarinn, 34 (1), 23-25. 

Sex and Gender Differences in Orofacial Pain. Sótt 4.04.2008 af http://www.iasp-pain.org/AM/Template.cfm?Section=Fact_Sheets&Template=/CM/ContentDisplay.cfm&ContentID=4498 

Temporomandibular Jaw Disorders (TMD, TMJ Syndrome). Sótt 17.04.2008 af http://www.medic8.com/dental/tmj-disorders.htm

 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré