Andlits- og kjįlkaverkir (Orofacial Pains) - II. og III. Hluti

Vangahvot -Trigeminal neuralgia 


Žrenndartaug er grein frį heilataug sem liggur til andlits og greinist ķ žrjįr greinar. Taugaverkir ķ andliti, vangahvot (trigeminal neuralgia, tic douloureux) er heiti yfir langvinna taugaverki frį žessari taug. Algengast er aš vangahvot sé öšrumegin ķ andliti į kjįlkasvęši. Verkir koma ķ köstum og geta žau varaš ķ nokkra daga, vikur eša jafnvel mįnuši og žį geta verkir legiš nišri ķ mįnuši eša jafnvel įr. Um er aš ręša skerandi, bruna- eša nķstandi verki sem koma skyndilega og vara ķ nokkrar sekśndur eša mķnśtur ķ hvert sinn. Kveikja aš verkjaköstum getur veriš snerting viš verkjasvęšiš, rakstur, andlitsžvottur, föršun, bursta tennur, tyggja, tala eša fį kaldan vindblįstur ķ andlitiš. Til višbótar mį geta žess aš margir telja aš mikiš įlag einkum andlegt įlag sé oft į tķšum undanfari verkjakasts.

Vangahvot finnst hjį bįšum kynjum, en er algengari hjį konum en körlum og er hlutfalliš a.m.k. tvęr konur į móti einum karli. Sjśkdómurinn byrjar yfirleitt eftir 50 įra aldur en getur byrjaš į hvaša aldursskeiši sem er. 
Orsakir eru ekki žekktar en tališ er aš žrżstingur į taugina og/eša blóšęšar sem nęra hana hrindi af staš žessum langvinnu taugaverkjum. Vangahvot er nokkuš algengt einkenni ķ MS sjśkdómnum og tengist žį lķklega eyšileggingu sjśkdómsins į myelķnslķšri sem umlykur taugina.

Mešferš 
Mešferš meš lyfjum er algengasta mešferšarformiš. Lyfi ķ flokki flogaveikilyfja, žrķhringslaga gešdeyfšarlyfja og vöšvaslakandi lyf eru mest notuš. Til aš žessi lyf virki sem best žį veršur aš taka žau reglulega og til aš draga śr aukaverkunum žeirra žį er lyfjaskammtur aukinn hęgt og ef hętta į lyfjatöku žį veršur einnig aš draga smįm saman śr skammtastęršinni.

Ašrir algengir valkostir ķ mešferš viš vangahvoti eru stoškerfiskerfis- og verkjamešferšir sjśkražjįlfara, nįlastungur og rafstraumsmešferš (TNS og blandstaumur). 

Ķ žeim tilvikum žar sem aš ekki nęst nęgilegur įrangur meš fyrrnefndum mešferšum žį er ašgeršum stundum beitt. Nokkrir valkostir eru ķ boši mį žar nefna sprautumešferš, frystingu (cryotherapy) eša hitun taugar (thermocoagulation, radiofrequency rhizotomy) til aš blokkera hana žannig aš ekki berist verkjaboš eftir henni.  Mešferš meš geislum (Gamma-knife radiosurgery (GKR)) eša opinni skuršašgerš žar sem aš létt er į žrżstingi į taugina er ķ einstaka tilfellum beitt. 

Sjśkdómshorfur

Einkenni vangahvots koma og fara ķ köstum og vara ķ mislangan tķma. Svefntruflun, žreyta og žunglyndi eru algengir fylgifiskar vangahvots og žaš įsamt verkjum og vanlķšan getur haft mikil įhrif į lķf viškomandi og žįtttöku ķ daglegum athöfnum. Yfirleitt nęst žó góšur įrangur ķ mešferš viš vangahvoti meš fyrrnefndum mešferšum. 

Andlits- og kjįlkaverkir (Orofacial Pains) - III. Hluti 

Hvarmakrampar/Augnviprur (Blepharospasm) 
Margir vefjagigtarsjśklingar finna endurtekiš fyrir vöšvakippum og vöšvatitringi, sem getur oršiš hvimleišur kvilli til lengdar. Endurteknir vöšvakippir geta veriš ķ einum vöšva eša stakir kippir ķ vöšvum vķtt og breitt ķ lķkamanum. Vöšvakippir og vöšvatitringur koma bęši ķ stóra vöšva og smįa, eins og ķ stóru lęrvöšvana eša ķ litlu vöšvana sem stżra hreyfingum augnloka. Flestir hafa fundiš fyrir vöšvakippum eša fjörfiski ķ auga, sem koma og fara upp śr žurru. 
Augnviprur/hvarmakrampar (Blepharospasm) byrja oft meš óešlilega miklu augnblikki og stundumfylgir žvķ pirringur og sęrindi ķ augum. Skęrt ljós, žreyta, mikiš įlag og streita er oft undanfari žessa kvilla. Yfirleitt hęgist į augnviprum viš aš hvķla yfir nótt, en sķšan aukast einkennin smįm saman eftir žvķ sem lķšur į daginn. Ljósįreiti eins og vinna viš skęrt ljós eša viš tölvuskjį er lķklegt til aš auka į einkennin. 

Hjį flestum eru hvarmakrampar og ašrir vöšvakippir tķmabundin einkenni og geta žau varaš ķ mislöng tķmabil, en hjį einstaka žį eru hvarmakrampar višvarandi og hverfa jafnvel ekki ķ hvķld og ķ einstaka tilfellum geta einkenni veriš svo svęsin aš viškomandi er ómögulegt aš beita augunum žegar lķša tekur į daginn. 

Hvaš veldur hvarmakrömpum?
 

Hvarmakrampar/augnviprur eru ósjįlfrįšar hreyfingar ķ augnloki sem stafa af vöšvaspennutruflun (dystonia) sem veldur óešlilegum samdrętti ķ litlu augnvöšvunum sem stżra hreyfingum augnloka og hreyfingum augans. Vöšvaspennutruflun er samheiti yfir truflun į vöšvaspennu af żmsum orsökum og eru til margir flokkar kvilla og heilkenna sem stafa af vöšvaspennutruflun. 
Ekki er vitaš meš vissu um įstęšuna fyrir vöšvakippum, en lķklega er um ofurnęmi ķ taugum til vöšva ž.e. óešlileg rafboš flytjast meš taugum til augnvöšva og örva vöšvana til endurtekinna samdrįtta og slökunar til skiptis. 

Eftirfarandi žęttir eru taldir geta įtt žįtt ķ aš koma žessum kvilla af staš og aš višhalda honum: 
• Vöšvažreyta/ofįlag į vöšva 
• Įverkar/slys 
• Andlegt įlag/ langvinnt streituįstand 
• Kvillar ķ taugakerfi m.a. vefjagigt 
• Koffein 
• Einstaka lyf mešal annars lyfiš Nozinan® sem stundum er gefiš til aš bęta svefn vefjagigtarsjśklinga 
Vęgir vöšvakippir eru afar algengt einkenni ķ vefjagigt og eru žeir taldir tengjast żmsum einkennum sjśkdómsins mešal annars svefntruflunum, tanngnķsti og fótaóeirš. 

Mešferš 
Lķkt og meš ašra mešferš viš einkennum sem stafa af truflun ķ taugakerfinu žį er mešferš viš hvarmakrömpum skammt į veg komin. Almennt gildir aš mešferš viš hvarmakrömpum fer fyrst og fremst eftir alvarleika kvillans, en ętķš er mikilvęgt aš byrja į aš bęta lķfstķl sinn meš žaš aš markmiši aš draga śr įlagi į taugakerfiš.

Lķfstķll – Draga veršur śr andlegu įreiti, stunda reglulega slökun og passa vel upp į hvķld. Hugręn atferlismešferš getur veriš góš hjįlp til aš takast į viš žennan hvimleiša kvilla, sjśkražjįlfun getur veriš naušsynleg til aš mešhöndla stoškerfi andlits og kjįlka og koma viškomandi ķ sem best lķkamlegt form. Aš lęra aš foršast ašstęšur sem aš auka į kvillann er mjög mikilvęgt. 

Lyfjamešferš – Ekkert lyf er til viš augnviprum sem aš gagnast öllum ž.e. lyf sem virka vel į suma hafa enga verkun į ašra. Žvķ er mikilvęgt aš vera undir eftirliti sérfręšings į žessu sviši til dęmis taugalęknis mešan veriš er aš finna śt hvaša lyf verkar best. 

Botox sprautumešferš – Botox (Botox®) innspżting ķ ofvirka vöšva getur gagnast vel viš hvarmakrömpum og er tiltölulega örugg mešferš. Botoxi er sprautaš inn ķ augnvöšvana meš hįrfķnni nįl, en botoxiš hefur hamlandi įhrif į taugabošin sem örva vöšvakippina. 
Efninu er sprautaš į tveggja til žriggja mįnaša fresti ķ vöšvana ķ fyrirfram įkvešnum skömmtum. Žetta dregur talsvert śr einkennum hjį yfir 80% sjśklinga. 
Sķšastlišin įr hefur botox mešferš veriš beitt ķ vaxandi męli į ašra kvilla og sjśkdóma sem stafa af vöšvaspennutruflun mešal annars sķbeygjukrampa (spasticity), mešfędda heilalömum (cerebral palsy), vangakrampa (e. hemifacial spasm) og stašbundna truflun į vöšvaspennu žeim tengdum. 

Skuršašgerš - Ekki valkostur fyrr en augnviprur hamla sjón og engin önnur mešferšarśrręši eru eftir. 

 

 

 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré