Ofžjįlfun og beinžynning

Ertu aš ęfa of mikiš? Borša of lķtiš? Eru tķšablęšingar óreglulegar eša hafa žęr stoppaš?

Ef svo er getur veriš aš žś sért aš auka hęttuna į alvarlegum heilsufarsvandamįlum og meišslum sem geta komiš ķ veg fyrir virkni žķna ķ framtķšinni.

Lķferni žitt gęti stušlaš aš BEINŽYNNINGU, sem er sjśkdómur ķ beinum žar sem žéttni žeirra og steinefnamagn minnkar og veldur žvķ aš žau geta aušveldlega brotnaš.

Beinin eru lifandi vefur sem er ķ stöšugri endurmyndun allt lķfiš. Lķkamsžjįlfun hefur įhrif į beinmyndun og višheldur beinžéttni ęvina į enda. Beinin bregšast viš įlagi meš žvķ aš bśa til meira bein, en žau žurfa einnig įkvešinn styrk kynhormóna (estrógens og testósteróns), og fjölda hitaeininga ķ samręmi viš ęfingaįlag. Helstu nęringarefni beinanna eru prótein, kalk og D-vķtamķn.

Af hverju er žaš alvarlegt ef tķšablęšingar stöšvast?

Margar ķžróttakonur lķta svo į, aš stöšvist tķšablęšingar séu žaš merki um įrangursrķka žjįlfun. Ašrir sjį žaš sem gott svar viš mįnašarlegum óžęgindum. Sumar ungar konur taka žvķ umhugsunarlaust og velta ekki vöngum um afleišingar žessa. Žegar tķšablęšingar stöšvast er žaš merki um aš styrkur estrógens (kvenhórmóns) hefur lękkaš. Lįgur styrkur estrógens getur leitt til beinžynningar. Lķkur eru į žvķ aš hlutalli fitu ķ lķkamanum sé einnig of lįgt.

Beinin verša stökkari og brothęttari į efri įrum en sumar ungar konur, sérstaklega žęr sem ęfa svo mikiš aš tķšablęšingar stöšvast, geta į žann hįtt żtt undir aš beinin verši brothęttari og žęr žvķ brotnaš tiltölulega ungar. Dęmi eru um aš tvķtugar ķžróttakonur séu meš bein į viš įttręšar konur, svo gisin eru žau. Jafnvel žótt beinin brotni ekki mešan žęr eru ungar, mun lįgur styrkur estrógens, į žeim aldri sem beinin eru aš nį sinni hįmarksbeinžéttni (upp śr tvķtugu), haft žau įhrif į hįmarksbeinžéttnina aš hśn verši lęgri en ella sem sķšan hefur įhrif į beinin sķšar į ęvinni. Rannsóknir sżna aš ekki er unnt aš endurheimta vöxt og žroska beina sem kunna aš glatast į žessum įrum.

Žaš er ekki einungis sįrsaukafullt aš brjóta bein – žaš getur valdiš varanlegum skaša. Hefur žś tekiš eftir eldra fólki, konum og körlum, sem eru meš heršakistil? Žaš er ekki ešlilegt merki um öldrun. Beinbrot vegna beinžynningar hefur valdiš varanlegum breytingum į hrygg žessa fólks.

Ofžjįlfun getur valdiš öšrum vandamįlum en aš tķšablęšingar stöšvast. Ef žś fęrš ekki nóg af KALKI og D-VĶTAMĶNI og PRÓTEINI getur žaš valdiš beintapi. Žaš getur leitt til žess aš įrangurinn ķ ķžróttum versnar, žaš veršur erfišara aš ęfa af įkvešinni įkefš eša lengd auk žess sem hętta į meišslum eykst.

Hverjir eru ķ įhęttu?

Stślkur og konur sem reyna aš létta sig meš žvķ aš borša lķtiš og ęfa mikiš į miklu įlagi.

Hver eru einkennin?

  • Óreglulegar blęšingar eša tķšastopp
  • Mjög grannur og léttur lķkami
  • Mikiš eša snöggt žyngdartap
  • Tķšar megrunarašgeršir, s.s. aš borša mjög lķtiš eša ekki fyrir framan ašra, fara fljótt į salerniš eftir mįltķš, vera mjög upptekin(n) af grönnum lķkama og lķtilli žyngd, hugsa mikiš um fjölda hitaeininga ķ mat, drekka óešlilega mikiš vatn eša halla sér um of aš hitaeiningasnaušum drykkjum, takamarka fęšuval viš eina fęšutegund eša śtiloka įkvešna fęšuflokka.
  • Tķšar erfišar ęfingalotur (óešliega erfišar og langar)
  • Geta alls ekki sleppt śr ęfingu
  • Ęfa žrįtt fyrir veikindi, meišsli eša viš ašstęšur žar sem ešlilegt vęri aš sleppa ęfingu
  • Merki eru um andlegt eša lķkamlegt įlagt og steitu ž.m.t. žunglyndi, kvķša, einbeitingarskort, lįga sjįlfsmynd, žreytu og meišsli, vera alltaf kalt, eiga erfitt meš svefn og tala óešlilega mikiš um žyngd.

Hvernig er hęgt aš bęta heilbrigši beinanna?

Ef žś žekkir einhver af ofangreindum einkennum er skynsamlegast aš endurskoša mataręšiš, athuga hvort hitaeiningafjöldi sé nęgjanlegur mišaš viš ęfingaįlag og hvort žś fįir žau nęringarefni sem lķkaminn žarfnast. Žaš er naušsynlegt aš fara til lęknis ef tķšablęšingar stöšvast (jafnvel fara ķ blóšprufu) og fį rįšleggingar um hvaš best sé aš gera til aš koma reglu į tķšahringinn og hvernig best sé aš vernda beinin. Einnig er naušsynlegt aš fara vel yfir ęfingaįętlunina – og hvķla lśin bein. Žį veršur aš huga aš andlegri lķšan og fį ašstoš, ef naušsyn žykir.

Hvaš getur gerst ef beintapiš veršur mikiš?

Žaš hljómar kannski ekki eins ógnvęnlega aš vera meš žunn og stökk bein eins og vera haldin żmsum  banvęnum eša sjaldgęfum sjśkdómum. Stašreyndin er hins vega sś aš beinžynning getur leitt til beinbrota og žar meš įkvešinni lķkamlegri skeršingu. Dęmi um žetta eru endurtekin samfallsbrot sem (žegar hryggjarbolirnir falla saman vegna žess aš žeir eru svo gisnir) leiša til žess aš lķkamshęšin lękkar verulega, jafnvel um marga sentimetra, og kryppa myndast. Žeir sem eru meš kryppu eiga ķ vandręšum meš aš horfa fram fyrir sig og horfa meira nišur žvķ žeir geta ekki rétt śr bakinu. Žaš getur veriš torvelt aš finna föt sem fara vel. Žį žrengir aš öndun og meltingu žvķ minna rżmi veršur fyrir lungu og meltingarveg sem žrżstast saman og kvišurinn veršur framstęšur. Erfitt veršur aš ganga og gera ęfingar og umbera verki sem eru oft fylgifiskar žessara brota. Brot vegna beinžynningar, sérstaklega endurtekin brot, leiša til žess hreyfifęrni minnkar svo torveldara veršur aš sinna athöfnum daglegs lķfs meš minnkandi sjįlfstęši og verri lķfsgęšum.

Beinžynning er ekki bara „sjśkdómur gamals fólks“. Ungar konur geta lķka brotnaš.

Boršašu fyrir beinin.

Dagleg kalkinntaka skv. rįšleggingum Embęttis landslęknis er 900 mg fyrir 10 -17 įra ungmenni en 800 mg fyrir fulloršna og RDS af D-vķtamķni er 15 µg (600 AE). Almennt er tališ aš lķkaminn žurfi 1 g af próteini per kg lķkamsžyngdar og žeir sem ęfa mikiš žurfa jafnvel enn meira.

Rįšlagšur dagskammtur af D-vķtamķni:

Ungbörn og börn 1 – 9 įra  10 µg (400 AE)                                        
Karlar og konur 10 – 70 įra  15 µg (600 AE)                                         
Karlar og konur 71 įrs og eldri  20 µg (800 AE)                                        

 

*Ungbörn fęšast meš forša af D-vķtamķni en ķ móšurmjólkinni er fremur lķtiš af žvķ og žvķ er rįšlegt aš žau fįi D-vķtamķndropa frį 1-2 vikna aldri 10 µg (400 AE)

Upplżsingar um RDS eru fengnar frį Landlęknisembęttinu (2013).

Rįšlagšur dagskammtur af kalki:

 Ungbörn og börn 6 – 11 mįnaša  540 mg
 Börn 12 – 23 mįnaša  600 mg
 Börn 2 – 5 įra  600 mg
 Börn 6 – 9 įra  700 mg
 Konur 10 – 17 įra  900 mg
 Konur 18 įra og eldri  800 mg
 Konur į mešgöngu og brjóstagjöf  900 mg
 Karlar 10 – 17 įra  900 mg
 Karlar 18 įra og eldri  800 mg
  *Upplżsingar um RDS eru fengnar frį Landlęknisembęttinu (2013).  

 

Hvar fę ég kalk og D-vķtamķn?

Mjólkurvörur eru kalkrķkar s.s. léttmjólk, fjörmjólk, undanrenna, jógśrt og ostur. Tveir til žrķr skammtar į dag uppfylla 800 mg rįšlagšan dagskammt af kalki. Gręnt gręnmeti er einnig kalkrķkt. Sólarljósiš er mikilvęgur D-vķtamķngjafi en žegar ekki nżtur sólar viš er lżsi góšur og kostur. Einnig er hęgt aš fį D-vķtamķn śr feitum fiski og vķtamķntöflum.

Birt meš leyfi frį beinvernd.is

 

 

 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré