Astmi brnum

Astmi  brnum
Astmi brnum

Astmi er sjkdmur sem einkennist af blgum berkjum lungnanna. Blgurnar valda aukinni vikvmni berkjunum, svokallari berkjuaureitni og einnig slmmyndun og vvasamdrtti slttum vvum berkjanna. etta leiir til renginga berkjum sem valda einkennum ar sem tndunarteppa me andyngslum, ea hvsindun, og langvarandi hsti eru mest berandi.

Sagan:Astmi hefur veri ekktur sundir ra og er lst ritum grska lknisins Aretusar fyrir um a bil 2000 rum. Hins vegar var astmi ekki a alvarlegu lheilsuvandamli fyrr en sari helmingi sustu aldar. ttunda ratugnum jkst dnartni vegna astma miki og bar mest essu Nja Sjlandi af llum lndum heimsins. sama tma fjlgai innlgnum sjkrahs miki, srstaklega enskumlandi hluta heimsins (Nja Sjland, stralu, Bretlandi, Kanada og Bandarkjunum.

Astmi er algengasti
langvinni lungnasjkdmurinn
hjbrnum. slandi
er tla a um
10% barna hafi
greinst me astma.

Tni:Strar vsindarannsknir, eins og ISAAC rannsknin sem var ger 237 rannsknarstum 98 lndum til a skoa tni astma hj brnum, hafa snt mikinn breytileika tni astma hj brnum, allt a fimmtnfaldan mun milli landa. ess m geta a sland var me ISAAC rannskninni og voru a barnaofnmislknarnir Michael Clausen og Sigurur Kristjnsson sem stu fyrir henni hrlendis. essar rannsknir benda til ess a aukning tni astma eigi sr enn sta lndum me lgar og milungs jartekjur, en svo virist sem tni astma hafi htt a aukast eim lndum ar sem tnin hefur veri h marga ratugi, eins og fyrrnefndum enskumlandi lndum.

Svipgerir:Astmi er mjg fjlbreyttur sjkdmur og vilja sumir meina a astmi s raun margir sjkdmar ea sjkdmsheilkenni. brnum er hsta tnin hj ungbrnum. er stundum tala um barnaastma sem getur veri verulega villandi v a gefur til kynna a a s nsta ruggt a astminn muni eldast af essum brnum, sem er engan veginn vst. Eins og fyrr sagi f mrg brn astma mjg ung a aldri, en nttrulegur gangur astma er afar misjafn milli barna og hefur v veri reynt a skilgreina mis form sjkdmsins.

Margar rannsknir benda til ess a um a bil tv af hverjum remur ungum brnum sem f astma losni vi sjkdminn. Sum eirra f sjkdminn aftur sar, oft aldrinum 10-15 ra. Alvarlegur astmi og ofnmishneig (atopia) eru eir ttir sem tengjast sterkast vivarandi astma.

Reynt hefur veri a skilgreina helstu svipgerir sjkdmsins hj brnum:

  • Astmi vegna veiruskinga.
  • reynsluastmi.
  • Ofnmistengdur astmi.
  • Annar langvinnur astmi.

Mjg mikilvgt er a tta sig v a tt slkar flokkanir geti veri gagnlegar hafa r snar takmarkanir og a getur veri veruleg skrun milli hpanna.

hrifattir:msir umhverfisttir, erfir, aldur og kyn skipta mli. a er til dmis ljst a fjlskyldusaga um astma og ofnmissjkdma skiptir miklu mli. hinn bginn er ljst a erfamengi hefur lti breyst sustu 50 rum mean tni astma hefur aukist miki.

Rannsknir benda til ess a um a bil tv af hverjum remur ungum brnum sem f astma losni vi sjkdminn.

v m segja a vntanlega hafi breytingar umhverfisttum auki tni astma hj einstaklingum sem hafa fengi vggugjf erfaefni sem gerir tsettari fyrir a f sjkdminn. Varandi kyn er astmi mun algengari hj drengjum en stlkum fyrir kynroska en eftir a er astmi algengari hj stlkum/konum.

San geta mis reiti valdi versnun astma, svo sem reykingar (beinar ea beinar), rykmengun, veiruskingar, kuldi, og ofnmi fyrir frjkornum, drum, rykmaurum, myglu og mat. Einnig getur loftmengun umhverfi og srstaklega mengun fr umfer haft slm hrif astma. Reykingar hafa einnig hrif varandi astma sem orsakattur og bi megngu og eftir fingu.

Greining:Getur veri vandasm, srstaklega hj smbrnum. Greiningin byggir mest tarlegri sjkrasgu og skoun. Arir sjkdmar, eins og berkjukvef me teppu sem fylgir til dmis RS veiruskingum, geta gefi mjg lk einkenni og astma. Arar mismunagreiningar eru til dmis sktablgur, vlindabakfli og einnig getur askotahlutur ndunarvegi einstaka sinnum valdi astmalkum einkennum. Stundum arf a grpa til ess a prfa a gefa markvissa astmamefer stuttan tma greiningarskyni. Hj sklabrnum er hgt a styjast vi ndunarmlingar og einnig er hgt a meta berkjuaureitni me rannsknum, til dmis svoklluu Metaklinprfi og me reynsluprfum.

Lyfjamefer er
trppu upp ea
niur samrmi vi
a hversu slmur
astminn er og
hvernig hann svarar
mefer.

Rtt er a meta brn me astma me tilliti tilofnmis og er a gert me ofnmisprfum.Hj yngstu brnunum, sem ekki hafa fjlskyldusguum ofnmi, er oft bei me ofnmisprf.Hvert tilfelli arf a meta fyrir sig hvaetta varar og einnig me tilliti til ess hvortdr eru nnasta umhverfi barnsins.

Mefer:Mikilvgt er a fra sjklinga og foreldra eirra vel um astmann og tleysandi tti. Varandi tleysandi tti eru veiruskingar langalgengasta orsk versnana hj yngri brnum en me vaxandi aldri eykst mikilvgi ofnmis.

Lyfjamefer er a sjlfsgu mjg mikilvg og fylgir hn kveinni nlgun ar sem meferin er trppu upp ea niur samrmi vi a hversu slmur astminn er og hvernig hann svarar mefer. Helstu lyfjaflokkarnir eru rr, .e. berkjuvkkandi lyf, innasteralyf og leukotrien hemjandi lyf.

Berkjuvkkandi lyf: Stuttverkandi lyf: Eru notu vi astmaeinkennum og fyrirbyggjandi gegn reynslueinkennum. Dmi um slk lyf eru Bricanyl (terbutalin) og Ventolin (salbtaml).

langflestum
tilfellum geta brn
me astma teki
fullan tt daglegu
lfi me markvissri
mefer.

Langverkandi lyf:Eru notu astma sem ekki svarar mefer me stuttverkandi berkjuvkkandi lyfjum samt innasterum hflegum skmmtum. Eru t.d. heppileg lausn hj brnum me t reynslueinkenni, m.a. vi skipulaga reynslu eins og leik frmntum og oft g lausn vegna ntureinkenna. Dmi um lyf af essum toga eru Serevent (salmeterol) og Oxis (formeterol).

Innasteralyf:Eru lyf sem hemja blgu berkjum og eru notu hj sjklingum me t ea vivarandi einkenni. Dmi um lyf af essum flokki eru Asmanex (mmetsn), Flixotide (flutikasn) og Pulmicort (budesonide).

San eru til samsett lyf me innasterum og langvirku berkjuvkkandi lyfi, t.d. Seretide (salmeterol+flutikasn) og Symbicort (formeterol+ budesonide).

Leukotren hemjandi lyf:Draga r berkjusamdrtti og eru einnig blguhemjandi. Eru fyrst og fremst notu egar mefer me innasterum og berkjuvkkandi lyfjum skilar ekki fullngjandi rangri. Dmi um slkt lyf er Singulair Montelukast. Brn skera sig r fr fullornum a v leyti a lyf af essum flokki virka oft betur hj eim.

Helstu markmi:

  • A brnin geti teki fullan tt daglegu lfi, ar me tali a au geti teki tt leikjum og rttum til jafns vi jafnaldra sna.
  • A brnin su laus vi ntureinkenni.
  • A lungnastarfsemi s elileg.

Vissulega tekst ekki alltaf a n essum markmium til fulls en langflestum tilfellum nst essi markmi a meira ea minna leyti me markvissri mefer.

Vert er a geta ess a mjg algengt er a brn me astma su einnig me nefblgur.

G eftirfylgni er mikilvgur ttur meferar, meal annars til a fylgjast me meferarheldni sem oft er miki vandaml og srstaklega hj unglingum. Jafnframt arf a fylgjast me a brnin og foreldrar eirra kunni a nota astmalyfin rtt. Einnig geta ori miklar breytingar sjkdmsstandinu hj brnum stuttum tma. arf a fylgjast me vexti en bi getur astminn haft hrif vxt, sem og astmalyf af flokki innastera og sterar til inntku. Vaxtarskering er sjaldgf af vldum innastera ef gtt er a skammtastr. Fttt er dag a grpa urfi til meferar me sterum til inntku umtalsverum mli.

Heimildir: sibs.is


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr