Hvaš getur žś gert sem neytandi til aš draga śr matarsóun?

 Hvaš getur žś gert sem neytandi til aš draga śr matarsóun? 

Nś skulum viš skoša ašeins hvaš viš getum gert til aš draga śr matarsóun og hér koma 
frįbęrar upplżsingar frį matarsoun.is.  Listinn er lengri en žś heldur og birtum viš įframhaldandi 
lista ķ nęstu viku - Fylgist vel meš. 

Žessi grein er eftir Selina Juul, stofnanda samtakanna Stöšvum matarsóun (Stop spild av mad). 
Samtökin eru stęrstu óhįšu samtök Danmerkur sem vinna gegn matarsóun – http://www.stopspildafmad.dk 

Hvaš er hęgt aš gera heima fyrir? 
Passašu upp į aš hafa „flęši“ ķ kęliskįpnum, frystinum og eldhśsskįpum. Stilltu elstu matvęlunum og 
žau sem hafa veriš opnuš fremst, helst ķ augnhęš svo žś hafir gott yfirlit og notir žau fyrst. 

Hafšu afgangana žķna įberandi 
Settu afgangana į įberandi staš. Geršu žaš aš vana aš nota afganga ķ alla matargerš, hvort sem um er aš ręša venjulegan heimilismat eša veislumat. Matarafgangar eiga aš geymast en ekki aš gleymast. 
Geymdu žvķ alla afganga į įberandi staš ķ kęliskįpnum žannig aš žś sért įvalt vakandi yfir hvaš sé til og 
getir notaš žį ķ nżja rétti eša sem nesti. 

Afgangar eru ókeypis matur  
Breyttu višhorfi žķnu gagnvart afgöngum. Matarafgangar eru ekki „refsing“ heldur gróši. 
Žegar žś manst eftir aš nota afganga žį spararšu žér ferš śt ķ bśš. Jafnframt lękka 
heimilis­śtgjöldin og žś stušlar aš bęttu umhverfi. 

Kęliskįpurinn er ekki ruslatunna 
Ķ yfirfullum kęliskįp liggur matarsóunargildran ķ leyni žvķ žś veist ekkert hvaš žar er aš finna. 
Hafšu rśmt um matvęlin ķ kęliskįpnum žannig aš žś hafir góša yfirsżn yfir žau. Meš žvķ aš 
hafa rśmt um matvęlin žį flęšir kalda loftiš mun betur um kęliskįpinn og heldur matnum eins 
og hann į aš gera, köldum. Gęttu fyllsta hreinlętis og mundu aš afžżša kęliskįpinn og 
frystinn reglulega. 

Notašu réttar geymsluašferšir  
Ekki geyma avokadó, tómata og banana ķ kęliskįpnum svo dęmi sé tekiš. Hęgt er aš 
nįlgast góš rįš um geymslu matvęla į sķšunni http://www.stopspildafmad.dk 

Hafšu yfirsżn yfir endingu matvęlanna 
Matvęli sem eru merkt meš „sķšasta söludegi“ (notaš m.a. į ferskar kjötvörur og nżjan fisk) į helst ekki aš neyta eftir aš žęr eru śtrunnar. Matvęli sem eru merkt meš „best fyrir“ eša 
„geymslužol til“ (notaš m.a. į pasta, hrķsgrjón, hrökkbrauš, sśkkulaši og fleira), er ķ góšu lagi aš 
neyta eftir uppgefna dagsetningu. Ef žś ert ķ vafa um hvort slķk matvęli séu ķ lagi, žį er hęgt 
aš žefa af žeim eša smakka. 

Losašu žig viš óttann um aš žś eigir ekki nęgan mat 
Margir hafa tilhneygingu til aš elda of mikiš, hvort sem um er aš ręša venjulegan heimilismat 
eša veislumat. Barnafjölskyldur elda til aš mynda aš öllu jöfnu 30% meiri mat en žęr žarfnast. 
Mikilvęgt er aš reikna śt skammtastęršir įšur en žś eldar. Fulloršinn einstaklingur getur til aš 
mynda boršaš 500-800 grömm af matvęlum, aš brauši žar meš meštöldu. 

Olnbogarżmi – notašu smęrri diska og smęrri matarföt 
Hęgt er aš koma ķ veg fyrir aš žś eša ruslafatan žķn „borši yfir sig.“ Sķšastlišin 20 įr hafa matardiskar 
fariš stękkandi – eins og klįrlega mį sjį į mittismįli margra landsmanna. 

Ekki bera allan matinn fram ķ einu 
Beršu matinn fram ķ smęrri einingum og bęttu svo viš eftir žvķ sem žurfa žykir og matur 
klįrast. Įstęšulaust er aš lįta allt sem žś eldašir standa frammi į boršum ķ langan tķma, 
viš žaš missir maturinn gęši. Žetta į jafnt viš um heimilismat sem og veislumat. Matvęli ęttu 
yfirleitt ekki aš standa į boršum lengur en ķ tvo tķma, sérstaklega ef žś ętlar aš nota afgangana 
sķšar. Sum matvęli svo sem rękjur og sķld, žarf aš setja sem allra fyrst aftur ķ kęliskįpinn. 

Afgangarnir eiga aš fara sem allra fyrst ķ kęliskįpinn 
Žaš er ekki gott aš lįta matvęli standa uppi į boršum ķ fleiri klukkutķma. 

Blandašu sem minnst af matvęlunum saman 
Ef viš hugsum śt frį afgöngum žį er ekki gott aš blanda matvęlum saman, žvķ žį geymast žau verr. 
Beršu salatiš og rękjurnar fram ķ sitt hvoru lagi. Žaš sama į reyndar einnig viš um spaghettķ og hakk 
įsamt fjölmörgum öšrum matvęlum. 

Upphitun matvęla 
Hér er mjög mikilvęgt aš vanda sig. Ef žś įtt afgang af pottrétti žį er naušsynlegt aš rétturinn sé hitašur 
upp ķ aš minnsta kosti 75 grįšur. Aš öllu jöfnu er hęgt aš geyma matarafgangana ķ um 3-4 daga 
aš hįmarki ķ kęliskįp. 

Bjargašu matnum žķnum 
Flestalla matarafganga er hęgt aš frysta. Skiptu afgöngum upp ķ hęfilegar skammtastęršir og 
frystu žį. Brauš er fķnt aš skera nišur ķ sneišar og frysta. Žś getur lķka fryst rjóma. Pakkašu 
kryddjurtum, gręnmeti, įvöxtum og osti ķ hęfilega skammta og frystu žį. Passašu bara vel upp 
į aš hafa yfirlit yfir žaš sem er ķ frystinum. Merktu pakkningarnar meš innihaldi og dagsetningu 
og mundu svo eftir aš nota žęr. 

Afgangarnir eiga aš vera lystugir žegar žś berš žį fram  
Flestum og žį sérstaklega börnum finnast matarafgangar óspennandi. Notašu hugmyndaflugiš 
og nżttu afgana ķ nżja og spennandi rétti. Mundu bara eftir aš framreiša žį sem lostęti. 
Afgangar eiga aš lķta vel śt og vera girnilegir hvort sem žeir eru bornir fram į borš eša notašir sem nesti. 

Bśšu til einn fastan dag ķ viku fyrir afganga 
Žś getur vališ sunnudaga eša einhvern annan dag. Į žessum tiltekna degi nżtir žś allar kręsingarnar 
sem žś hefur safnaš saman yfir vikuna. Reyndu lķka aš klįra allt sem žś įtt ķ kęliskįpnum og frystinum 
įšur en kemur aš stórhįtķšum. Žś žarft aš eiga nóg plįss fyrir alla flottu matarafgangana sem falla til į 
žessum hįtķšisdögum. 

Notašu allan gęnmetisśrgang til aš bśa til seyši eša gręnmetiskraft 
Hęgt er aš nota allar geršir af laukhżši, gulrótarafganga, hvķtlaukshżši, žvegiš kartöfluhżši, 
restar af sellerķinu, pśrrulaukstoppana, tómata og gśrkuafganga til aš sjóša upp gręnmetiskraft 
śr žessum śrgangi. 

Hafšu fullt af margskonar ķlįtum ķ eldhśsinu 
Žś žarft į žeim aš halda undir matarafganga. Hafšu lķka rśllu af frystipokum liggjandi į įberandi 
staš ķ kęliskįpnum. Ķ rśllunni felst stöšug įminning um aš nota hana undir alla afganga. 

Slepptu žvķ aš borša myglašan mat 
Jafnvel žó aš braušsneišin sé bara rétt farin aš mygla öšru megin, žį veršur žś žvķ mišur aš henda 
henni. Ef eitthvaš af matvęlunum er fariš aš mygla, žó ekki sé nema lķtillega, žį eru miklar lķkur į aš 
myglan hafi dreift sér. Ķ žessu tilfelli žżšir hvorki aš žefa né aš bragša į matvęlunum. 
Slķkum matvęlum veršur žvķ mišur aš henda strax. 

Fylgist meš ķ nęstu viku – fleiri punktar um hvernig į aš minnka matarsóun! 

  • Alvogen


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré