Hversu miklu mli skipta lyfjaskammtar?

Hr eru a llu jfnu gefnir upp venjulegir skammtar af lyfjum. egar lknir kveur lyfjaskammt tekur hann tillit til hfni lkamans til a taka lyfi upp akerfi og skilja a t r lkamanum. Ennfremur verur a taka mi af starfsemi missa lffra svo sem nrna og lifrar.

Lkamsungi og aldur skiptir einnig mli. Auk ess verur a taka tillit til annarra lyfja sem eru tekin samtmis, v a sum lyf geta haft hrif verkun annarra lyfja. eir skammtar sem eru viurkenndir egar lyfi er skrsett eru a sjlfsgu vsbending fyrir lkni, en engu a sur getur hann kvei bi strri og minni skammta en sem heilbrigisyfirvld rleggja.

Lang algengast er a lyfjaskammtar su gefnir upp milligrmmum ea grmmum virka innihaldsefnisins. Oftast innihalda lyf aeins eitt virkt efni svo a hgt s a velja rtt magn lyfsins hverju sinni. Sum lyf eru gefin upp sem tugabrot af milligrammi, t.d. Halcion 0,125 mg en nnur sem mkrgrmm.

Stundum er magn innihaldsefnis ekki gefi upp milligrammafjlda, heldur er styrkleikinn mldur aljaeiningum sem skammstafaar eru a.e. ea IE. essar aljlegu einingar eru oft notaar um lyf sem erfitt er a kvea milligrammafjlda fyrir ea ef yngdin er ekki a sem skiptir mli fyrir styrkleika lyfsins. etta gildir um vtamn og hormnalyf. Aljlegur einingafjldi er kveinn srstaklega fyrir hvert efni og er ekkert innbyris samband milli styrkleika mismunandi efna og a.e. gildis eirra.

Hva verur um lyfin?

Lyf verka margvslegan htt lkamanum. Sum bta upp ea rva of litla framleislu efna (t.d. hormna) og nnur bta starfsemi lffra sem starfa ekki lengur elilega. Enn nnur lyf bta upp efni sem lkamann skortir (t.d. vtamn ea jrn), draga r vissum vibrgum lkamans (t.d. vi ofnmi) ea drepa skla. Hr hefur veri rtt um a hva lyfin gera lkamanum. nnur hli mlsins er hva lkaminn gerir vi lyfin. essu sarnefnda m skipta niur eftirfarandi htt:

  • Frsog hvernig komast lyfin t bli?
  • Dreifing hvernig dreifast lyfin um lkamann?
  • Verkun hvernig verka lyfin lkamanum?
  • Umbrot hvernig brotna lyfin niur ea breytast?
  • tskilnaur hvernig losar lkaminn sig vi lyfin?

Smu lgml gilda um ll lyf hva varar essi atrii. Smu lgml gilda einnig um alls kyns nnur framandi efni sem komast inn lkamann og m ar nefna fengi, niktn, rotvarnarefni matvlum, litarefni matvlum, mis fuefni og fleira. Flest lyf vera a komast t bli og dreifast um lkamann og ll eru au skilin t. Hr eftir verur fjalla nnar um etta einstkum atrium.

Lyfin berast t bli

a er kalla frsog egar lyf sogast t.d. r meltingarvegi t bli. Tflur leysast upp maga og rmum og innihaldsefnin komast t bli gegnum slmhirnar. Sum lyf frsogast maga en nnur rmum. Ef maginn er tmur frsogast lyfi yfirleitt hraar en ef matur er maganum. Til a sem mest magn frsogist og sem hraast er v best a taka lyf fastandi maga. Sum lyf t.d. viss sklalyf frsogast jafn vel ea betur ef au eru tekin me mat. mis nnur lyf einnig helst a taka me mat vegna ess a annars valda au gindum fr maga.

Sumar tflur og hylki eru ger annig a virka efni losnar r eim og frsogast lngum tma (foratflur, forahylki).

Dreifing um lkamann

Lyf dreifast um lkamann me blinu og san geta au borist t r hrunum vefi lkamans. Sum lyf komast einnig gegnum frumuveggi inn frumurnar.

Hraveggir heilans hafa nokkra srstu. lkt rum hrum hleypa eir aeins fum lyfjum gegnum sig, og annig er heilinn nmur fyrir mrgum lyfjategundum. etta fyrirbri er kalla bl- heila-rskuldur, og hefur mikla ingu lyfjafrinni. Lyf sem ekki kemst yfir bl-heila-rskuldinn er ekki hgt a nota til a hafa hrif starfsemi heilans.

Sum lyf dreifast jafnt um lkamann og hafa tilhneigingu til a safnast fyrir kvenum lffrum. au henta v oft vel til a lkna sjkdma eim lffrum.

Verkanir lyfja

Flest lyf verka annig a au bindast vi srstaka vitaka ea nema sem eru tengdir eirri lkamsstarfsemi sem lyfi hefur hrif . Fyrir sum lyf eru vitakar til staar llum frumum lkamans en fyrir nnur einungis kvenum lffrum svo sem hjarta, heila ea slttum vvum loftveganna.

Samband skammta og verkunar er oft flki. Ef magn lyfsins er undir vissu marki nst engin hrif, san eykst verkunin me stkkandi skmmtum og egar kvenu marki er n htta hrifin a aukast a skammtar su stkkair. Afleiingarnar af of strum skmmtum eru einungis meiri htta aukaverkunum.

Til a rangur veri sem bestur arf v a gefa hfilega stra skammta. Heppilegar skammtastrir af kvenu lyfi geta veri mjg einstaklingsbundnar. essi einstaklingsmunur getur byggst msu svo sem erfaeiginleikum, aldri, sjkdmum ea neyslu fengis og tbaks. egar munur milli einstaklinga er mikill arf a finna hfilega skammta fyrir hvern og einn. etta er oft hgt a gera annig a byrja er me litla skammta sem san eru stkkair me vissu millibili ar til viunandi rangur (verkun) nst ea aukaverkanir gera vart vi sig. rum tilvikum er etta gert me v a mla magn lyfsins blinu.

Niurbrot lkamanum

Flest lyf brotna niur ea umbrotna lkamanum og gerist a me miss konar efnabreytingum. Niurbrot ea umbrot lyfja fer a mestu leyti fram lifrinni en vissum tilvikum rum lffrum. Breytingin verur oftast til ess a lyfin htta a verka og skiljast hraar t vagi en ella. Sum lyf breytast ekki lkamanum heldur skiljast breytt t vaginu.

Hfileiki lifrarinnar til a umbrjta lyf getur veri einstaklingsbundnar. Skert lifrarstarfsemi veldur v a mrg lyf umbrotna hgar, eru lengur lkamanum og hafa meiri verkanir en vi elilegar astur.

tskilnaur r lkamanum

Lkaminn losar sig vi lyf eftir msum leium en s lei sem skiptir langmestu mli er um nrun (me vaginu). Sum lyf skiljast einnig t me galli og san saur. Arar leiir sem minna mli skipta eru me svita, tndunarlofti og murmjlk.

Starfsemi nrna getur veri takmrku hj sumum. a verur einnig a teljast elilegt a nrnastarfsemin minnki me aldrinum. egar nrnastarfsemi er skert (slkt kallast einnig nrnabilun) skiljast flest lyf hgar t r lkamanum en egar nrun eru heilbrig. Lyf geta safnast fyrir lkamanum og haft of krftug hrif ef gefnir eru skammtar sem eru hfilegir handa eim sem eru me heilbrig nru. eir sem eru haldnir nrnabilun vera v oft a taka minni lyfjaskammta en arir. etta er einnig aalstan fyrir v a aldrair eru oft ltnir taka minni skammta en eir sem yngri eru. Svipa gildir sumum tilvikum um starfsemi lifrarinnar og lifrarbilun. Skert lifrarstarfsemi er mun sjaldgfari en skert nrnastarfsemi.

Oft er nausynlegt a nota einhvern mlikvara hfileika lkamans til a losa sig vi lyf. S mlikvari sem oftast er notaur er helmingunartmi ea helmingunartmi bli. Magn lyfs blinu breytist annig a a eykst fyrst eftir tku lyfsins, nr hmarki eftir vissan tma (oft 1-2 klst.) og minnkar san anga til ekkert er eftir ea nsti skammtur er tekinn. Hversu hratt magni minnkar fer eftir hfileika lkamans til a losa sig vi lyfi. Allt af lur jafnlangur tmi ar til magn lyfsins blinu hefur minnka um helming. essi tmi kallast helmingunartmi. Ef helmingunartmi einhvers lyfs er 6 klst. er magni blinu ori 50% eftir 6 klst, 25% eftir 12 klst, 12,5% eftir 18 klst, 6,25% eftir 24 klukkustundir o.s.frv.

Hr er lka frbr grein um a efla varnir lkamans.

Heimild: doktor.is


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr