Getum viđ haft áhrif á krabbamein?

Hćgt er ađ rekja stóran hluta krabbameina í ristli og endaţarmi og í brjóstum til matarćđis, hreyfingaleysis og áfengisdrykkju

 

Ný rannsókn frá Bretlandi sýnir útreikninga á hversu mikiđ er hćgt ađ tengja ýmsa heilsuhegđun viđ tvö af algengustu krabbameinunum sem greinast í dag. Annars vegar er um ađ rćđa tölfrćđigreiningu úr fyrri rannsóknum á áhćttuţáttum sem Alţjóđakrabbameinsrannsóknarsjóđurinn hefur skilgreint ađ auki eđa dragi úr líkum á ađ greinast međ krabbamein í ristli og endaţarmi og í brjóstum. Hins vegar er um ađ rćđa upplýsingar um um neyslu og hreyfingu fullorđinna Breta.

Ţađ skal tekiđ fram ađ einungis er hćgt ađ framkvćma svona útreikninga út frá stórum hópum og ekki hćgt ađ heimfćra fyrir einstaklinga sem ţýđir ađ ţađ er oftast nćr ekki hćgt ađ segja hvađ hefur valdiđ krabbameini hjá hverjum einstaklingi fyrir sig enda oftast um samspil margra ţátta ađ rćđa. Ţessir útreikningar eru hins vegar mikilvćgir til ađ sýna hvađ ađgerđir og breytingar á lifnađarháttum á landsvísu geta haft mikil áhrif á fjölda krabbameinstilvika seinna meir. Ţetta hefur til ađ mynda sýnt sig fyrir reykingar ţar sem tíđni daglegra reykinga á Íslandi var 50% áriđ 1970, tćplega 30% áriđ 1991 og 10% áriđ 2020 og er ţessi ţróun fyrst núna farin ađ hafa áhrif til lćkkunar á nýgengi krabbameins í lungum.

Samkvćmt áđurnefndri rannsókn var hćgt ađ rekja um 67% tilvika ristilkrabbameins til lifnađarhátta hjá körlum og 60% hjá konum. Ef reykingar voru teknar út úr jöfnunni var hćgt ađ rekja 61% tilvika til lifnađarhátta hjá körlum og 52% hjá konum. Munur milli kynja tengist ađ stórum hluta ţví ađ lifnađarhćttir geta veriđ ólíkir hjá körlum og konum. Hlutfall hvers ţáttar var eftirfarandi:

  • Hreyfingarleysi – 7% hjá körlum og 5% hjá konum
  • Hár líkamsţyngdarstuđull – 13% hjá körlum og 6% hjá konum
  • Áfengisnotkun – 13% hjá körlum og 2% hjá konum
  • Unnar kjötvörur – 15% hjá körlum og 9% hjá konum
  • Rautt kjöt – 9% hjá körlum og 7% hjá konum
  • Skortur á trefjum – 25% hjá körlum og 32% hjá konum
  • Skortur á kalki – 7%  hjá körlum og 7% hjá konum

Samkvćmt  rannsókninni var hćgt ađ rekja um 27% tilvika brjóstakrabbameins til lifnađarhátta hjá konum og hlutfall hvers ţáttar var eftirfarandi:

  • Hár líkamsţyngdarstuđull – 8%
  • Áfengisnotkun – 8%
  • Hreyfingarleysi – 8%
  • Lítil neysla á ávöxtum og grćnmeti – 7%

Á Íslandi er krabbamein í ristli og endaţarmi annađ algengasta krabbameiniđ međal karla og ţriđja algengasta meiniđ hjá konum. Brjóstakrabbamein er algengasta meiniđ međal kvenna. Á árunum 2015 til 2019 greindust ađ međaltali 422 einstaklingar á ári međ ţessar tvćr gerđir meina. Međ ţví ađ fylgja ráđleggingum embćttis landlćknis um matarćđi Opnast í nýjum glugga og hreyfingu sem og halda áfengisnotkun í lágmarki eđa hćtta henni er hćgt ađ minnka krabbameinsáhćttu ţjóđarinnar en ţessir ţćttir tengjast einnig fleiri tegundum meina en voru til skođunar í umrćddri rannsókn. Til ađ mynda er áfengisnotkun líka stađfestur áhćttuţáttur fyrir krabbamein í munni, koki og barkakýli, vélinda, lifur og maga. Ekki eru ţekkt mörk um skađleysi áfengis og ţví skiptir miklu máli ađ halda áfengisdrykkju í lágmarki eđa sleppa m.t.t. krabbameinsáhćttu.

Ţađ sama gildir um ađra lifnađarhćtti eins og neyslu trefja sem finna má í ávöxtum, grófu grćnmeti, heilkornavörum (t.d. haframjöl, bygg og heilhveiti), hnetum, frćjum og belgjurtum. Dagleg neysla ţeirra hefur margvísleg jákvćđ áhrif á heilsuna og getur dregiđ úr áhćttu á ýmsum krabbameinum og ţá sérstaklega krabbameini í ristli og endaţarmi.

Ţađ ţarf ekki ađ gera miklar breytingar á heilsuhegđun til ađ minnka líkur á
langvinnum sjúkdómum eins og krabbameinum og aldrei er of seint ađ gera slíkar breytingar.
Hćgt er ađ finna frekari upplýsingar á eftirtöldum vefsíđum.

Alţjóđaheilbrigđismálastofnun – Alcohol and Cancer 

Alţjóđakrabbameinsrannsóknarsjóđurinn – Diet and Cancer Report

 

Nánari upplýsingar veita 

Jóhanna E. Torfadóttir
verkefnisstjóri nćringar  

Rafn M. Jónsson
verkefnisstjóri áfengis- og vímuvarna

  • Alvogen


Athugasemdir

Svćđi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg á Facebook
  • Mobile útgáfa af heilsutorg.com
  • Veftré