Fr stu upp dstt

Kolvetni

Kolvetni eru mikilvgur hluti af funni. au eru nausynleg til ess a orkuefnaskipti lkamans gangi elilega fyrir sig.

Kolvetni eru msu formi og er eim oft skipt flokka eftir str, .e. einsykrur, tvsykrur og fjlsykrur. Ekki er til sis daglegu tali a kenna sykur vi str ea fjlda sykursameinda. Oftar tlum vi um sykur eftir v hvernig hann er notaur og hvaan hann kemur. Sem dmi m nefna borsykur, vaxtasykur, mjlkursykur og rgusykur.

En eru hinar msu gerir kolvetna allar jafnhollar? Er til dmis hgt a bta sr upp skort einsykrum r vxtum og fjlsykrum r grnmeti me sykri r slgti ef maur bara gtir ess a taka inn vtamn og steinefni me?

Er ekki sama hver sykurinn er?

Strsykur er s sykur sem vi hfum oftast milli handanna. Hann er unninn r hreinsuum sykurreyr og er v mjg hreinn. getur urft a hreinsa sykurinn enn frekar til sumra nota og er a gert, en slkur sykur er ekki hafur til daglegra nota.

Annan sykur daglegu fi fum vi r vxtum og mjlkurvrum.

vxtum er misjafnlega miki af sykri. Sumir vextir eru mjg stir og innihalda mikinn sykur frktsa en arir vextir eru minna stir.

r mjlkurvrum fum vi tvsykruna laktsa (mjlkursykur) og r braui og grnmeti fum vi fjlsykrur (sterkju), en svo nefnast sykrur sem eru samsettar af mrgum einsykrusameindum.

Upptaka kolvetna og blsykurstjrnun

Skipta m kolvetnum fu tvo stra hpa eftir str; fjlsykrur (sterkja og trefjar) og sykrur (einsykrur og tvsykrur).

a skiptir mli hve langar kejur sykursameindirnar mynda, v lengdin hefur hrif a hversu greilega armarnir taka sykurinn upp og hve hratt hann berst til blsins (blsykur). Stuttar kejur (einsykrur) eru yfirleitt auveldari upptku en langar (sterkja) og upptakan gengur hraar fyrir sig. Fleiri ttir svo sem vinnsla hrefna, eli hrefnis og mefer, geta einnig haft hrif hversu hratt lkaminn tekur upp sterkjurk matvli.

Hversu hratt (ea hgt) lkaminn tekur upp mismunandi gerir kolvetna m ra af hkkun blsykurs eftir a vi hfum bora eitthva sem inniheldur kolvetni. Hinar msu tegundir kolvetna valda mismikilli hkkun blsykurs og m gefa matvlum kveinn stuul (glkemskan stuul)eftir v hversu hratt a gerist. v hrri sem s tala er eim mun hraar hkkar blsykurinn; v lgri sem hn er eim mun hgar tekur bli upp sykurinn r funni. Hg upptaka veldur v a styrkur blsykurs er stugri en egar um hraa upptku er a ra.

Ef allt er elilegt sr lkaminn sjlfur um a nta sykurinn ann htt sem nausynlegt er og a frumur lkamans taki hann upp.

Hormni insln, sem losnar t bli fyrir hrif sykurs, er nausynlegt til ess a ekki veri rskun essu ferli. S sykur sem ekki ntist strax safnast upp lifrinni sem forasykur (glkgen).

nnur strikerfi sj um a losa sykur r sykurforanum lifrinni (glkogen) ef me arf, .e.a.s. ef ltill sykur fst r funni og blsykurinn fellur meira en skilegt er.

Fyrir flk me sykurski getur veri rlegt a nota kolvetni me hga upptku (fjlsykrur). sta ess er s a margir sykursjklingar mynda lti insln ea hafa minnka nmi fyrir elilegum hrifum ess. eir eiga v erfitt me a losna vi auki sykurmagn r blinu. Blsykurinn hkkar annig elilega miki og verur of mikill. Neysla kolvetna me hga upptku getur stula a v a halda styrk blsykurs stugri.

Er einhver munur sykri slgti og sykri vxtum og rum mat?

tt maur s ekki haldinn sykurski er mikilvgt a lkaminn fi ekki kolvetni einvrungu r slgti. Slgti veitir kolvetni (strsykur), en inniheldur mjg lti af lfsnausynlegum nringarefnum. a er v skilegra a f kolvetni r rum matvlum me betra nringargildi. ar a auki gefur slgti ekki saningu sama htt og venjulegur matur. er hugsanlegt a slgti su mis aukefni (gervista) sem notu eru sta sykurs.

Allir ttu a forast a bora of miki af hvtum sykri, ar sem hann veitir orku n ess a me fylgi lfsnausynleg nringarefni.

Geti lkaminn ekki ntt au kolvetni sem neytt er til beinnar orkuframleislu me v a brenna sykrinum ea safna sykurfora, getur a sem umfram er breyst fitu (rglser). a a umbreyta kolvetnum yfir fitu kostar lkamann orku. Ef kolvetnaneysla er meiri en kolvetnarf, grpur lkaminn v frekar til ess rs a minnka fitubruna og brenna kolvetnunum hennar sta mean au eru fyrir hendi. Fitan r funni er ekki notu til orkumyndunar, en ess sta er hn geymd sem forafita fituvef. Vi mikla sykurneyslu er v htt vi a fitusfnun lkamanum veri of mikil.

Heimild: doktor.is


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr