Dżrir fylgikvillar sykursżki

"Diabetic Complications Cost Billions." Žessa slįandi fyrirsögn gat nżlega aš lķta ķ bandarķsku riti um heilbrigšismįl. Įriš 2002 fór 11% af öllu žvķ fé sem Bandarķkjamenn nota ķ heilbrigšismįl ķ kostnaš vegna sykursżki og af žvķ fór drjśgur hluti ķ fylgikvillana (1).

Ef óbeinn kostnašur, til dęmis vegna vinnutaps og örorku, er talinn meš hękkar žetta hlutfall upp ķ 15%. Enn alvarlegri en kostnašurinn er žjįningin og sś skeršing į lķfsgęšum sem fylgikvillarnir hafa ķ för meš sér fyrir einstaklinginn og hans nįnustu. Augnsjśkdómar af völdum sykursżki eru ein algengasta orsök blindu į Vesturlöndum. Sykursżki er jafnframt algengasta orsök endastigs nżrnabilunar. Hjarta- og ęšasjśkdómar eru tvö til žrefalt algengari hjį sykursjśkum og eru langalgengasta dįnarorsökin (80%). Sykursżki er einnig ein algengasta orsök aflimana ganglima. Sem betur fer sleppur žó fjöldinn allur af sykursjśkum aš mestu viš fylgikvilla, en meš markvissu eftirliti og mešferš er hęgt aš koma ķ veg fyrir, eša ķ žaš minnsta seinka fylgikvillunum.

Į mįlžingi um fylgikvilla sykursżki sem haldiš var į nżafstöšnum Lęknadögum kom fram aš blinda vegna sykursżki er miklum mun sjaldgęfari hér į landi en vķšast annars stašar, meš algengi um 0,5%. Hins vegar viršist tķšni augnbotnabreytinga hjį sykursjśkum hér į landi svipuš og annars stašar (2). Sama viršist vera uppi į teningnum hvaš snertir nżrnasjśkdóminn en fram kom į mįlžinginu aš tķšni nżrnameins mešal sykursjśkra hér į landi er sambęrileg viš žaš sem gerist annars stašar, en endastigsnżrnabilun er mun sjaldgęfari (3). Žaš dylst vķst engum aš endastigs-nżrnabilun er gķfurlega erfišur fylgikvilli fyrir sjśklinginn og kostnašarsamur fyrir heilbrigšiskerfiš. Vķšast hvar ķ vestręnum löndum eru um 25-40% žeirra sem žurfa į mešferš ķ gervinżra aš halda fólk meš nżrnabilun vegna sykursżki. Hér į landi er žessi tala enn undir 10%.

Góš blóšsykursstjórnun og öflug blóšžrżstingsmešferš geta komiš ķ veg fyrir eša seinkaš nżrnafylgikvillunum viš sykursżki. Sömuleišis eru blóšfitulyf og aspirķn ómissandi vopn ķ barįttunni gegn hjarta- og ęšasjśkdómunum hjį sykursjśkum. Fjöltaugakvilli og ęšažrengsli geta hvort um sig eša ķ sameiningu valdiš fótasįrum sem svo geta leitt til dreps og aflimunar. Gott eftirlit meš fótum sykursjśkra getur sannarlega dregiš śr hęttu į sįrum og aflimunum og um leiš dregiš śr žjįningum sjśklings og miklum kostnaši heilbrigšiskerfisins. Žessir fylgikvillar sykursżki hafa lķtt veriš rannsakašir hér į landi til žessa, en ķ sķšasta Lęknablaši voru birtar nišurstöšur śr rannsókn į fótameinum hjį sykursjśkum. Žar kemur mešal annars fram aš algengi taugakvilla hjį Ķslendingum meš sykursżki af tegund 2 sé meš žvķ lęgsta sem birt hefur veriš (4).

Skipulögš, sérhęfš žjónusta viš sykursjśka hér į landi hófst įriš 1974 fyrir forgöngu Žóris Helgasonar lęknis og Samtaka sykursjśkra og aš įkvöršun heilbrigšisrįšuneytisins meš stofnun göngudeildar sykursjśkra viš Landspķtala. Eitt af yfirlżstum markmišum deildarinnar var aš stušla aš sem bestri lķšan, lķfsgęšum og heilsu fólks meš sykursżki, ekki sķst meš žvķ aš bęgja frį fylgikvillunum. Reglubundiš augneftirlit hjį sykursjśkum hófst 1980 į Landakotsspķtala aš frumkvęši Žóris og Frišberts Jónassonar lęknis en reglulegt eftirlit og leysimešferš ķ tęka tķš eru lykilatriši sjónverndar hjį sykursjśkum.

Žaš er ljóst aš fylgikvillar sykursżki eru dżrir heilbrigšiskerfinu og aš mikill sparnašur er fólginn ķ žvķ aš koma ķ veg fyrir žį, aš ekki sé talaš um įvinninginn fyrir einstaklinginn. Mikil aukning er į sykursżki vķša um heim og förum viš Ķslendingar ekki varhluta af žeirri žróun, en į sķšastlišnum 30 įrum hefur sykursjśkum af tegund 2 į Ķslandi fjölgaš um 50% (5). Vaxandi įlag er į žį sem sinna sykursjśkum og bišlistar lengjast. Žaš žarf aš efla žjónustuna viš sykursjśka bęši į göngudeildum og ķ heilsugęslunni. Žaš žarf aukinn starfskraft og fé, ljóst er af framansögšu aš žeim peningum yrši vel variš. Žann góša įrangur sem hefur nįšst hér į landi ķ barįttunni viš fylgikvillana veršur aš varšveita og stefna aš žvķ aš gera enn betur.

Heimildir

1. Hogan P, Dall T, Nikolov P. Economic Costs of Diabetes in the U.S. in 2002. Diabetes Care 2003; 26: 917-32. 2. Stefįnsson E, Bek T, Porta M, Larsen N, Kristinsson JK, Aagardh E. Screening and Prevention of Diabetic Blindness. Acta Ophthalmologica Scand 2000; 78: 374-85. 3. Tryggvason G, Indrišason ÓS, Žórsson ĮV, Hreišarsson ĮB, Pįlsson R. Unchanged Incidence of Diabetic Nephropathy in Type 1 Diabetes: a Nation-Wide Study in Iceland. Diabet Med 2005; 22: 182-7. 4. Heimisdóttir F, Gušnason V, Siguršsson G, Benediktsson R. Einkenni og teikn fótameins hjį ķslenskum sjśklingum meš sykursżki af tegund 2. Lęknablašiš 2008; 94: 109-14.

5. Bergsveinsson J, Aspelund T, Gušnason V, Benediktsson R. Algengi sykursżki af tegund tvö į Ķslandi 1967-2002. Lęknablašiš 2007; 93: 397-402.

 Grein žessi birtist fyrst ķ Lęknablašinu 03.tlb. 94.įrg.2008 og birtist meš góšfśslegu leyfi höfundar og Lęknablašsins.

Heimild: doktor.is


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré