Hva­ eru unglingabˇlur (acne vulgaris)?

ŮŠr eru ˇ■olandi ■essar bˇlur
ŮŠr eru ˇ■olandi ■essar bˇlur

Bˇlur (acne) eru mj÷g algengur h˙­kvilli, sem nŠr allir unglingar eru mˇttŠkilegir fyrir. Ors÷kin er bˇlga Ý fitukirtlunum sem umlykja hßrsekki lÝkamshßra Ý andliti og ß efri hluta lÝkamans. Bˇlur eru algengastar og nß hßmarki sÝnu um 17-19 ßra aldurinn, eftir ■ann aldur minnka ■Šr jafnt og ■Útt hjß flestum og hverfa yfirleitt um 25 ßra aldurinn. ١ geta vi­kvŠmir einstaklingar glÝmt vi­ vandann fram til fertugs.

Auk ■ess fß konur oft bˇlur fyrir tÝ­ir og ß me­g÷ngu. Bˇlumyndun getur einnig ßtt sÚr sta­ vi­ mikinn kulda, hita e­a mengun.

Hvernig ver­a bˇlur til?

┴ gelgjuskei­inu eykst framlei­sla lÝkamans, hjß bß­um kynjum, ß karlhormˇnum (andrˇgen). Ůetta lei­ir til aukinnar framlei­slu ß h˙­fitu Ý fitukirtlum. Hjß sumum einstaklingum eru fitukirtlarnir mj÷g nŠmir fyrir karlhormˇnum og ■vÝ ver­ur fitumyndunin meiri. Ůessir einstaklingar sem Ý flestum tilvikum eru karlkyns, ver­a oft mj÷g bˇlugrafnir og nau­synlegt er a­ leita lŠknishjßlpar.

Vi­ aukna framlei­slu ß h˙­fitu ■rengjast op fitukirtlanna svo a­ erfi­ara er fyrir h˙­fituna a­ komast ˙t, samt sem ß­ur ver­ur ekkert lßt ß framlei­slunni og ■vÝ bˇlgna fitukirtlarnir.

Ůa­ sem veldur bˇlunum er h˙­bakterÝa (propionebacterium acnes) sem nŠrist ß h˙­fitu. Vi­ ni­urbrot h˙­bakterÝanna ß h˙­fitunni myndast ˙rgangsefni og fitusřrur sem erta fitukirtlana og bˇlga myndast. ═ fyrstu myndast vi­kvŠmir rau­ir nabbar, sem ver­a sÝ­an a­ bˇlum ásem innihalda ni­urbrotna h˙­fitu. Bˇlgan stendur yfir Ý nokkra daga allt a­ nokkrum vikum eftir stŠr­ hennar.

Margar og stˇrar bˇlur geta skili­ eftir sig ÷r sem einstaklingurinn ber alla Švi. Bˇlur geta haft mikla andlega vanlÝ­an Ý f÷r me­ sÚr auk fÚlagslegra vandamßla. ŮvÝ er mikilvŠgt a­ breg­ast skjˇtt vi­ og leita me­h÷ndlunar ef vandinn er mikill.

Hva­ eykur ß vandann?

Raki, fita, olÝa og ÷nnur efni Ý vinnuumhverfi.

Streita, ■.e. vanlÝ­an og sjßlfsˇßnŠgja.

Ef bˇlurnar eru kreistar og fikta­ er miki­ Ý ■eim.

TÝ­ablŠ­ingar

Sum lyf og ÷nnur efni.

Hva­ er til rß­a?

Ekki nudda h˙­ina, e­a skr˙bba hana, ■a­ eykur hŠttuna ß a­ h˙­in versni.

Ůvo hßri­ reglulega me­ sjampˇi og varast a­ ■a­ sÚ miki­ Ý snertingu vi­ andliti­.

Skipti­ oft um koddaver.

Vara sig ß a­ me­h÷ndla bˇlurnar of miki­ og alls ekki kreista ■Šr. Ůa­ skilur eftir sig ÷r.

Vara sig ß miklum kulda, hita og sˇlarbirtu. Sˇlarbirta getur haft gˇ­ ßhrif ß bˇlurnar tÝmabundi­ en heldur ■eim ekki alveg ni­ri. Ůar a­ auki valda of miklir sˇlargeislar h˙­ska­a og jafnvel krabbameini.

Nota rakakrem, sˇlarv÷rn og snyrtiv÷rur sem innihalda ekki mikla fitu og stÝfla ■ar me­ ekki svitaholur h˙­arinnar.

Engar vÝsindalegar sannanir eru fyrir ■vÝ a­ ßkve­nar fŠ­utegundir valdi bˇlum. Ef viss fŠ­utegund veldur bˇlumyndun hva­ eftir anna­, t.d. tˇmatar, rŠkjur, s˙kkula­i e­a ostur er best a­ lßta hana eiga sig.

Bor­a hollt og fj÷lbreytt fŠ­i, drekka miki­ vatn og hreyfa ■ig reglulega. Almenn vellÝ­an eykur vellÝ­an Ý h˙­inni

HŠgt er a­ leita lei­beininga var­andi umhir­u h˙­arinnar hjß snyrtisÚrfrŠ­ingi, s.s. ß snyrtistofum.

Hreinsiv÷rur sem keyptar eru ßn lyfse­ils bera yfirleitt ekki ßrangur fyrr en eftir 6-8 vikna notkun.

HvenŠr ß a­ leita til lŠknis?

Ef hreinsiv÷rurnar bera ekki tilŠtla­an ßrangur eftir 6-8 vikur.

Ef bˇlurnar valda hugarangri.

Ef bˇlurnar eru stˇrar og aumar.

Ef bˇlurnar skilja eftir sig ÷r.

Ef h˙­in d÷kknar og bˇlurnar skilja eftir sig d÷kka bletti.

Hver er me­fer­in?

Ůa­ fer eftir e­li kvillans hvort heimilislŠknir me­h÷ndlar hann e­a vÝsar ß h˙­sj˙kdˇmalŠkni. Me­fer­in getur falist Ý ßbur­i e­a t÷flum. Me­fer­in beinist a­ ors÷kinni, ■.e. aukinni framlei­slu ß h˙­fitu, ■rengingu ß opi fitukirtlanna og bakterÝunni sjßlfri. Samfara me­fer­inni er gott a­ fylgja framangreindum rß­um um daglega umhir­u h˙­arinnar. ١ ■arf a­ hafa Ý huga a­ me­fer­in tekur tÝma. ┴hrifa me­fer­ar gŠtir yfirleitt ekki fyrr en eftir 6-8 vikur.

Oft nŠgir áa­ nota lyf sem koma Ý veg fyrir a­ op fitukirtlanna ■rengist og ■au halda bakterÝunni ni­ri.

Ef vandamßli­ er stˇrvŠgilegt getur lŠknir nota­ sřklalyf me­ ofangreindum lyfjum, e­a nota­ ■a­ eitt og sÚr. áMe­ langvarandi notkun sřklalyfja áer hŠtta ß a­ bakterÝan ver­i ˇnŠm fyrir ■vÝ.

Ef kvillinn veldur fullvaxta konum ˇ■Šgindum getur hjßlpa­ a­ taka inn getna­arvarnarpillu me­ efnum sem virka ß mˇti karlhormˇnum. Konur me­ brß­an nřrnasj˙kdˇm mega ekki nota ■essa tegund af getna­arvarnarpillu.

Ef um er a­ rŠ­a alvarlegt vandamßl er hŠgt a­ gangast undir langtÝmame­fer­. Ůß eru notu­ ÷flugri lyfá samfara ofangreindri lyfjame­fer­. SlÝk me­fer­ er oftast Ý umsjß h˙­sj˙kdˇmalŠknis.

Er hŠgt a­ fjarlŠgja ÷r eftir bˇlur?

Ef bˇlur skilja eftir sig ÷r er hugsanlega hŠgt a­ draga ˙r ■eim,en ■a­ er gert sÚrst÷kum ßbur­i e­a leysigeislame­fer­. LŠknar og hj˙krunarfrŠ­ingar veita ■essa hßttar me­fer­. SnyrtifrŠ­ingar geta einnig a­ einhverju leyti dregi­ ˙r ÷rum.

Heimild: doktor.is


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ