Matari og gigt

Fjlbreytni  matari er mikilvg
Fjlbreytni matari er mikilvg

Matari sem byggir rleggingum Lheilsustvar leitast vi a hafa hrif tni missa sjkdma jflaginu og tryggja flki ga nringu annig a lkaminn fi a sem hann arf og haldi sinni kjryngd. Margt bendir til ess a fi byggt essum rleggingum s einnig a matari sem henti flki me gigtarsjkdma. Flestar rannsknir sem gerar hafa veri matari og gigt eru gerar flki me iktski ea liagigt. Niurstur essara rannskna benda til ess a val fitutegund, regluleg fiskneysla og a bora vel af grnmeti og vxtum skipti mli varandi einkenni og rf lyfjamefer. Tni hjarta- og sjkdma er hrri hj gigtarsjklingum svo vinningur flks me iktski a bora hollt matari er ekki eingngu s a hafa hrif einkenni sjkdmsins heldur einnig a hafa hrif fylgikvilla eins og hjarta- og asjkdma.


Fiskola
Margar rannsknir sna a neysla fiskolu ea lsis hefur jkv hrif sjkdmseinkenni og virkni iktski. Lsi inniheldur htt hlutfall af lngum omega-3 fitusrum. Magni af omega-3 fitusrum sem nota var essar rannsknir var bilinu 1,7-7,1 g dag og sndu r nnast allar einhvern rangur. Stirleiki morgnana minnkai, blgnum lium fkkai, verkir og reyta minnkuu, aukinn gripkraftur fkkst og minna var nota af blgueyandi verkjalyfjum. Taka skal fram a ekki er hgt a lkna sjkdminn me v a taka inn lsi. Ein rannskn sndi a me hollu matari sem innihlt minna af mettari fitu samtmis inntku omega-3 fitusrum jukust jkvu hrifin af a taka inn omega-3 fitusrur.

Einmettaar fitusrur
Faraldsfrilegar rannsknir hafa snt mun tni iktski sumum Evrpulndum. Ltil tni sst t.d. Grikklandi mia vi sum nnur rki Evrpu. Snsk rannskn flki me iktski sndi viss jkv hrif af v a breyta matarinu yfir fi lkara v sem bora er vi Mijararhafi. Fi flks sem br kringum Mijararhafi einkennist af mikilli fiskneyslu, lfuola er notu matarger og miki er bora af grnmeti og vxtum. essari rannskn var flk lti nota lfuolu ea repjuolu (canola oil) vi matreislu, bakstur og salatssur, en essar olur innihalda htt hlutfall einmettara fitusra. Vibiti braui innihlt einnig repjuolu. Flk var hvatt til a nota eingngu magrar mjlkurvrur og nota vel af vxtum og grnmeti auk ess a drekka te. Vimiunarhpur geri engar breytingar snu matari. Niurstur essarar rannsknar sndu minni blgusvrun, aukna hreyfigetu og betri lan hpnum sem borai fi lkt v sem Mijararhafsbar bora. Jkv hrif voru mgulega talin koma vegna breytinga fitusrusamsetningu og vegna aukinnar neyslu msum andoxunarefnum fr grnmeti, vxtum og tei.

Afhverju skipta fitusrurnar mli?
Menn hafa velt fyrir sr stum ess a sjkdmseinkenni minnka egar hlutfall omega-3 fitusra og einmettara fitusra fi hkkar. Aalstan er talin vera a minna myndast af blgumyndandi efnum sem hafa hrif liina. Efnaferlin fara arar leiir egar fitusrusamsetning lkamans breytist. Fitusruneyslan hefur einnig veruleg hrif samsetningu frumuhimna sem getur skipt mli varandi mis efnaferli lkamanum.

Omega-3 fitusrur og matari
Hgt er a auka hlut omega-3 fitusra me v a taka lsi reglulega, bora feitan fisk eins og lax og silung einu sinni viku og nota fisklegg brau eins og sld, sardnur o.fl. er einnig hgt a taka inn omega-3 fitusrur sem fubtarefni. Samkvmt rannsknum er ng a taka inn sem samsvarar um 2,5-3g af omega-3 fitusrum dag til a f essi jkvu hrif. Meira magn hefur ekki meiri hrif. tflu 1 m sj innihald af lngum omega-3 fitusrum fiskolum og fiskmeti. r 10 ml af krakkalsi og 5 ml af omega-3 fiskolu fst 3,1g af omega-3 fitusrum og 10 ml af orskalsi og 5 ml af omega-3 fiskolu fst 2,7g. Einnig fum vi omega-3 fitusrur fr feitum fiski eins og t.d. laxi og sld. Ef bora er 120 g af sonum laxi ea silungi vikulega og nota fisklegg t.d. sld, sardnur og reyktur lax tvr brausneiar daglega fst a mealtali bilinu 1-2 g af omega-3 fitusrum dag. annig a 10 ml af lsi daglega og neysla feitum fiski vikulega samt v a nota fisklegg brau er einnig g lei til a hkka hlutfall omega-3 fitusra. Lsi er auk ess mikilvgur D-vtamngjafi og nausynlegur til a tryggja ga ntingu kalki. Mjg mikilvgt er fyrir alla gigtarsjklinga a tryggja ga D-vtamn- og kalkinntku en etta er einn af eim ttum sem eru mikilvgir a fyrirbyggja beinynningu. Omega-3 fiskola er n D-vtamns og v nausynlegt a taka inn D-vtamnvibt me henni ef ekki er teki inn lsi. Til a hkka hlutfall einmettarar fitu finu er auveldast a nota lfuolu, repjuolu (rapsolu/canola oil) ea s 4 matarolurnar vi matreislu, bakstur og salatssur. essar olur innihalda htt hlutfall einmettara fitusra eins og sj m tflu 2. Fjlbreytni matari er mikilvg og essar olur innihalda t.d. mismiki magn af lfsnausynlegum fitusrum og v getur veri gott a skipta um tegundir frekar en a nota alltaf smu oluna.

Grnmeti og vextir
Jkv hrif af neyslu grnmetis og vaxta sjst mrgum rannsknum. stan er talin vera hrif missa efna bi vtamna, steinefna og annarra hollefna sem vi fum rkulega af grnmeti og vxtum. mrgum rannsknum tengslum mataris og sjkdma kemur fram a a virist skipta mli a f essi efni me vxtum og grnmeti frekar en a taka au inn tfluformi. Rleggingin a bora fimm skammta af grnmeti og vxtum dag vel vi hva varar flk me iktski. Bklingurinn Rleggingar um matari og nringarefni fyrir fullorna og brn fr tveggja ra aldri fr Lheilsust gefur gar rleggingar um hollt matari me herslu a auka grnmetis- og vaxtaneyslu (sj www.lydheilsustod.is/naering).

Ofnmi
Ekki hefur veri hgt a sna fram a sta fyrir iktski geti veri fuofnmi. eir sem hafa iktski geta veri me fuofnmi eins og arir jflaginu. Fuofnmi getur gert einkenni iktskinnar verri. a er v mikilvgt fyrir sem hafa fuofnmi a forast alveg fu sem eir hafa ofnmi fyrir til a fyrirbyggja verri lan.

Lokaor
Rannsknir matari og hrifum sjkdma eru oft erfiar og flki a vinna r eim. Taka arf tillit til margra tta. egar fylgja rleggingum um matari rannsknum reynist mrgum erfitt a fara eftir rleggingunum. Of str hpur httir jafnvel vi miju kafi og alltaf viss htta a hpurinn sem eftir stendur s of einsleitur. Oft fylgir essum rannsknum a flk lttist meira rannsknahpnum en samanburarhp og ekki alltaf hgt a lykta hvort betra stand s vegna yngdartaps ea vegna breytinga matari. Rannsknir matari og iktski eru einmitt erfiar hva etta varar. Eitt eru menn sammla um dag tfr eim rannsknum sem gerar hafa veri, a aukinn ttur omega-3 fitusra fi hefur jkv hrif mis einkenni iktskinnar og lan flks. a er v mikilvgt a rleggja flki a bora fisk tvisvar til risvar viku og gjarnan feitan fisk einu sinni viku, nota fisklegg brau jafnt sem anna legg og taka lsi daglega.

Tafla 1.Omega-3 fitusrur fiskmeti og fiskolu

Skammtur g omega-3
orskalsi

10 ml

1,6

Krakkalsi

10 ml

2,0

Omega-3 fiskola

5 ml

1,1

Lax

150 g

2,4

Bleikja

150 g

2,9

Raumagi

150 g

3,1

Sld

150 g

3,5

Marineru sld

30 g

0,3

Reykt sld

30 g

0,7

Sardnur tmat

30 g

0,8

Reyktur lax

30 g

0,4

Grafinn lax

30 g

0,5

Upplsingar fengnar heimasu Matshttp://www.matis.is/ISGEM/is/leit/

Tafla 2. Fitusrur

Fitusrur

g 100 g

Mettaar

Ein-mettaar

Fjl-mettaar

lfuola

17

71

11

Repjuola

10

58

32

s 4

9

60

31

s 4 lfu

10

57

33

Upplsingar fengnar umbum og heimasu Mats http://www.matis.is/ISGEM/is/leit/


Heimildir:

  1. Calder PC et. al. Inflammatory disease processes and interactions with nutrition. British Journal of Nutrition. 2009;101:S1-S45

  2. Oliver JE and Silman AJ. What epidemiology has told us about risk factors and aetiopathogenesis in rheumatic diseases.Arthritis Research & Therapy. 2009; 11;3:223

  3. Adam O et al. Anti-inflammatory effects of a low arachidonic acid diet and fish oil in patient with rehumatoid arthritis. Rheumatology International. 2003;23;1:27-36

  4. Skldstam L et. al. An experimental study of a Mediterranean diet intervention for patients with rheumatoid arthritis.Annals of the rheumatic diseases. 2003;62;3:208-214


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr