Hva­ er FĂđUÍRYGGI ?

Food security
Food security

FŠ­u÷ryggi er eitt ■essara hugtaka sem oft heyrist Ý umrŠ­unni, ßn ■ess a­ fyllilega liggi fyrir hva­ ■a­ ■ř­ir. ═ raun vir­ist hugtaki­ hafa ˇlÝkt inntak eftir ■vÝ hver beitir ■vÝ. HÚr ver­ur stuttlega ger­ grein fyrir stuttri s÷gu hugtaksins fŠ­u÷ryggis, hvernig inntak ■ess hefur ■rˇast og hvernig ■a­ tengistá framtÝ­arhorfum mannkyns og hugmyndum um sjßlfbŠra ■rˇun.

Ma­urinn er hß­ur st÷­ugum a­gangi a­ matvŠlum til a­ tryggja tilvist sÝna. Allur fyrirsjßanleiki Ý tilvist okkar er undir ■vÝ kominn a­ vi­ h÷fum tryggan a­gang a­ mat. Ůa­ kemur ■vÝ ekki ß ˇvart a­ umrŠ­a um ■essa grunnforsendu tilvistar sÚ Švaforn. Hugtaki­ marvŠla÷ryggi (e. food security) er ■rßtt fyrir ■etta til ■ess a­ gera nřtt af nßlinni. Ůa­ var fyrst skilgreint ß matvŠlarß­stefnu matvŠlastofnunar Sameinu­u ■jˇ­anna 1974. Inntak hugtaksins Ý upphafi snÚrist um a­gang ■jˇ­a a­ mat til a­ tryggja sig gegn vaxandi eftirspurn og nßtt˙rulegum sveiflum Ý frambo­i. Ůessi skilgreining er nßtengd hugt÷kum um ■jˇ­ar÷ryggi og hugmyndum um a­ ■jˇ­ir geti veri­ sjßlfum sÚr nˇgar vi­ erfi­ar a­stŠ­ur, ekki undir a­ra komnar um grundvallar■arfir ■egna sinna. Ůessa t˙lkun hugtaksins mß enn sjß Ý umfj÷llun um fŠ­u÷ryggi. á┴ al■jˇ­avettvangi hefurá inntak fŠ­u÷ryggis hins vegar ■rˇast mj÷g Ý ■ß ßtt a­ vÝsa til einstaklingsins og m÷guleika hans til a­ tryggja sÚr a­gang a­ matvŠlum. MatvŠlastofnun Sameinu­u ■jˇ­anna (FAO) telur fŠ­u÷ryggi vera nß­ ■egar allir hafa alltaf a­gang a­ nŠgilegum, ÷ruggum og nŠringarrÝkum matvŠlum til a­ mŠta nŠringar■÷rfum sÝnum. Ůessi t˙lkun tengist mun fremur hugmyndum um mannrÚttindi en hugmyndum um ■jˇ­ar÷ryggi. Ůrˇun hugtaksins endurspeglar ■rˇun hagkerfis heimsins Ý ßtt til heimsvŠ­ingar (e. globalization) og aukinnar ßherslu ß einstaklinginn. ═ sjßlfu sÚr er ekkert nema gott um ■ß ■rˇun a­ segja. HeimsvŠ­ingin gerir ■jˇ­ir heims hß­ar hver annarri um a­f÷ng og v÷rur til framlei­slu. T÷kumá matvŠla˙tflytjandann ═sland sem dŠmi. Ătla mŠtti a­ fŠ­u÷ryggi, Ý eldri skilningi hugtaksins, vŠri vel tryggt hÚr ß landi. ═sland flytur ˙t ß a­ra milljˇn tonna af fiskafur­um ß hverju ßri og framlei­ir ■ar a­ auki landb˙na­arafur­ir. FŠ­u÷ryggi er ■ˇ a­eins a­ litlu leyti tryggt Ý raun. ═slensk matvŠlaframlei­sla er a­ verulegu leyti hß­ innfluttum a­f÷ngum til a­ vi­halda áframlei­slu sinni, t.d. hva­ var­ar olÝu, ßbur­ og tŠkjab˙na­ svo nokkur dŠmi sÚu tekin. HagrŠ­i­ sem sÚrhŠfing fŠrir Ý f÷r me­ sÚr er verulegt og grÝ­arlegur kostna­ur er ■vÝ samfara a­ allar ■jˇ­ir tryggi algerlaga ˇhß­a innlenda matvŠlaframlei­slu.á Ůannig geta fßar ■jˇ­ir Ý raun stßta­ af fŠ­u÷ryggi af ■eirri ger­ sem upphaflega var rŠtt um. Miklu mun meira a­kallandi og raunhŠfara er a­ beina sjˇnum okkar a­ fŠ­u÷ryggi einstaklinga, eins og FAO hefur gert.

HÚr er ■ˇ ßstŠ­a til a­ staldra vi­. ١ svo fŠra megi r÷k fyrir ■vÝ a­ hugmyndin um fŠ­u÷ryggi ■jˇ­a sÚ ˇhagkvŠm og Ý sumum tilvikum ˇraunhŠf, er ljˇst a­ Ý henni felst ßminning um a­ geta okkar til a­ uppfylla fŠ­u÷ryggi einstaklinga er ekki ˇtakm÷rku­. MatvŠlaframlei­slukerfi heimsins eru sett takm÷rk af lÝfkerfinu og ■eirri tŠkni sem vi­ h÷fum a­gang a­. Jar­arb˙ar eru Ý dag um 7 milljar­ar og mun a­ ÷llum lÝkindum halda ßfram a­ fj÷lga fram ß mi­ja ■essa ÷ld. Spßr um mannfj÷lda gera ■annig rß­ fyrir a­ mannkyni­ muni telja um 9 milljar­a um mi­ja ■essa ÷ld. JßkvŠ­ efnahags■rˇun Ý heiminum hefur Ý f÷r me­ sÚr a­ st÷­ugt fleiri jar­arb˙ar hafa rß­ ß a­ leyfa sÚr neyslu ß fŠ­u ˙r dřrarÝkinu. Ůannig ߊtlar FAO a­ frumframlei­sla matvŠla ■urfi a­ aukast um nŠr 80% til a­ fullnŠgjaá neyslu■÷rfum fram ß mi­ja ■essa ÷ld. ┴ sama tÝma er ljˇst er a­ n˙verandi matvŠlaframlei­slukerfi heimsins byggir ß ˇsjßlfbŠrum framlei­slua­fer­um. Mat ß vistspori n˙verandi matvŠlaframlei­slukerfis heimsins er a­ um 1,5 j÷r­ ■urfi til a­ standa undir henni. Ë■arfi er a­ tÝunda hva­a aflei­ingar ■a­ mundi hafa a­ auka frumframlei­slu matvŠla um 80% me­ ˇbreyttum framlei­slua­fer­um. J÷r­in mun einfaldlega ekki standa undir ■vÝ nema Ý skamman tÝma. ŮŠr lykilau­lindir landb˙na­arins sem eru ■egar undir verulegu ßlagi er t.d. jar­vegur,á vatn, og fosfˇr, svo ekki sÚu nefndar orkuau­lindir sem knřja allt kerfi­ og tryggja framlei­slu ß ÷­rum ßbur­arefnum. ┴ sama tÝma stendur mannkyni­ frammi fyrir umhverfisvandamßlum sem munu a­ ÷llum lÝkindum gera matvŠlaframlei­slukerfinu erfi­ara fyrir a­ sinna hlutverki sÝnu, s.s. loftslagbreytingum. Ůa­ er samdˇma ßlit sÚrfrŠ­inga a­ heildarßhrif loftslagbreytinga sÚu neikvŠ­, ■ˇ finna megi sta­bundin jßkvŠ­ ßhrif. StŠkkun ˇrŠktanlegra svŠ­a og auknar ÷fgar Ý ve­urfari munu a­ ÷llum lÝkindum draga ˙r frumframlei­slugetu jar­arinnar ß matvŠlum. Vi­ st÷ndum ■vÝ frammi fyrir nřrri skilgreiningu fŠ­u÷ryggis ľ ■vÝ a­ tryggja ÷llu mannkyni nŠgilega sjßlfbŠra framlei­slu matvŠla. Allt tal um fŠ­u÷ryggi einstaklinga og ■jˇ­a er hjˇm eitt hjß ■essari miklu ßskorun tuttugustu og fyrstu aldar.

١ svo verkefni­ sÚ Šri­ eru tŠkifŠri til a­ger­a veruleg. Skilningur okkar ß umhverfisvandamßlum hefur aldrei veri­ meiri. Sama mß segja um tŠknilausnir. MatvŠlaframlei­sla heimsins er ■egar Ý dag umtalsvert meiri en sem nemur matvŠla■÷rf. Miki­ magn matvŠla fer n˙ til annarrar nřtingar en til manneldis. Fleiri ■jßst n˙ af offitu en af vannŠringu. HŠgt vŠri a­ tryggja fŠ­u÷ryggi allra me­ n˙verandi framlei­slu. Vandamßlin sn˙ast um hvernig vi­ stu­lum a­ sjßlfbŠrum framlei­slua­fer­um og aukinni hagsŠld ■ess hluta mannkyns sem břr vi­ sßrustu fßtŠktina. Hluti vandans er a­ margar af ■eim au­lindum sem landb˙na­urinn nřtir me­ ßgengum hŠtti Ý dag eru ekki ver­lag­ar sem skyldi. Ůetta ß t.d. vi­ um jar­veg og vatn. Ůessi a­f÷ng eru ■ß heldur ekki hluti af kostna­i matvŠlaframlei­slunnar og endurspeglast ekki Ý ver­i matvŠla. Neytendum standa ■vÝ til bo­a matvŠli ß ˇraunhŠfu ver­i ľ sem ekki endurspeglar allan framlei­slukostna­inn. Val neytandans um neyslu og nřtingu endurspeglar ■ß heldur ekki ■ennan kostna­. Ůessu ■arf a­ breyta, t.d. me­ inngripi stjˇrnvalda hva­ var­ar reglur um framlei­sluhŠtti, beitingu grŠnna skatta e­a ÷­rum ■eim a­fer­um sem ■vinga matvŠlaframlei­sluna til a­ taka tillit til umhverfisska­a og umhverfiskostna­ar. Stˇrauka ■arf rannsˇknir ß sjßlfbŠrum framlei­slua­fer­um Ý landb˙na­i , bŠ­i hva­ var­ar lÝf- og vistfrŠ­i sem og tŠknilausnir. MikilvŠgt er a­ vinna ß fordˇmum Ý gar­ tŠknilausna sem gŠtu fali­ Ý sÚr hluta af lausn ■essa vanda, s.s. erf­atŠkninnar. Einnig er ■÷rf ß umrŠ­u og hugarfarsbreytingu me­al neytenda. BŠta ■arf sjßlfbŠrum framlei­slua­fer­um vi­ sem einum af lykileiginleikum matvŠla, ß pari vi­ eiginleika eins og brag­gŠ­i og hollustu.

FŠ­u÷ryggi ver­ur ekki tryggt til lengri tÝma nema a­ mannkyninu takist a­ ■rˇa matvŠlaframlei­slu heimsins Ý ßtt til sjßlfbŠrni. Ůa­ krefst samstillts ßtaks stjˇrnvalda, frŠ­asamfÚlags og neytenda. Vandamßlin eru fj÷lm÷rg en engin ■eirra eru ˇyfirstÝganleg. TÝminn vinnur hins vegar ekki me­ okkur. MikilvŠgt er setja ■etta mikilvŠga mßlefni ß dagskrß og hefjast handa vi­ ■a­ tr÷llaukna verkefni a­ tryggja fŠ­u÷ryggi til handa mankyni.

Grein eftir Da­a Mß Kristˇfersson,áau­lindahagfrŠ­ing vi­ Hßskˇla ═slandsá


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ