Hreyfing gegn žunglyndi og kvķša

Gešheilsa og hreyfing
Gešheilsa og hreyfing

Gešsjśkdómar eru stórt vandamįl ķ okkar žjóšfélagi. Samkvęmt tölum frį įrinu 2004 eu um 21.2% žjóšarinnar meš einhverskonar gešröskun  (Helgason, Tómasson, Sigfśsson og Zoėga, 2004). Žaš mį žvķ įętla aš nęstum allir Ķslendingar žekkji gešsjśkdóm į einn eša annan hįtt, hvort sem žaš er af eigin reynslu eša ķ gegnum fjölskyldumešlim eša vin.

Žaš er einnig forvitnilegt aš um helmingur žeirra, 46,5% karla og 53,5% kvenna,  sem žiggja bętur į Ķslandi glķma viš gešręnan vanda (Thorlacius og Stefįnsson, 2004).

Einkenni žunglyndis og kvķša

Til eru ótal margar tegundir af gešröskunum en žęr algengustu eru žunglyndis- og kvķšaraskanir.

Žunglyndi:

Žunglyndi einkennist m.a. af depurš, leiša, svefnbreytingum, breytingu į matarlyst, upplifun į žvķ aš vera einskisveršur, įhuga og orkuleysi, sjįlfsvķgshugsunum og lélegri einbeitingu.

Kvķši

Almenn kvķšaeinkenni eru hita- eša kuldatilfinning, vöšvaspenna, aš vera tilfinningadofinn, grunnur og ör andadrįttur, svipi, kyngingarerfišleikar o.fl. (Barlow og Durand, 2009).

Mešferšarśrręši

Eins og ég kom inn į hér aš ofan er algengi raskanna hįtt og žvķ er ljóst aš žörf er į śrręšum fyrir žennan hóp fólks. Sįlfręši- og lyfjamešferšir eru tvö algengustu form mešferšar fyrir gešraskanir  og eru hvor um sig višurkenndar og įhrifarķkar leišir. Einstaklingsvištöl og lyfjamešferšir geta žó kostaš mikiš og ekki mį gleyma aukaverkunum af lyfjum sem fólk vil aš sjįlfsögšu losna viš eša ķ žaš minnsta halda ķ lįgmarki. En hvernig getur mašur gert žaš? – Jś, meš žvķ aš fara ķ göngutśra, śt aš hjóla, ķ sund, śt aš dansa eša meš žvķ aš hreyfa sig markvisst į einhvern annan hįtt. Rannsóknir hafa endurtekiš sżnt fram į aš reglubundin hreyfing, sérstaklega śthaldsžjįlfun, getur dregiš verulega śr žunglyndi og kvķša (Asmundson o.fl., 2013; Perraton o.fl., 2009). Žar aš auki hafa veriš geršar samanburšarrannsóknir į fólki meš alvarlegt žunglyndi žar sem lyfjamešferš og hreyfing hafa veriš bornar saman. Blumenthal o.fl. (2007) bįru saman lyfjamešferš og hreyfimešferš og fundu žaš śt aš hreyfing og lyfjamešferš virka jafn vel į mišlungsalvarlegt žunglyndi. Munurinn var žó sį aš lyfin byrja aš virka fyrr en hreyfing, žó voru žeir sem hreyfšu sig reglulega  lķklegri til aš halda žunglyndiseinkennum nišri lengur en žeir sem einungis tóku lyf. Ekki eru til margar rannsóknir sem hafa boriš saman hreyfingu viš ašrar hefšbundnar mešferšir en ljóst er aš hreyfing getur vel virkaš sem mešferšarśrręši.

Allt er betra en ekkert, en meira er betra en minna

Öll hreyfing er holl og góš fyrir bęši lķkama og sįl. En til žess aš hreyfimešferš virki sem best fyrir fólk sem į viš žennan vanda aš strķša er gott aš hafa fagašila sem sér um utanumhald og uppbyggingu ęfinga. Tegund, uppsetning og įkefš ęfinga skipta mįli til žess aš sem bestur įrangur nįist žegar kemur aš kvķša og žunglyndi. Rannsóknir hafi sżnt aš śthaldsžjįlfun, minnst žrisvar ķ viku, ķ 30 mķnśtur ķ senn, žar sem 60-80% af hįmarkspślsi er nįš skili mjög góšum įrangri (Perraton ofl. 2009). Um leiš og įkefšin er of lķtil er įrangur ekki eins góšur og ef įkefšin er of mikil er aukin hętta į brottfalli.  Einnig veršur aš hafa ķ huga aš flesta kvķša og žunglyndissjśklinga skortir įhugahvöt sem gerir hlutverk žjįlfara enn mikilvęgara, žaš er, til aš sjį um utanumhald, hvattningu og stušning. Hér er žó gott aš taka žaš fram aš śthaldsžjįlfun er ekki žaš eina sem virkar. Rannsóknir benda t.d. einnig til žess aš hreyfing sem einblżnir į aš lęra nżja fęrni hafi eins góš įhrif į žunglyndiš og śthaldsžjįlfun. Žvķ er aš sjįlfsögšu mikilvęgast aš einstaklingur finni ęfingar viš sitt hęfi.

Hvert į ég aš leita?

Hreyfiśrręši žarf ekki aš kosta neitt. Til dęmis er hęgt aš fara śt ķ göngutśra, śt aš hlaupa eša hjóla. Einnig getur veriš gott aš fara ķ sund sem ekki kostar mikiš. Ef einstaklingur įkvešur aš gera žetta upp į sitt einsdęmi, įn žjįlfara, getur veriš mjög hjįlplegt aš vera meš ęfingafélaga sem getur veitt stušning og hvattningu. Žeir sem svo hafa įhuga į aš fara ķ lķkamsręktarstöšvar geta gert žaš og möguleikarnir žar eru endalausir. Svo mį nota hugmyndarafliš og leita į ašra staši, t.d. prófa fulloršinsfimleika, utandeildarfótbolta, skokkhópa eša annaš sem kveikir įhugann…. Ašalatrišiš er bara aš hreyfa sig reglulega og halda sig viš efniš meš žvķ aš gera eithvaš sem vekur įhuga og gleši!

… Pistill žessi er ekki ętlašur sem hvatning til lesenda til aš hętta nśverandi mešferš heldur einungis til aš sżna fram į fleiri möguleika og sem hvatning fyrir žį sem glķma viš raskanir til aš byrja aš hreyfa sig og lifa heilbrigšara lķfi.

Kristin Birnar Ólafsdóttir, ķžróttafręšingur
MSc ķ Ķžrótttvķsindi og žjįlfun og BA ķ sįlfręši

 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré