Hreyfing slenskra ungmenna

llum er ori ljst a hreyfing er heilsusamleg og getur dregi r lkum svoklluum lfsstlssjkdmum, sjkdmum sem a miklu leyti orsakast af hegun okkar, s.s. hreyfingarleysi, llegri nringu, tbaksnotkun, fengisneyslu og streitu.

Af eim skum hefur Embtti Landlknis gefi t hreyfirleggingar ar sem kemur fram a brn og unglingar eigi a hreyfa sig 60 mntur dag af milungserfiri og erfiri kef og a arir aldurshpar eigi a hreyfa sig 30 mntur dag af milungserfiri kef1.

N kunna einhverjir a velta fyrir sr hvers vegna fullornir eigi a hreyfa sig minna en brn, hva a er sem gerist vi 18 ra aldurinn sem veldur v a rlg hreyfing helmingast? Svari er ekkert, a er ekkert sem gerist. Hins vegar er a svo a brn gera yfirleitt a sem eim er sagt og munu v hreyfa sig 60 mntur fi au slk fyrirmli fr fullornum. S fullornum aftur mti sagt a hreyfa sig 60 mntur dag er htt vi a eir beri vi tmaleysi og geri ekki neitt. Meiri lkur eru a fullornir gefi sr 30 mntur dag hreyfingu og v eru rleggingarnar annig svo a a s fullornum augljslega jafn hollt og brnum a hreyfa sig klukkutma dag hvern.

Hreyfing ea fing

Hreyfing er hver s notkun beinagrindarvva sem felur sr orkueyslu. fing er hins vegar hreyfing me eitthva a markmii, s.s. a auka ol ea styrk. Flk hugsar v oft ranglega a fingar su eina hreyfingin sem skipti mli mean raun ll hreyfing skiptir mli, t.d. ganga ( vinnunna), garvinna, glfvottur og fleira. Hins vegar getur veri erfitt a meta hreyfinguna og kef hennar. Athafnir mannflksins hafa v veri reiknaar t fr grunnorkurfinni (s orkunotkun sem lkaminn arf fullkominni hvld) og r athafnir sem krefjast orkunotkunar sem eru 3-6 sinnum grunnorkurfin eru taldar mealerfiar2. Erfi hreyfing er svo yfirleitt talin vera 6-9 sinnum grunnorkurfin2. Nnari tlistun mealerfiri og erfiri hreyfingu m finna 2. tlublai SBS fr 20133.

Lengi vel var mjg erfitt a meta kef og lengd hreyfingar og einungis notast vi spurningalista ea vitl. Bar aferirnar eru har minni flks og lklegt a aspurir fegri tt sinn, gefi upp lengri og kafari hreyfingu en tti sr sta. v fru rannsakendur a mla ol flks og nota sem gildi hreyfingar ar sem olfingar auka ol og rkrtt a lykta a olmeira flk hreyfi sig meira. Hins vegar er ol einnig talsvert h erfum og v er ekki alveg hgt a leggja ol og hreyfingu a jfnu. tunda ratugnum uru skrefmlar vinslt tki til a mla hreyfingu vegna ess a eir voru drir og nokku nkvmir og fljtlega komu t rleggingar sem sgu a flk tti a taka a.m.k. 10.000 skref dag4. essar rleggingar ttu a vera mjg sambrilegar eim rleggingum a hreyfa sig 30-60 mntur dag hvern. Upp r aldamtunum ruddu hrunarmlar sr rms en eir mla hrun lkamans og breyta slg. essir mlar eru mjg nkvmir en nokku hefur veri deilt um hversu mrg slg teljast mealerfi hreyfing5-7.

Hreyfing minnkar me aldrinum

Rannsknarstofa rtta- og heilsufri Menntavsindasvii vi rttafrasetur Hskla slands Laugarvatni hefur undanfarinn rman ratug rannsaka hreyfingu barna, unglinga og ungs fullorins flks sem og aldrara. meal barna og unglinga og fram rtugsaldurinn fer hreyfingin minnkandi me vaxandi aldri og algengara er a yngri brn ni a uppfylla hreyfirleggingar Embttis Landlknis. er svolti erfitt a meta a v a mliaferin er ekki alltaf s sama (skrefmlar ea hrunarmlar) og breytingar hafa veri gerar v hversu mrg slg hrunarmlunum arf til ess a hreyfingin teljist mealerfi. annig tldust nr ll 9 ra brn og 50-80% 15 ra barna n rleggingum Embttis Landlknis um daglega hreyfingu samkvmt eim slagafjlda sem Trost og flagar5 settu fram sem vimi um mealerfia hreyfingu. egar nrri og uppfr vimi um slagafjlda voru birt6, nu einungis 5% smu 9 ra barna rleggingunum og 10% smu 15 ra barna. Njustu tlur meal slenskra sklabarna ar sem enn nnur vimi voru notu7 sna svo a um 40% barna grunnsklaaldri uppfylli rleggingar Embttis Landlknis8.

rtt fyrir essar tilfrslur vimium um slagafjlda fyrir mealerfia hreyfingu virist hreyfing barna og unglinga hafa minnka undanfarin ratug hverju svo sem er um a kenna.Ekki verur horft fram hj v a afreying formi skjtma hefur aukist en auk hefbundinna tlva hefur flra leikjatlva aukist og spjaldtlvur og snjallsmar hafa rutt sr verulega rms sustu fimm rin. Einnig hefur tsendingartmi sjnvarps lengst. v er ekki skrti a skjtmi taki upp eitthva af eim tma sem ur fr hreyfingu og ekkt er meal foreldra a drengir spili heldur ftbolta leikjatlvu heldur en a fara t og spila raunverulegan ftbolta. Eign spjaldtlvum, snjallsmum o..h. eykst einnig eftir v sem brn og unglingar vera eldri og gti a a hluta orsaka minnkandi hreyfingu me vaxandi aldri. v ber samt a halda til haga hreyfing eldri barna og unglinga hefur alltaf veri minni heldur en hinna yngri og v spila tkninjungar lklega strt hlutverk minnkandi hreyfingu me vaxandi aldri.

Ungt flk eins og gamalmenni

Hreyfing eldri unglinga og ungs flks sem er rtt komi yfir tvtugsaldurinn er verulegt hyggjuefni. Einungis um rijungur 18 ra unglinga tku 10.000 skref dag9og hreyfing unglinga yfir tta ra tma bil (fr 15 til 23 ra) minnkai miki. Vi 23 ra aldurinn var hreyfingin raun svo ltil a hana mtti bera saman vi hreyfingu gamalmenna sem voru komin htt ttrisaldur. a er hins vegar hgt a sporna vi essari run og hlutunarrannskn tkst a auka hreyfingu sj ra barna verulega10. S hlutun fr fram sklum og hafi a a markmii a auka hreyfingu sklatma annig a hvert barn fengi 60 mntur af hreyfingu dag sklanum. etta var ekki gert me v a fjlga rttatmum heldur me v a auka hreyfingu hefbundnum bknmsgreinum. Auk ess voru brnin viljugri til a sinna bknminu eftir hreyfinguna.

Drengir hreyfa sig a jafnai meira en stlkur og karlar meira en konur. Hva veldur er ekki alveg vita en er tali a karlpeningurinn velji sr hugaml og vinnu sem krefjist meiri hreyfingar. Drengir eru til a mynda lklegri til a leika sr rslafullum leikjum me hlaupum og jafnvel slagsmlum mean stlkur eru oftast rlegri leikjum snum. Hins vegar ber svo vi a meal barna og unglinga me roskahmlun fannst enginn kynjamunur hreyfingu8. Lklegasta stan fyrir v er s a hreyfing barna me roskahmlun var svo ltil a hn var lti meira en athafnir daglegs lfs. Verulegur munur var daglegri hreyfingu essa hps og almennra sklabarna. Auk ess var enginn munur hreyfingu eirra fyrrnefndu um helgar og virkum dgum en almenn sklabrn hreyfu sig meira virkum dgum en um helgar. Meira af hreyfingu barna me roskahmlun tti sr auk ess sta sklatma samanbori vi eftir skla en enginn slkur munur fannst meal almennra sklabarna. Brn me roskahmlun voru mun lklegri til a taka tt rttum sem stundaar eru lgri kef, s.s. boccia, gngu ea dans mean almenn sklabrn tku frekar tt rttum af hrri kef eins og ftbolta, handbolta ea frjlsrttum. stur barnanna fyrir a hreyfa sig voru einnig lkar. Hrra hlutfall barna me roskahmlun stundai hreyfingu/fingar til ess a lttast mean almenn sklabrn hreyfu sig fyrst og fremst til a vera betri kveinni rtt ea til ess a komast betra form.

Vera a hreyfa sig meira

Eins og sagi upphafi stular hreyfing a heilsusamlegu lfi og v talsvert hyggjuefni a sj hva hefur dregi r hreyfingu meal barna og unglinga undanfarinn ratug. Einnig er hreyfing meal flks rtugsaldri mjg ltil og brn me roskahmlun hreyfa sig lti umfram athafnir daglegs lfs. v m bast vi a heilsufari slendinga fari hrakandi komandi rum veri ekkert a gert. Sklar eru ar lykilhlutverki og geta haft veruleg hrif hreyfingu me fjlgun rttatma sem og me v a auka hreyfingu bknmstmum.

v skjta srstaklega skkku vi r tillgur Mennta- og menningarmlaruneytisins a fkka tmum lkams- og heilsurkt framhaldssklum um 50-70% samfara styttingu nms til stdentsprfs og lklegt a r valdi heilsutapi hj slensku jinni til langs tma liti. Sveitar- og bjarflg geta einnig stutt vi hreyfingu almennings me auknum gngu- og hjlastgum sem og svum til tivistar og hreyfingar. a er a minnsta morgunljst a hreyfingu slenskra ungmenna verur a auka me llum rum.

Sigurbjrn rni Arngrmsson, PhD. Prfessor, Rannsknarstofa rtta- og heilsufri Laugarvatni Menntavsindasvi Hskla slands tk saman fyrir sbs.is

Heimildir:

1. Faghpur Lheilsustvar um rleggingar um hreyfingu. Rleggingar um hreyfingu. Lheilsust, Reykjavk, 2008. Stt 7/5 2015 af http://www.landlaeknir. is/servlet/file/store93/item11179/version15/NM30399_ hreyfiradleggingar_baeklingur_lores_net.pdf

2. World Health Organization. Physical Activity and Health in Europe: Evidence for Action. WHO Regional Office for Europe, Kaupmannahfn. 2006.

3. Arngrmsson, S.. Afer fyrir alla: A meta kef hreyfingar. SBS blai. 29: 22-24, 2013

4. Tudor-Locke C, Bassett DR, Jr. How many steps/day are enough? Preliminary pedometer indices for public health. Sports Medicine. 34: 1-8, 2004.

5. Trost SG, Pate RR, Sallis JF, Freedson PS, Taylor WC, Dowda M, et al. Age and gender differences in objectively measured physical activity in youth. Medicine and Science in Sports and Exercise. 34: 350-355, 2002

6. Magnsson, K.., Arngrmsson, S.., Sveinsson, T., Jhannsson E. Lkamshreyfing 9 og 15 ra slenskra barna ljsi lheilsumarkmia. Lknablai. 97: 75-81, 2011.

7. Evenson KR, Catellier DJ, Gill K, Ondrak KS, McMurray RG. Calibration of two objective measures of physical activity for children. Journal of Sports Sciences. 26: 1557- 1565, 2008.

8. Einarsson IO, Olafsson A, Hinriksdottir G, Johannsson E, Daly D, Arngrimsson SA. Differences in physical activity among youth with and without intellectual disability. Medicine and Science in Sports and Exercise. 47: 411- 418, 2015.

9. Arngrmsson, S.., Richardsson, E.B., Jnsson, K., lafsdttir, A.S. Holdafar, thald, hreyfing og efnaskiptasni meal 18 ra slenskra framhaldssklanema. Lknablai. 98(5): 277-282, 2012. 10. Magnusson KT, Sigurgeirsson I, Sveinsson T, Johannsson E. Assessment of a two-year school-based physical activity intervention among 7-9-year-old children. The International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 8: 138, 2011.


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr