Hreyfing íslenskra ungmenna

Öllum er orđiđ ljóst ađ hreyfing er heilsusamleg og getur dregiđ úr líkum á svokölluđum lífsstílssjúkdómum, sjúkdómum sem ađ miklu leyti orsakast af hegđun okkar, s.s. hreyfingarleysi, lélegri nćringu, tóbaksnotkun, áfengisneyslu og streitu.

Af ţeim sökum hefur Embćtti Landlćknis gefiđ út hreyfiráđleggingar ţar sem kemur fram ađ börn og unglingar eigi ađ hreyfa sig í 60 mínútur á dag af miđlungserfiđri og erfiđri ákefđ og ađ ađrir aldurshópar eigi ađ hreyfa sig í 30 mínútur á dag af miđlungserfiđri ákefđ1.

Nú kunna einhverjir ađ velta fyrir sér hvers vegna fullorđnir eigi ađ hreyfa sig minna en börn, hvađ ţađ er sem gerist viđ 18 ára aldurinn sem veldur ţví ađ ráđlögđ hreyfing helmingast? Svariđ er ekkert, ţađ er ekkert sem gerist. Hins vegar er ţađ svo ađ börn gera yfirleitt ţađ sem ţeim er sagt og munu ţví hreyfa sig í 60 mínútur fái ţau slík fyrirmćli frá fullorđnum. Sé fullorđnum aftur á móti sagt ađ hreyfa sig í 60 mínútur á dag er hćtt viđ ađ ţeir beri viđ tímaleysi og geri ekki neitt. Meiri líkur eru á ađ fullorđnir gefi sér 30 mínútur á dag í hreyfingu og ţví eru ráđleggingarnar ţannig ţó svo ađ ţađ sé fullorđnum augljóslega jafn hollt og börnum ađ hreyfa sig í klukkutíma dag hvern.

Hreyfing eđa ćfing

Hreyfing er hver sú notkun beinagrindarvöđva sem felur í sér orkueyđslu. Ćfing er hins vegar hreyfing međ eitthvađ ađ markmiđi, s.s. ađ auka ţol eđa styrk. Fólk hugsar ţví oft ranglega ađ ćfingar séu eina hreyfingin sem skipti máli á međan í raun öll hreyfing skiptir máli, t.d. ganga (í vinnunna), garđvinna, gólfţvottur og fleira. Hins vegar getur veriđ erfitt ađ meta hreyfinguna og ákefđ hennar. Athafnir mannfólksins hafa ţví veriđ reiknađar út frá grunnorkuţörfinni (sú orkunotkun sem líkaminn ţarf í fullkominni hvíld) og ţćr athafnir sem krefjast orkunotkunar sem eru 3-6 sinnum grunnorkuţörfin eru taldar međalerfiđar2 . Erfiđ hreyfing er svo yfirleitt talin vera 6-9 sinnum grunnorkuţörfin2 . Nánari útlistun á međalerfiđri og erfiđri hreyfingu má finna í 2. tölublađi SÍBS frá 20133.

Lengi vel var mjög erfitt ađ meta ákefđ og lengd hreyfingar og einungis notast viđ spurningalista eđa viđtöl. Báđar ađferđirnar eru háđar minni fólks og líklegt ađ ađspurđir fegri ţátt sinn, gefi upp lengri og ákafari hreyfingu en átti sér stađ. Ţví fóru rannsakendur ađ mćla ţol fólks og nota sem ígildi hreyfingar ţar sem ţolćfingar auka ţol og rökrétt ađ álykta ađ ţolmeira fólk hreyfi sig meira. Hins vegar er ţol einnig talsvert háđ erfđum og ţví er ekki alveg hćgt ađ leggja ţol og hreyfingu ađ jöfnu. Á tíunda áratugnum urđu skrefmćlar vinsćlt tćki til ađ mćla hreyfingu vegna ţess ađ ţeir voru ódýrir og nokkuđ nákvćmir og fljótlega komu út ráđleggingar sem sögđu ađ fólk ćtti ađ taka a.m.k. 10.000 skref á dag4. Ţessar ráđleggingar áttu ađ vera mjög sambćrilegar ţeim ráđleggingum ađ hreyfa sig í 30-60 mínútur dag hvern. Upp úr aldamótunum ruddu hröđunarmćlar sér rúms en ţeir mćla hröđun líkamans og breyta í slög. Ţessir mćlar eru mjög nákvćmir en nokkuđ hefur veriđ deilt um hversu mörg slög teljast međalerfiđ hreyfing5-7.

Hreyfing minnkar međ aldrinum

Rannsóknarstofa í íţrótta- og heilsufrćđi á Menntavísindasviđi viđ Íţróttafrćđasetur Háskóla Íslands á Laugarvatni hefur undanfarinn rúman áratug rannsakađ hreyfingu barna, unglinga og ungs fullorđins fólks sem og aldrađra. Á međal barna og unglinga og fram á ţrítugsaldurinn fer hreyfingin minnkandi međ vaxandi aldri og algengara er ađ yngri börn nái ađ uppfylla hreyfiráđleggingar Embćttis Landlćknis. Ţó er svolítiđ erfitt ađ meta ţađ ţví ađ mćliađferđin er ekki alltaf sú sama (skrefmćlar eđa hröđunarmćlar) og breytingar hafa veriđ gerđar á ţví hversu mörg slög á hröđunarmćlunum ţarf til ţess ađ hreyfingin teljist međalerfiđ. Ţannig töldust nćr öll 9 ára börn og 50-80% 15 ára barna ná ráđleggingum Embćttis Landlćknis um daglega hreyfingu samkvćmt ţeim slagafjölda sem Trost og félagar5 settu fram sem viđmiđ um međalerfiđa hreyfingu. Ţegar nýrri og uppfćrđ viđmiđ um slagafjölda voru birt6, náđu einungis 5% sömu 9 ára barna ráđleggingunum og 10% sömu 15 ára barna. Nýjustu tölur međal íslenskra skólabarna ţar sem enn önnur viđmiđ voru notuđ7 sýna svo ađ um 40% barna á grunnskólaaldri uppfylli ráđleggingar Embćttis Landlćknis8.

Ţrátt fyrir ţessar tilfćrslur á viđmiđum um slagafjölda fyrir međalerfiđa hreyfingu virđist hreyfing barna og unglinga hafa minnkađ undanfarin áratug hverju svo sem er um ađ kenna. Ekki verđur horft fram hjá ţví ađ afţreying í formi skjátíma hefur aukist en auk hefđbundinna tölva hefur flóra leikjatölva aukist og spjaldtölvur og snjallsímar hafa rutt sér verulega rúms síđustu fimm árin. Einnig hefur útsendingartími sjónvarps lengst. Ţví er ekki skrítiđ ađ skjátími taki upp eitthvađ af ţeim tíma sem áđur fór í hreyfingu og ţekkt er međal foreldra ađ drengir spili heldur fótbolta í leikjatölvu heldur en ađ fara út og spila raunverulegan fótbolta. Eign á spjaldtölvum, snjallsímum o.ţ.h. eykst einnig eftir ţví sem börn og unglingar verđa eldri og gćti ţađ ađ hluta orsakađ minnkandi hreyfingu međ vaxandi aldri. Ţví ber samt ađ halda til haga hreyfing eldri barna og unglinga hefur alltaf veriđ minni heldur en hinna yngri og ţví spila tćkninýjungar ólíklega stórt hlutverk í minnkandi hreyfingu međ vaxandi aldri.

Ungt fólk eins og gamalmenni

Hreyfing eldri unglinga og ungs fólks sem er rétt komiđ yfir tvítugsaldurinn er verulegt áhyggjuefni. Einungis um ţriđjungur 18 ára unglinga  tóku 10.000 skref á dag9 og hreyfing unglinga yfir átta ára tíma bil (frá 15 til 23 ára) minnkađi mikiđ. Viđ 23 ára aldurinn var hreyfingin í raun svo lítil ađ hana mátti bera saman viđ hreyfingu gamalmenna sem voru komin hátt á áttrćđisaldur. Ţađ er hins vegar hćgt ađ sporna viđ ţessari ţróun og í íhlutunarrannsókn tókst ađ auka hreyfingu sjö ára barna verulega10. Sú íhlutun fór fram í skólum og hafđi ţađ ađ markmiđi ađ auka hreyfingu á skólatíma ţannig ađ hvert barn fengi 60 mínútur af hreyfingu á dag í skólanum. Ţetta var ekki gert međ ţví ađ fjölga íţróttatímum heldur međ ţví ađ auka hreyfingu í hefđbundnum bóknámsgreinum. Auk ţess voru börnin viljugri til ađ sinna bóknáminu eftir hreyfinguna.

Drengir hreyfa sig ađ jafnađi meira en stúlkur og karlar meira en konur. Hvađ veldur er ekki alveg vitađ en ţó er taliđ ađ karlpeningurinn velji sér áhugamál og vinnu sem krefjist meiri hreyfingar. Drengir eru til ađ mynda líklegri til ađ leika sér í ćrslafullum leikjum međ hlaupum og jafnvel slagsmálum međan stúlkur eru oftast rólegri í leikjum sínum. Hins vegar ber svo viđ ađ á međal barna og unglinga međ ţroskahömlun fannst enginn kynjamunur á hreyfingu8. Líklegasta ástćđan fyrir ţví er sú ađ hreyfing barna međ ţroskahömlun var svo lítil ađ hún var lítiđ meira en athafnir daglegs lífs. Verulegur munur var á daglegri hreyfingu ţessa hóps og almennra skólabarna. Auk ţess var enginn munur á hreyfingu ţeirra fyrrnefndu um helgar og á virkum dögum en almenn skólabörn hreyfđu sig meira á virkum dögum en um helgar. Meira af hreyfingu barna međ ţroskahömlun átti sér auk ţess stađ á skólatíma samanboriđ viđ eftir skóla en enginn slíkur munur fannst á međal almennra skólabarna. Börn međ ţroskahömlun voru mun líklegri til ađ taka ţátt í íţróttum sem stundađar eru á lágri ákefđ, s.s. boccia, göngu eđa dans međan almenn skólabörn tóku frekar ţátt í íţróttum af hárri ákefđ eins og fótbolta, handbolta eđa frjálsíţróttum. Ástćđur barnanna fyrir ađ hreyfa sig voru einnig ólíkar. Hćrra hlutfall barna međ ţroskahömlun stundađi hreyfingu/ćfingar til ţess ađ léttast međan almenn skólabörn hreyfđu sig fyrst og fremst til ađ verđa betri í ákveđinni íţrótt eđa til ţess ađ komast í betra form.

Verđa ađ hreyfa sig meira

Eins og sagđi í upphafi stuđlar hreyfing ađ heilsusamlegu lífi og ţví talsvert áhyggjuefni ađ sjá hvađ hefur dregiđ úr hreyfingu međal barna og unglinga undanfarinn áratug. Einnig er hreyfing međal fólks á ţrítugsaldri mjög lítil og börn međ ţroskahömlun hreyfa sig lítiđ umfram athafnir daglegs lífs. Ţví má búast viđ ađ heilsufari Íslendinga fari hrakandi á komandi árum verđi ekkert ađ gert. Skólar eru ţar í lykilhlutverki og geta haft veruleg áhrif á hreyfingu međ fjölgun íţróttatíma sem og međ ţví ađ auka hreyfingu í bóknámstímum.

Ţví skjóta sérstaklega skökku viđ ţćr tillögur Mennta- og menningarmálaráđuneytisins ađ fćkka tímum í líkams- og heilsurćkt í framhaldsskólum um 50-70% samfara styttingu náms til stúdentsprófs og líklegt ađ ţćr valdi heilsutapi hjá íslensku ţjóđinni til langs tíma litiđ. Sveitar- og bćjarfélög geta einnig stutt viđ hreyfingu almennings međ auknum göngu- og hjólastígum sem og svćđum til útivistar og hreyfingar. Ţađ er í ţađ minnsta morgunljóst ađ hreyfingu íslenskra ungmenna verđur ađ auka međ öllum ráđum.

Sigurbjörn Árni Arngrímsson, PhD. Prófessor, Rannsóknarstofa í íţrótta- og heilsufrćđi á Laugarvatni Menntavísindasviđ Háskóla Íslands tók saman fyrir síbs.is

Heimildir:

1. Faghópur Lýđheilsustöđvar um ráđleggingar um hreyfingu. Ráđleggingar um hreyfingu. Lýđheilsustöđ, Reykjavík, 2008. Sótt 7/5 2015 af http://www.landlaeknir. is/servlet/file/store93/item11179/version15/NM30399_ hreyfiradleggingar_baeklingur_lores_net.pdf

2. World Health Organization. Physical Activity and Health in Europe: Evidence for Action. WHO Regional Office for Europe, Kaupmannahöfn. 2006.

3. Arngrímsson, S.Á. Ađferđ fyrir alla: Ađ meta ákefđ hreyfingar. SÍBS blađiđ. 29: 22-24, 2013

4. Tudor-Locke C, Bassett DR, Jr. How many steps/day are enough? Preliminary pedometer indices for public health. Sports Medicine. 34: 1-8, 2004.

5. Trost SG, Pate RR, Sallis JF, Freedson PS, Taylor WC, Dowda M, et al. Age and gender differences in objectively measured physical activity in youth. Medicine and Science in Sports and Exercise. 34: 350-355, 2002

6. Magnússon, K.Ţ., Arngrímsson, S.Á., Sveinsson, T., Jóhannsson E. Líkamshreyfing 9 og 15 ára íslenskra barna í ljósi lýđheilsumarkmiđa. Lćknablađiđ. 97: 75-81, 2011. 

7. Evenson KR, Catellier DJ, Gill K, Ondrak KS, McMurray RG. Calibration of two objective measures of physical activity for children. Journal of Sports Sciences. 26: 1557- 1565, 2008.

8. Einarsson IO, Olafsson A, Hinriksdottir G, Johannsson E, Daly D, Arngrimsson SA. Differences in physical activity among youth with and without intellectual disability. Medicine and Science in Sports and Exercise. 47: 411- 418, 2015.

9. Arngrímsson, S.Á., Richardsson, E.B., Jónsson, K., Ólafsdóttir, A.S. Holdafar, úthald, hreyfing og efnaskiptasniđ á međal 18 ára íslenskra framhaldsskólanema. Lćknablađiđ. 98(5): 277-282, 2012. 10. Magnusson KT, Sigurgeirsson I, Sveinsson T, Johannsson E. Assessment of a two-year school-based physical activity intervention among 7-9-year-old children. The International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 8: 138, 2011.

 

 


Athugasemdir

Svćđi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg á Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile útgáfa af heilsutorg.com
  • Veftré