Harmi sleginn slegill?

Getur hjartaš brostiš af sorg?

Žessa spurningu fékk ég ekki alls fyrir löngu. Tilefni spurningarinnar man ég ekki lengur, en vafalķtiš hafši einhver veikst ķ kjölfariš į alvarlegu andlegu įfalli.

Svariš viš spurningunni er jį, en krefst žó nįnari skżringar.

Frį faraldsfręšilegum rannsóknum er vitaš aš streita ķ kjölfariš į stórum neikvęšum atburšum ķ lķfi fólks, t.d. atvinnumissi, frįfalli maka, veikinda manns nįnustu eykur lķkurnar į aš fį hjarta- eša heilaįfall į nęstu misserum. Einnig hefur veriš sżnt fram į aš žeir einstaklingar sem upplifa streitu eru ķ meiri įhęttu į hjarta- og ęšasjśkdómum samanboriš viš žį einstaklinga sem ekki upplifa streitu. Žegar viš erum aš tala um fyrirbęriš  „brostiš hjarta“ (e. Broken Heart Syndrome) erum viš žó aš tala um brįša og oft svęsna hjartabilun, frekar en brįša kransęšastķflu meš hjartadrepi.

Žaš var nefnilega fyrst 1990 ķ Japan sem menn lżstu sjśkdómi sem stundum hefur veriš kallašur  „Broken Heart Syndrome“ af žeirri įstęšu aš menn töldu sjśkdóminn oftast koma ķ kjölfariš į skyndilegu andlegu įfalli eins og viš frįfall maka, nįttśruhamfarir eša eitthvaš sambęrilegt. Nś er raunar vitaš aš einnig góšar fréttir, til dęmis žaš aš hljóta stóra lottóvinninginn, mikiš lķkamlegt įlag eša jafnvel krefjandi lyfjamešferš getur komiš žessu af staš.

Eins sést žetta alloft ķ tengslum viš önnur alvarleg veikindi, eins og til dęmis hjį einstaklingum meš höfušįverka eša heilablęšingar. Japönsku lęknarnir nefndu žetta fyrirbęri  „Takotsubo“ eftir gildrunni sem Japanir veiša kolkrabba ķ, en hśn er einhvers konar sekkur. Hjartaš veršur nefnilega oft eins og poki ķ laginu žegar žetta gerist žvķ hjartabroddurinn dregst illa eša ekki saman (blęs śt) og efri hluti hjartahólfsins (vi. slegils) dregst mjög mikiš saman. Žį veršur hjartaš nęstum eins og uppblįsin blašra og hefur sjśkdómurinn lķka veriš kallašur „broddžensluheilkenni“ į ķslensku.

Ķ nżlegri umfjöllun ķ Speglinum į Rįs 2 var stungiš upp į žvķ aš žetta fyrirbęri yrši kallaš  „harmslegill“ meš vķsan ķ aš žetta gerist oft ķ tengslum viš mikla sorg og aš žaš er vinstri slegill hjartans sem veršur fyrir žessu. Mį vel vera aš sś nafngift eigi eftir aš festast ķ sessi.  

Meirihluti žeirra sem greinast meš broddžensluheilkenni eru mišaldra eša eldri konur, žótt sjśkdómurinn sé vissulega žekktur hjį öšrum hópum. Af hverju žetta viršist hlutfallslega algengast hjį eldri konum er ekki vitaš.

Žeim einkennum sem sjśklingarnir fį svipar į margan hįtt til einkenna viš brįša kransęšastķflu; sįr eša žungur verkur fyrir brjósti, hjartslįttartruflanir en nokkuš skyndileg męši eša andžyngsli eru mjög įberandi. Ķ vissum tilfellum getur hjartalķnuritiš bent til kransęšastķflu, en kransęšamyndataka hjį sjśklingum meš broddžensluheilkenni leišir hins vegar ķ ljós aš kransęšarnar eru allar opnar, sem ekki er tilfelliš viš kransęšastķfluna. Hér er žvķ miklu frekar um skyndilega hjartabilun aš ręša. Tališ er aš 1-2% žeirra sem eru grunašir um brįša kransęšastķflu séu meš broddžensluheilkenni en ekki hjartadrep.

Žaš er ekki almennilega ljóst hvaš veldur žessari skyndilegu hjartabilun. Vķsindamenn eru žó sammįla um aš stresshormón eigi hér stóran hlut aš mįli. Svo viršist sem hluti hjartavöšvans bregšist viš skyndilegri ofgnótt stresshormóna meš žvķ aš hreinlega lamast. Žetta veldur žvķ aš hjartaš pumpar ekki sem skyldi, sjśklingurinn veršur móšur, fęr jafnvel vatn ķ lungun og alvarlegar hjartslįttartruflanir.

Til aš greina broddžensluheilkenni er naušsynlegt mynda kransęšarnar og śtiloka aš žęr séu stķflašar, en grunurinn vaknar oftast vegna sérkennilegs śtlits hjartans viš ómskošun (sónar). Ķ sumum tilfellum velja menn einnig aš gera segulómun af hjartanu, en slķk rannsókn getur greint į milli broddžensluheilkennis  og t.d. bólgusjśkdóms eša örmyndunar ķ hjartavöšvanum af öšrum orsökum. Ekki er til nein sérhęfš mešferš viš broddžensluheilkenni, en mikilvęgt er aš fylgjast vel meš sjśklingunum og beita višeigandi hjartabilunarmešferš.

Flestir sjśklinganna jafna sig fljótt, ķ vęgustu tilfellunum jafnvel į nokkrum dögum. Ķ alvarlegri tilfellum er hjartabilunin žó langvinnari og žaš geta jafnvel komiš upp fylgikvillar eins og heilaslag og alvarlegar hjartslįttartruflanir hjį žeim eru veikastir. Lķtill hluti žeirra sem hafa fengiš broddžensluheilkenni veikist aftur sķšar į lķfsleišinni, en enn sem komiš er er ekki til nein įkvešin fyrirbyggjandi mešferš viš sjśkdómnum.

Žaš mį žvķ segja aš žaš séu įkvešin sannmęli aš hjartaš geti brostiš śr sorg, eša aš mašur verši hreinlega harmi slegin.  

Höfundur greinar: 

Žórdķs Jóna Hrafnkelsdóttir er formašur GoRed Ķsland.

Žórdķs segir įföll og sorg geta leitt til broddžensluheilkennis, eša harmslegils. Sama getur gerst viš óvęntar eša góšar fréttir og lķkamlegt įlag.

 

 

 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré