Faru t og nu eitthva grnt

Vital Pls Kristins Plssonar vi Hildi Hkonardttur.

Myndlistakonan Hildur Hkonardttir er ekki sur ekkt fyrir huga sinn garrkt og hollu matari.

Um rabil hefur hn mila rum af ekkingu sinni og bk hennar tigarurinn handbk garnytjungsins" er nnast orin skyldulesning allra eirra sem vilja kynna sr essi mlefni.

Hildur hefur fengist vi grur fr bernsku. g bj Bstaaholtinu, austan vi ar sem nna stendur Bstaakirkjan. etta var einn hektari, grtt holt eins og var arna allt um kring. Og g vandist v sem krakki a skja mat t nttruna. Mir mn hafi kynnst matjurtarktun Danmrku, hn lri ar til leikfimikennara og var einnig um skei skalandi. Hn kom svo heim me essa ekkingu sem blandaist saman vi hefina sem fylgdi eirri bernsku sem hennar kynsl tti rtur .

Fair minn var einn af forvgismnnum skgrktarinnar, Hkon Gumundsson, oft rugla saman vi Hkon Bjarnason, en eir voru vinir og fair minn formaur Skgrktarflags Reykjavkur en nafni hans Bjarnason formaur Skgrktarflags slands. Svo etta var allt mjg nlgt mr uppvextinum.

renns konar matjurtir

Manstu eftir einhverju srstku sem hafi mikil hrif ig snemma vinni?

Ja, g man eiginlega ekki eftir v en brnin mn segja a egar au voru a alast upp hafi g iulega sagt eim a fara t og n eitthva grnt. a ddi a au ttu a fara t og finna eitthva salat, sem var blanda af v sem fannst garinum og einhverju keyptu. En man aldrei eftir a mr hafi veri kennt srstaklega hva en hltur a a hafa veri gert.

g mundi segja a fyrir utan a sem maur kaupir eru jurtirnar sem maur borar su eiginlega renns konar. a eru r sem maur rktar, og svo eru villtu jurtirnar og san r hlfvilltu sem liggja arna mitt milli. a hefur alltaf veri annig mannkynssgunni a mannskepnan tekur villtu jurtirnar, setur r garinn sinn og reynir a rkta ar upp g eintk. Sra Bjrn Saulauksdal gaf til dmis upp hvernig villtar hvannir voru sttar til a setja garinn. Mig minnir a r hafi tt a vera ungar fjallahvannir ekki strandhvannir og Bjrn segir a r eigi a rkta um fjgur r frekar skuggslu en of mikilli sl og san skipta eim t. Og etta er eina gamla slenska forskriftin a v hvernig skja skal villtar plntur t nttruna og planta eim garinn sinn sem g man eftir.

nnar tjndualdarmaur, Eggert lafsson, sem var lka mikill rktunarmaur fjallai um hvernig rktandinn tekur villtar jurtir inn gar til sn, rktar r einhvern tma, jafnvel ratugi. En svo gerist eitthva mannflaginu ea nttrunni, annig a bsetan breytist, garar leggjast af, og lifir eitthva af essum plntum fram, r vera villtar aftur og svo endurtekur sagan sig. Og Eggert vildi meina a annig vri hgt a sj vissan skyldleika milli rktara plantna og villtra, og vi eigum plntur sem eru essum mrkum. Vi eigum rabbabarann, sem getur a vissu leyti s um sig sjlfur. Ef maur finnur njla er a ruggur vitnisburur um a ar hafi einhvern tma veri bseta, v hann vex aldrei alveg villtur ti nttrunni. Graslaukur getur miki s um sig sjlfur og hvnnin vex alveg villt. En svo taka garplntur upp msu, eins og kerfillinn, sem er tvenns konar hr slandi, skgarkerfill og Spnarkerfill svokallaur. S fyrrnefndi var held g aallega notaur til a binda jarveg og dreifir sr hratt, en hinn sarnefndi er s sem maur borar. Hann er indl matplanta og egar g tti minn ga tigar notai g hann sem grna jurt salati mitt heilan mnu ur en fyrsta rktaa salati fr a koma fram. Spnarkerfillinn x gari mur minnar vi Bstaaveginn og var eins og lpnan kurteis garplanta. En svo flutti g hann me mr upp sveit og hann um allt, rtt eins og hann hldi a hann vri skgarkerfill. Eins og lpnan gerir, g er reyndar lpnuvinur og ykir hn kaflega falleg planta.

Mikilvgt fyrir heilsuna

Hildur bj um riggja ratuga skei lfusinu og rktai ar sinn rmaa tigar. Hn flutti aan til Reykjavkur eftir lt rs Vigfssonar bnda sns ri 2013, enda vinnan garinum meiri en ein manneskja ri vi. svona strri rktunarl vill maur lka vinna me einhverjum og g man a a vi hjnin vorum sammla um a einna skemmtilegustu dagarnir okkar samvistum vru egar vi unnum bi ti garinum, jafnvel tt vi vrum a ssla sitt hvoru horni hans. Vi blnduum oftast ekki saman strfum okkar, nema g bi hann um a hjlpa mr vi eitthva. En a var bara essi samvera ti vi sem var okkur svo g og fullngjandi.

Arir n saman hestamennsku, ea einhverju ru, en garrktin var okkar vettvangur. Og svo hefur mr almennt alltaf tt garrktin skipta grarmiklu mli upp heilsuna.

M ekki segja a hafir snum tma veri fararbroddi garrkt hr landi?

J, a m kannski segja g hafi veri a me rum. En eins og svo margt anna hj slendingum hefur garrktin gengi bylgjum, tt sn framfara og stnunarskei vxl. egar g hugsa til baka finnst mr eins og a hafi veri afturkippur essu fr v fyrir seinna str og eitthva fram og kannski var a var vegna klflugunnar, sem barst hinga og geri mikinn usla grum.

Anna sem hafi hrif um mija ldina var a verslun me grnmeti jkst til mikilla muna, a er agengi flks a v og a urfti ekki a standa svo miki rktun sjlft. g held a hafi gerst um allan okkar svokallaa vestrna heim, enda velja flestir sr auveldustu lei til a nlgast hlutina. Og a var ekki fyrr en vi hrukkum aftur grinn me aukinni vitund um a fjldaframleislan er ekki unnin af smu nkvmni og natni og a sem vi gerum sjlf og vi hana eru notu mis eiturefni meira mli lka en vi gerum sjlf grunum okkar og a auki efni sem tla er a lta jurtirnar endast lengur barhillunum. Vi vorum annig ekki a f nringu sem vi urftum.

g bj um skei Amerku kringum 1960 en heilsutaki byrjai ar eim rum og mr gleymist seint hvernig a byrjai me auglsingum um a flk tti a gta sn hvaa fituefni a notai vi matreislu, steikingu og ess httar. etta byrjai sem s me matarolunni og voru Amerkanar almennt farnir a eignast einkabla og a var auglst tvarpinu a menn vru vissulega vakandi fyrir v a setja ga olu blinn sinn en hirtu minna um a sem eir settu ofan sjlfa sig.

g gleymdi aldrei essari auglsingu hrkk grinn, svo maur haldi sig vi blalkingamli. kva g a taka aftur upp neysluhtti sem g hafi alist upp vi hj mmmu minni Bstaaveginum.

Allar heilsustefnurnar

Og almenn vihorf gagnvart matarinu hafa breyst miki fr essum tma, ekki satt?

J, au hafa gjrbreyst. Eftir essa hvatningu um a flk hugsai jafnvel um hva a borai og hvaa olu a notai blinn ... g held a hn hafi komi fr eim matvlaframleiendum sem vildu selja vandari vru ... Ein fyrsta stefnan essum efnum var makrbotiska hugmyndafrin. Hn kom fr Japan og byggi reynslu flks sem var a reyna a bjarga sr og rum undan afleiingum kjarnorkuspreng- inganna Hiroshima og Nagasaki. etta snerist um a finna matari sem vri sem bestu jafnvgi og a var fari eftir japnsku spekinni um yin og yang, tali vnlegast a halda sig sem nst mijunni milli mestu fganna. Sykur er sagur miki yin og kjt aftur yang. Inni mijunni eru svo til dmis sl, hrsgrjn og miso, ea gerjaar sojaafurir.

Norurlndunum hfu msar heilsustefnur veri gangi fr v fyrir str, til a mynda r sem voru teknar upp heilsuhlinu Hverageri. Ein stefna, sem kom fram kringum 1930 og hefur allar gtur san veri a skjta upp kolli ru hvoru, gengur t a blanda ekki matartegundum saman.

Samkvmt henni m bora vexti, grnmeti og mjlkurvrur og hvaeina en bara eitt og sr, annig a etta meltist betur. Kjt til dmis helst einungis a bora me lttu grnu salati, en ekki me braui ea kartflum. a er v ekki rlegt a f sr hangikjt brausneiina ea allar essar kjtsamlokur. etta er alls ekki svo vitlaus kenning og hefur hjlpa mrgum sem eru me vikvma meltingu.

En villtu plnturnar notuum vi einkum vorin, eru plnturnar stari v a r reyna a verja sig eins og allar lfverur. r hafa einkum tvr aferir til ess, annars vegar a gera sig ramma bragi, svo r gejist okkur sur og hins vegar me trnun, en a er til ess a standa sterkar mti vindinum. Vi getum ekki melt trnaa plntu og viljum ekki ramma bragi og ess vegna ntum vi essar jurtir helst vorin mean r eru ferskar. En a er lka vorin sem vi urfum virkilega eim a halda. Vi komum slpp og reytt eftir myrkur og kulda og stugt veurfar vetrarins.

Villta plantan okkar arf a ganga gegnum sama ferli og er einmitt svo dugleg og kraftmikil og gagnast okkur svo vel essum rstma. Skilningurinn essu er a sem liggur til grundvallar herslunni neyslu villtra plantna egar r eru ungar og ferskar.

Slow food-hugsunin

Vi gtum nefnt til sgurnar margar fleiri stefnur en hver er n niurstaa eftir ratuga reynslu essum efnum?

Mn upphaldskenning er eiginlega Slow Food stefnan, gengur t a nta a sem hendi er nst, hreinast, njast og ferskast okkar markai. Hn felur einnig sr a njta matarins og gleyma v ekki hversu str ttur matargerin er menningu okkar heild. Vi eigum a draga essa menningu fram og allt hefur etta veri gert einhverjum mli. hinn bginn held g a mannkyni s miklu breytingaskeii.

Fyrri kynslir lifu v sem kalla mtti rvan heim en vi erum komin fjrvan heim. Me vddum er g a tala um a rvum heimi hengjum vi flatt tvvtt mlverk upp vegg, fjrvum heimi horfum vi kvikmyndir hreyfingu og me fjarvdd inn myndfltinn erum vi allt ru samskiptakerfi, og a lka vi um matarverslun. essum nja fjrva heimi eru allt arir hlutir gangi, rafbylgjur, njar hugsanir, jafnvel nr lkami, vi beitum heilanum ruvsi og hfum vi tilhneigingu til a fara lttari fu. Fan byggist ekki lengur a taka inn eldsneyti til a brenna heldur reynum vi a afla okkur lttari orku.

Lf okkar er feralag og vi erum oft rvillt og beggja tta vegna ess a vi skiljum ekki hva etta feralag er ea hvert a leiir. ess vegna eru allar essar stefnur gangi og vi erum lka um lei a reyna a vinna okkur upp afskaplega hollu tmabili verslunarhttum ar sem vi hfum veri a nota alltof fiturkan og stan mat, sem urfti a ola geymslu barhillum, sem kallar ll rotvarnarefnin. etta hefur ori til a lkami okkar fr ekki rttu nringarefnin og starfar ar af leiandi ekki rtt. Vi urfum eiginlega a leita allra ra til a vinna mti essu.

Hrfi er til dmis tilraun til a ltta a sem vi kllum bruna lkamans og g hef heyrt um flk sem hefur gengi svo langt a reyna a vinna sr orkuna r slarljsinu. Allt er etta tmanna tkn og a er afskaplega gaman a fylgjast me essu. Ein stefnan er a bora duft r ds, sem er fyrir suma eina leiin til a vinna sig t r lfsstlsflkjunni sem vi mrg okkar erum komin .

g hef kosi a leita meira t nttruna eftir nringunni en a er lka bara lfsstll. a velja sr allir sinn lfsstl.

Vital Pls Kristins Plssonar vi Hildi Hkonardttur

Birt me leyfi r blai SBS


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr