Hvaš eru gešhvörf?

Afar įhugaverš grein
Afar įhugaverš grein

Ķslensk tunga į marghįtta lżsingu į skapi eša geši manna og dżra, sem lżsir žvķ m.a. hvort lundin er létt, žung eša hvort sį sem um er rętt er blendinn ķ geši.

Gešshręring er uppnįm hugans. Skap eša gešblęr getur einkennst af hękkušu gešslagi eins og viš depurš, žunglyndi eša sįlarkvöl. Milli hękkašs og lękkašs gešslags er sagt aš jafnašargeš rķki. Sumir eru gešrķkir, ašrir eru hęglyndir eša skaplitlir og enn ašrir einhvers stašar žar į milli.

Gešhvörf eša öšru nafni oflętis-žunglyndissjśkdómur (mainc-depressive) einkennist żmist af gešhęšar- eša gešlęgšartķmabilum. Sjśkdómurinn hamlar getu til ešlilegra athafna ķ daglegu lķfi, truflar dómgreind eša leišir til ranghugmynda. Sjśklingar fį żmist einkenni oflętis eša žunglyndis, eša eingöngu einkeni oflętis. Langur tķmi getur lišiš į milli gešsveiflnna og į žeim tķmabilum er einstaklingurinn ešlilegur į geši. Ef sjśklingurinn er įn mešferšar mį bśast viš 7-15 stórum sveiflum į mešalęvi. Sumir veikjast žó ašeins einu sinni. Ólķkt žunglyndi sem getur skotiš upp kollinum hvenęr sem er, lįta gešhvörf nęr alltaf fyrst kręla į sér hjį ungu fólki.

Oftast lķšur mislangur tķmi į milli oflętis og žunglyndis. Žetta er einstaklingsbundiš en einnig hafa lyfjamešferš og umhverfisašstęšur įhrif į žunga veikindanna og hversu lengi žau vara. Sjśkdómurinn er algengur mešal žeirra sem bśa yfir frjóu og kraftmiklu ķmyndunarafli, t.d. mešal framkvęmda- og listafólks. Ķ uppsveiflu sjśkdómsins fęr fólk aukinn innblįstur og kraft ķ sköpun sķna en oft getur sį hugsanastormur feykt einstaklingum śt yfir landamęri raunveruleikans.

Sjįlfsvķgshlutfall einstaklinga meš gešhvörf er hįtt, eša um 18% og er žaš einn af nišurrķfandi og neikvęšum žįttum sjśkdómsins.

Mismunandi undirflokkar

Nś til dags er gešhvörfum skipt ķ fjóra flokka, samkvęmt DSM greiningarkerfinu. Gešhvörf I, gešhvörf II, gešhvörf III (gešhęš af völdum lyfja) og hverfilyndi. Aš lokum er til nokkuš sem kallast "mixed states" en žaš er fremur lżsing en įkvešin greining.

Gešhvörf I er žaš form gešhvarfa sem einkennist af grķšarlegum oflętissveiflum sem oft standa lengi yfir, en žunglyndissveiflurnar eru ekki mjög djśpar. Fólk meš žessa tegund af gešhvörfum setur hvaš mestan svip į sjśkdóminn og gefur honum andlit. Žetta eru einstaklingarnir sem ķ oflętinu eru ósigrandi og bśa yfir óžrjótandi orku til aš sigra heiminn. Žeir svķfa um ķ hęšstu hęšum oflętisins. Išulega žarf aš leggja fólk meš gešhvörf I inn į gešdeildir ķ langan tķma til aš nį žvķ nišur śr oflętinu, sem oft hefur varaš lengi og hefur jafnvel valdiš lķkamlegu tjóni.

Gešhvörf II er annaš birtingarform į gešhvörfum sem lżsir sér meš meira og langvarandi žunglyndi en hjį fólki meš gešhvörf I. Inn į milli upplifa žessir einstaklingar stutt og oft vęg oflętistķmabil. Tķmabil sem vara 3-15 daga. Žetta fólk er oft ranglega greint taugaveiklaš eša meš persónuleikaröskun.

Gešhvörf III er svolķtill jašarhópur. Hér er um aš ręša fólk sem er oft žunglynt og er į žunglyndislyfjum eša ķ rafmešferš sem kemur žvķ ķ oflętisįstand. Stundum geta jafnvel steralyf eins og cortisone komiš fólki upp ķ gešhęš eša oflęti. Einnig getur fólk sem er ranglega greint žunglynt og sett er į žunglyndislyf skotist upp ķ oflęti. Žessir einstaklingar eru flokkašir meš gešhvörf III.

Hverfilyndi (cyclothymia). Ķ žessum flokki eru žeir sem kallast "rapid cyclers". Žeir sem fį vęgar og örar gešsveiflur. Žetta er fólkiš sem fęr oft frįbęrar hugmyndir, byrjar į stórum verkefnum af krafti en klįrar žau aldrei. Fólkiš sem žarf stöšugt aš vera į feršinni. Fólkiš sem kemur geysimiklu ķ verk į skömmum tķma en dettur svo nišur inn į milli, įn žess žó nokkurn tķman aš missa dómgreind eša upplifa slęmt žunglyndi eša sturlunarkennt oflęti. Žessir einstaklingar eru oft ranglega greindir meš persónuleikatruflanir.

Blandaš įstand (mixed states). Margir sérfręšingar lżsa žessum blöndušu gešhvörfum sem "örvęntingarfullum kvķša". Žunglyndi meš einstaka hugarflugi oflętis inn į milli. Gešsveiflurnar eru svo örar aš einkenni žeirra birtast meš mjög skömmu millibili ķ hegšun. Ef sveiflurnar vara skemur en tvęr vikur er viškomandi ķ blöndušu įstandi.

Einkenni gešhvarfa

Einkenni oflętis

Gešslag hękkar og einstaklingurinn finnur fyrir mikilli lķkamlegri og andlegri vellķšan. Hins vegar er žol fyrir įreiti lķtiš og getur mikil įnęgja og gleši skyndilega breyst ķ ęsing og reiši. Sjśklingurinn getur oršiš yfiržyrmandi, įtt erfitt meš aš hlusta į ašra og žola afskipti annara. Sjįlfsstjórn minnkar og duldar hvatir koma fram til dęmis geta kynhvöt og įrįsarhvöt oršiš sżnilegri. Sjśklingnum lķšur eins og hann eigi heiminn og aš ekkert geti breytt hamingju hans. Svefnžörf minnkar og stundum er tilhlökkunin svo mikil aš vakna aš sjśklingurinn fęr alls ekki fest svefn.

Eftir žvķ sem lķšur į veikindin eykst bil į milli veruleika hans og raunveruleikans. Dagdraumar verša hluti af raunverulegum atburšum. Sjśklingurinn bókstaflega lifir ķ eigin hugarheimi žar sem allt snżst um aš innstu vonir hans og žrįr rętist. Sjśklingurinn er ofvirkur, dómgreind hans er brostinn og óraunhęf bjartsżni rķkir. Hugsanir eru hrašar, hann talar stöšugt, vešur śr einu ķ annaš og skeytir lķtiš um samhengi. Oft telur hann sig komast ķ beint samband viš ęšri mįttarvöld, fręgt fólk, fjölmišla eša įhrifamenn.

Algengt er aš sjśklingurinn tengi óskylda atburši viš eigin persónu, t.d. geta fréttir ķ fjölmišlum eša atburšarįs ķ kvikmynd haft persónulegan bošskap eša tįkn til hans. Honum getur einnig fundist einhverjir ašilar vera meš samsęri gegn sér. Hvers kyns oršaleikir og ķmynduš skilaboš eru algeng og er žvķ ómögulegt aš vita hvernig sjśklingurinn tślkar umhverfi sitt. Minnstu smįatriši geta leikiš lykilhlutverk ķ einkatilveru sjśklingsins. Hann getur trśaš žvķ aš nįttśrulögmįl taki ekki til hans, til dęmis haldiš žvķ fram aš hann sé óhįšur žyngdarlögmįlinu. Vegna ranghugmynda getur hann fariš sér aš voša meš žvķ aš stökkva śt śr bķl į ferš eša ganga śt um glugga į hįhżsi.

Sjśklingar ķ oflęti hafa išulega hįar hugmyndir um sjįlfa sig. Žeir hleypa af stokkunum stórbrotnum verkefnum og eru mjög sannfęrandi viš aš fį annaš fólk ķ liš meš sér. Fęst žessara verkefna komast žó ķ höfn vegna veikinda sjśklingsins. Oflętiš getur einnig haft skašleg įhrif į félagslega stöšu einstaklingsins, mešal annars valdiš erfišleikum ķ hjónabandi og fjölskyldulķfi, valdiš fjįrhagstjóni og leitt til ofneyslu įfengis og annara vķmuefna.

Oflęti ķ langan tķma getur leitt til žess aš sjśklingurinn örmagnist sem getur veriš lķfshęttulegt. Įn mešferšar getur oflęti varaš ķ nokkrar vikur eša mįnuši. Eftir aš žaš gengur nišur getur sjśklingurinn nįš ešlilegu įstandi en hętta er į aš hann sveiflist aftur upp eša taki dżfu nišur į viš. Hjį sumum varir jafnvęgisįstandiš ķ nokkrar vikur eša mįnuši, en hjį öšrum geta lišiš mörg įr žar til nęsta stóra sveifla bęrir į sér.

Oft getur reynst erfitt aš koma sjśklingi ķ alvarlegu oflętisįstandi į sjśkrahśs. Įstęšan er einföld. Sjśklingnum lķšur vel ķ sķnum hugmyndaheimi žar sem allt gengur honum ķ haginn og ekkert amar aš. Viškomandi į bįgt meš aš įtta sig į žvķ aš hann er veikur. Vellķšan og drift oflętis į vissu stigi mį lķkja viš įhrif örvandi vķmuefna.

Einkenni žunglyndis

Einkenni žunglyndis hjį gešhvarfasjśklingi er žau sömu og annara žunglyndissjśklinga. Hversu alvarlegt žunglyndiš veršur er breytilegt eftir einstaklingum, lķkt og meš oflętiš. Algeng einkenni žunglyndisins eru mešal annars hugsanadeyfš, daprar hugsanir, sektarkennd, hryggš, kvķši, vanmat į eigin getu, framtaksleysi, skortur į lķfskrafti, svartsżni og uppgjöf.

Sjśklingurinn dregur sig išulega śt śr félagslegum samskiptum, hann sinnir ekki įhugamįlum og vinnan veršur kvöl. Sumir verša hamlašir ķ hreyfingum, segja fįtt og svipmót žeirra lżsir skorti į tilfinningalegum višbrögšum eša kvöl. Ašrir geta oršiš órólegir og eiršarlausir, stöšugt į iši og nśandi hendur sķnar. Einbeiting žverr og minniš daprast.

Hugsanir snśast oft um daušann, sjįlfsvķg og annaš žvķumlķkt. Minimįttarkennd og sektarkennd eru algengar og sjśklingurinn kennir sjįlfum sér um ömurlegt įstand sitt. Ķ žessu įstandi fį sumir sjśklingar žį ranghugmynd aš žeir séu haldnir einhverjum ólęknandi lķkamlegum sjśkdómum, eša jafnvel trśa žvķ aš žeir séu orsök alls ills ķ fjölskyldu sinni eša žjóšfélaginu.

Lķkamleg einkenni žunglyndis geta veriš mörg. Ķ sumum tilfellum minnkar matarlyst sem leišir til žyngdartaps. Ķ öšrum tilfellum leitar sjśklingurinn ķ mat og žyngist. Kynlķfslöngun getur minnkaš eša horfiš. Tķšarblęšingar kvenna geta oršiš óreglulegar eša stöšvast. Svefn raskast, sjśklingar sofa annaš hvort mjög mikiš eša lķtiš sem ekkert. Dęgursveiflur eru algengar, til dęmis getur žunglyndiš oft veriš verst į morgnana en lagast er lķšur į daginn og stundum er lķšanin jafnvel oršin įsęttanleg į kvöldin.

Hverjir fį gešhvörf?

Tķšni gešhvarfa hefur veriš rannsökuš vķša um heim. Samkvęmt žeim rannsóknum er hlutfall žeirra sem greinast meš gešhvörf u.ž.b. 0,8-1,0%. Gešhvörf viršast vera jafn tķš mešal kvenna og karla. Sjśkdómurinn greinist oftast žegar fólk er į aldrinum 17-30 įra. Žó eru undantekningar frį žessu og einstaka ašilar upplifa gešhvörf į mišjum aldri og į eldri įrum.

Gešhvörf hjį öldrušu fólki

Gešhvörf greinast ekki oft hjį öldrušu fólki. Gešhvörf greinast išulega į unglingsįrum eša snemma į žrķtugsaldri. Žó kemur fyrir aš fólk greinist meš gešhvörf į mišjum aldri. Žótt žaš hafi lengst um veriš tališ afar sjaldgęft aš gešhvörf greinist hjį öldrušu fólki hafa rannsóknir, sżnt fram į aš žaš kunni aš vera algengara en tališ er.

Gešhvörf hjį börnum og unglingum

Einkenni gešhvarfa geta veriš til stašar hjį börnum frį unga aldri. Žaš var žó ekki fyrr en nżlega aš lęknar fóru aš greina börn meš gešhvörf. Ef einkenni gešhvarfa greinast snemma hjį börnum eykur žaš lķkurnar til žess aš žau nįi aš öšlast jafnvęgi, žroskast og byggja į sķnum styrk žegar į unglingsįrin lķšur. Rétt mešferš getur haft žau įhrif aš sjśkdómurinn verši žeim ekki fjötur um fót.

Lengi hefur žvķ veriš haldiš fram aš stór hluti žeirra barna sem greind eru meš athyglisbrest meš ofvirkni (AMO), séu ķ raun aš upplifa gešhvörf eša gešhvörf įsamt athyglisbrestinum og ofvirkninni.

Žegar į unglingsįrin er komiš taka gešhvörfin į sig žį mynd sem er algengust hjį fulloršnum. Eins og įšur hefur veriš minnst į er algengast aš gešhvörf geri fyrst alvarlega vart viš sig hjį unglingum. Žį er sjśkdómurinn aš taka į sig žį mynd sem fylgir einstaklingnum śt lķfiš. Ekki er óalgengt aš unglingar fįi sķnar fyrstu stóru sveiflur į aldrinum 15 til 20 įra. Yfirleitt byrja strįkar į aš fara ķ oflęti en stślkur ķ žunglyndi.

Fylgikvillar

Gešhvörf eru algengari mešal frjórra og framkvęmdasamra huga. Huga sem sveiflast į milli endamarka mannlegs litrófs og stundum śt fyrir žau. Tengsl annara gešraskanna viš gešhvörf eru ekki marktęk. Žó eru męlanleg tengsl milli gešhvarfa og įfengissżki. U.ž.b. 13% allra gešhvarfasjśklinga hafa einnig greinst meš įfengissżki. Fylgni į milli gešhvarfa og sjįlfsvķga er einnig óvenju hį eša um 18%. 

Hvaš veldur gešhvörfum?

Gešhvörf eins og vel flestir gešsjśkdómar orsakast af flóknu samspili erfša og umhverfis. Erfšažįttur sjśkdómsins er sterkur og ekki er óalgengt aš sjśkdómurinn liggi eins og raušur žrįšur ķ gegnum įkvešnar ęttir. Sjśkdómurinn liggur oft nišri ķ nokkra ęttliši en skżtur svo upp kollinum inn į milli.

Tališ er aš ójafnvęgiš sem veldur gešhvörfum stafi fyrst og fremst af ójafnvęgi ķ rafeindaflutningum yfir frumhimnur ķ heila. Ójafnvęgi ķ rafeindaflutningum orsakast, aš tališ er, af erfšagalla. Vķsindamenn hafa ekki enn greint eitt įkvešiš gen sem veldur sjśkdómnum, en slķk uppgötvun gęti hjįlpaš aš greina fólk ķ įhęttuhópum. Įsamt žvķ aš bęta mešferš fyrir žį sem žegar hafa veriš greindir. Žaš viršist ašeins spurning um hvenęr "geniš" finnst.

Einnig hefur efnafręši heilans veriš mikiš rannsökuš ķ tengslum viš sjśkdóminn.

Umhverfisžęttir hafa veriš tengdir sjśkdómnum. Ekki er óalgengt aš atburšir sem valda mikilli streitu komi sveiflum af staš, eša hjįlpi til meš aš framkalla žęr. Žvķ mį segja aš erfšažęttir, lķffręšilegir žęttir, streita og persónuleiki séu allt žęttir sem orsaka gešhvörf. Žessir žęttir leika ólķk og mismikilvęg hlutverk ķ orsök sjśkdómsins og veršur samspil žeirra og orsakasamhengi sennilega seint skiliš til fulls.

Greining

Žeir sem greina gešhvörf eru gešlęknar. Viš greiningu eru beitt żmsum ašferšum en fyrst og fremst byggist greiningin į vištölum og innsęi gešlęknanna. Sjśkdómurinn getur oft veriš sem ślfur ķ saušargęru og veriš undirliggjandi lengi įšur en hann brżst fram į žann hįtt aš ekki er um aš villast. Einnig getur greining tekiš langan tķma vegna žess aš gešlęknar žurfa aš sjį skżrar sveiflur ķ bįšar įttir sem oft taka įr aš žróast. Greining byggist į skżrum gešsveiflum og er tegund sjśkdómsins įkvöršuš į ešli žeirra.

Hér fyrir nešan er lżst ķ meginatrišum hvernig sjśkdómsgreiningin er byggš į įstandi sjśklingsins, samkvęmt DMS greingarkerfinu:

Gešhvörf I , eitt oflętistķmabil.

Sjśklingur hefur upplifaš ašeins eitt oflętistķmabil en ekkert žunglyndistķmabil.

Gešhvörf I, sķšasta sveifla: Vęgt oflęti (hypomania).

·         Sjśklingur eins og er, eša fyrir stuttu sķšan, ķ vęgu oflęti (hypomaniu).

·         Sjśklingurinn hefur aš minnsta kosti gengiš ķ gegnum eitt oflętistķmabil eša eitt tķmabil af blöndušu įstandi(mixed states)

Gešhvörf I, sķšasta sveifla: oflęti.

·         Sjśklingurinn eins og er, eša fyrir stuttu sķšan, ķ oflęti

·         Sjśklingurinn hefur aš minnsta kosti gengiš ķ gegnum eitt tķmabil žunglyndis, oflętis eša blandašs įstands (mixed states).

Gešhvörf I, sķšasta sveifla: blandaš įstand (mixed states).

·         Sjśklingurinn eins og er, eša fyrir stuttu sķšan, ķ blöndušu įstandi.

·         Sjśklingurinn hefur aš minnsta kosti gengiš ķ gegnum eitt tķmabil žunglyndis, oflętis eša blandašs įstands.

Gešhvörf II

·         Sjśklingurinn hefur sögu um eitt eša fleiri žunglyndistķmabil og aš minnsta kosti eitt tķmabil af vęgu oflęti.

·         Sjśklingurinn hefur aldrei upplifaš oflęti eša blandaš įstand.

Mjög mikilvęgt er aš greina gešhvörf ķ tķma svo aš sjśkdómurinn fįi ekki aš sveifla sjśklingnum ķ mörg įr įšur en greining fęst. Lķf sjśklinga meš gešhvörf getur įkvaršast af réttri greiningu og žvķ fyrr sem sjśkdómurinn greinist žvķ betra. Eftir greiningu getur sjśklingurinn tekist į viš sjśkdóminn į įbyrgan hįtt.

Mešferš

Mešferš sjśkdómsins ręšst af innri og ytri ašstęšum. Meš innri ašstęšum er įtt viš gešįstand sjśklingsins, hver sjśkdómseinkennin séu og hvort sjśklingurinn hafi innsęi og skilning į įstandi sķnu. Meš ytri ašstęšum er įtt viš félagslegan stušning viš sjśklinginn, fjölskyldu, vini og venslafólk. Ef sjśkdómseinkenni eru vęg og sjśklingurinn hefur innsęi og vilja til samstarfs um mešferš getur hśn fariš fram ķ daglegu umhverfi hans. Skorti hins vegar innsęi og sjśkdómsmyndin einkennist af dómgreindarleysi og óįbyrgum og varasömum athöfnum, veršur ekki komist hjį innlögn į sjśkrahśs og žarf jafnvel aš beita lagalegum śrręšum um naušungarvistun.

Naušungarvistun er neyšarašgerš sem beitt er žegar sjśklingurinn er talinn hęttulegur sér og/eša öšrum. Hann hefur žį oft valdiš slķku įlagi ķ umhverfi sķnu aš stušningur er žrotinn og frekari śrręši engin.

Markmiš mešferšar er aš kyrra geš og halda sjśkdómseinkennum nišri. Žegar sjśklingurinn hefur nįš jafnvęgi er leitast viš aš fyrirbyggja meš lyfjum og félagslegum śrbótum aš sjśkdómurinn taki sig upp aftur. Ķ brįšaveikindum eru notuš gešlyf sem sefa. Mikilvęgt er aš sjśklingurinn nįi hvķld og svefni og er žeim markmišum einnig nįš meš hjįlp lyfja. Lyfin litķum og karbamazepķn eru fyrirbyggjandi, en verkunarmįti žeirra er ekki žekktur til hlķtar.

Litķummešferš

Ķ įranna rįs hafa gešhvörf valdiš ógnvęnlegu įstandi og oft birst ķ formi brjįlęšislegrar sturlunar eša dauša. Ķ upphafi žessarar aldar voru ópķumdropar og kyrrilyf einu rįšin gegn oflęti og žunglyndi.

Um 1930 kom fram sś ašferš aš halda sjśkdómnum nišri meš raflostum, sś ašferš skilaši įrangri en nįši ekki aš koma ķ veg fyrir aš sjśkdómurinn tęki sig upp aš nżju. Um 1950 varš umbylting ķ mešferš sjśkdómsins meš tilkomu litķum salta og "neuroleptic" lyfja viš oflętiseinkennum og "tricyclic antidepressant" lyfja viš žunglyndiseinkennum.

Įriš 1949 komst įstralskur gešlęknir, John Cade, aš lękningamętti litķums og nęsta įratug voru tilgįtur hans um žetta frumefni skošašar, prófašar og sannfęršar. Samt sem įšur var ekki fariš aš nota litķum į Vesturlöndum fyrr en upp śr 1970.

Ķ dag viš upphaf 21. aldar eru öruggar sannanir fyrir fyrirbyggjandi įhrifum litķum į sveiflur hjį gešhvarfasjśklingum. Į helming žeirra sjśklinga sem taka litķum verkar žaš vel į mešan hinn helmingurinn svarar mešferšinni illa eša alls ekki. Hjį gešhvarfasjśkum viršist litķum vera jafn mikilvęgt til žess aš halda nišri oflętissveiflum og žunglyndissveiflum. Žó žaš sé ekki enn ljóst hvernig lyfiš verkar į heilann, kemur žaš lķklega ķ stašinn fyrir natrķum og kalķum žegar rafeindir feršast yfir frumuhimnuna, žannig hafandi įhrif į jafnvęgi bošefnavištaka ķ mištaugakerfinu. Meš žvķ hęgir lyfiš į umpólun tauga ķ heilanum og hefur įhrif į bošefnavištaka ķ heilafrumum.

Frį žvķ lyfiš kom fyrst til sögunnar ķ gešlękningum fyrir 50 įrum hefur notkun žess viš gešhvörfum og žunglyndi aukist og oršiš višurkennd hvarvetna ķ heiminum. Žó aš męlt sé meš reglulegri blóšmęlingu, žar sem magn litķums ķ blóši er męlt vegna mögulegra lifraskemmda hjį sjśklingum ķ mešferš, hafa engar vķsindalegar sannanir veriš fęršar fyrir žvķ aš langtķmamešferš valdi lifrarskemmdum. Litķum er hvorki örvandi né sefandi.

Batahorfur

Batahorfur einstaklinga sem greinst hafa meš gešhvörf eru nokkuš góšar. Lyfjamešferš mišast viš aš fyrirbyggja frjóar en lķfshęttulegar sveiflur. Litķummešferš er mešferš sem gešhvarfasjśklingar verša aš taka sem mešferš fyrir lķfstķš.

Meš įbyrgum lķfshįttum, reglulegu mataręši, reglulegum svefni, heilbrigšum tilfinninga- og félagstengslum, varfęrni ķ įfengisneyslu og įbyrgri lyfjamešferš nęr fólk meš gešhvörf aš halda sér ķ góšu formi. Žegar jafnvęgi er nįš eru žessir einstakilingar oftast nżtir og framkvęmdasamir žjóšfélagsžegnar sem leggja sitt aš mörkum til samfélagsins.

Einstaklingar sem žurfa samt sem įšur aš passa sig vel og vera mešvitašir um aš žeirra lķfstaktur er ašeins öšruvķsi en annarra. Ķ žessum hópi mį oft finna helstu og mestu snillinga okkar tķma į svišum lista og framkvęmda.

Hvert er hęgt aš leita og hvaš geta ašstandendur gert?

Hvert į aš leita?

Hjįlp fyrir fólk meš gešhvörf er aš finna į gešdeildum Landsspķtala (brįšamóttöku s. 560-1680). Mikilvęgt er aš žeir sem hafa fengiš greiningu haldi sig viš žaš aš hitta gešlękninn sinn reglulega. Einnig mį benda į frjįls félagasamtök gešsjśklinga, Gešhjįlp (570-1700). Žar er starfręktur sjįlfshjįlparhópur sem hittist ķ hśsnęši Gešhjįlpar aš Tśngötu 7 öll fimmtudagskvöld kl. 21:00. Slķkir hópar geta oft hjįlpaš fólki aš takast į viš lķfiš eftir greiningu og žegar haldiš er śt ķ lķfiš į nż eftir erfiš veikindi.

Hjįlp frį ašstandendum

Alvarleg veikindi hafa alltaf įhrif į fjölskyldu, vini og kunningja. Fjölskylda sjśklings kann aš upplifa minnimįttarkennd, vanmįtt og skömm gagnvart öšru fólki, jafnvel höfnunartilfinningu. Sjśkdómurinn veldur auknu įlagi į heimilislķfiš og auknum įhyggjum. Žetta įsamt mörgu öšru er įstęša žess aš fjölskylda sjśklingsins ętti aš leita sér faglegrar hjįlpar til žess aš skilja betur ešli og hegšun sjśkdómsins. Sś hjįlp aušveldar glķmuna viš sjśkdóminn og afleišingar hans.

Ašstandendur, haldiš ykkur viš raunveruleikann er žiš leišbeiniš sjśklingi ķ veikindum. Eftir veikindin skuluš žiš halda eins ešlilegum samskiptum og mögulegt er viš sjśklinginn og foršast aš vera stöšugt aš minnast į veikindi hans. Fylgist meš hvort sjśklingurinn fari eftir leišbeiningum lęknis. Naušsynlegt er aš hvetja hann til aš fylgja mešferšinni. Lįtiš lękni strax vita ef žiš veršiš vör viš einhverjar alvarlegar skapsveiflur eša ójafnvęgi ķ framkomu sjśklings. Žaš kann aš benda til žess aš sjśklingurinn sé aš veikjast žrįtt fyrir lyfjatöku.

Hvetjiš sjśkling til aš taka sér fyrir hendur višfangsefni sem aušvelda honum aš komast aftur inn ķ raunveruleikann. Hrósiš sjśklingi aš veršleikum og lįtiš hann vita aš ykkur er annt um hann. Žaš eykur sjįlfstraust og sjįlfsviršingu en hvort tveggja getur veriš ķ lįgmarki eftir veikindi.

Komiš fram viš sjśkling af viršingu. Foršist aš įsaka hann fyrir įstand hans. Bķšiš meš aš ręša viškvęm mįl žar til sjśklingur hefur nįš sér aš fullu. Foršist umręšur sem gętu dregiš śr sjįlfstrausti og sjįlfsviršingu sjśklings.

Heimildir: persona.is 


Athugasemdir

Svęši

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg į Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile śtgįfa af heilsutorg.com
  • Veftré