HeilsulŠsi, heilsuheg­un og lř­heilsumat

HeilsulŠsi felst Ý stˇrum drßttum Ý getu einstaklingsins til a­ nßlgast, skilja, og hagnřta sÚr upplřsingar til a­ stu­la a­ gˇ­ri heilsu.1

═ hugtakinu felst meira en a­ geta lesi­ bŠkling, bˇka­ tÝma hjß heilbrig­isstarfsmanni, skilja innihaldslřsingar e­a fara eftir lei­beiningum. HeilsulŠsi nŠr ˙t fyrir einstaklinginn og fj÷lskylduna og ß jafnt vi­ um starfsumhverfi, fÚlagslegt umhverfi og ■jˇ­fÚlagi­ allt. Allir efnahagslegir, fÚlagslegir og umhverfislegir ■Šttir eru undir, og ■a­ ■ř­ir a­ ßbyrg­in ß heilsulŠsi og heilsuheg­un er ekki a­eins einstaklingsins sjßlfs heldur samfÚlagsins alls.

┴byrg­ einstaklingsins felst Ý a­ skilja og vera me­vita­ur um hva­ hefur gˇ­ ßhrif ß lÝkamlega, andlega og fÚlagslega heilsu. Sß sem er lŠs ß eigin heilbrig­i veit hva­ hefur gˇ­ ßhrif ß heilsuna og getur lesi­ Ý řmislegt sem ß vegi hans ver­ur og greint ß milli ■ess sem er hollt og hins sem raskar rˇ hans lÝkamlega e­a andlega. HeilsulŠsi byggist ■annig ß ■vÝ a­ skilja, rß­a vi­ og sjß tilganginn me­ hlutunum og hvernig ■eir tengjast vellÝ­an. Me­ ■vÝ a­ horfa ß atbur­i hversdagslÝfsins me­ gleraugum heilbrig­isins h÷fum vi­ skarpari sřn ß lei­irnar til heilbrig­is.2 ┴byrg­ fyrirtŠkja og fÚlagasamtaka felst ekki sÝst Ý a­ sty­ja undir heilsuheg­un einstaklinga me­ řmsu mˇti, sama hvort ■a­ er a­ hafa lŠsta hjˇlageymslu ß vinnusta­num, setja yfirbygg­ kerruskřli vi­ leikskˇlana, leggja g÷ngustÝga, fjarlŠgja sŠlgŠtissjßlfsala ˙r Ý■rˇttami­st÷­vum og hŠtta a­ nefna Ý■rˇttamˇt eftir gosi og skyndibitum.

┴byrg­ heilbrig­iskerfisins kristallast Ý a­ efla st÷­u forvarna. Sko­a mŠtti hvort heimila Štti Sj˙kratryggingum ═slands a­ verja fÚ til beinna forvarna ß annan hßtt en einungis gegnum heilsugŠsluna. Sem dŠmi mß nefna lř­heilsuverkefni­ S═BS LÝf og heilsa ■ar sem fari­ er um landi­ og almenningi bo­in ˇkeypis mŠling ß blˇ­■rřstingi, blˇ­fitu og fleiri gildum. Markmi­ Ý starfsߊtlun EmbŠttis landlŠknis 2017ľ2018 vi­ a­ koma ß lř­heilsumati er einnig gott dŠmi um ■etta. ┴byrg­ stjˇrnvalda hlřtur a­ teljast a­ gera lř­heilsu a­ f÷stum hluta stjˇrnsřslunnar. Gˇ­ lei­ til ■ess er einmitt a­ koma ß formlegu ferli um lř­heilsumat. Ůegar er fyrir hendi Ý l÷gum um mat ß umhverfisßhrifum skilgreining ß umhverfi sem innifelur samfÚlag, heilbrig­i og atvinnu engu sÝ­ur en landslag og lÝfrÝki. A­ koma ß lř­heilsumati er Ý senn einf÷ld og ßhrifarÝk a­ger­.

═ Lř­heilsustefnu velfer­arrß­uneytisins frß 2016 kemur fram a­ EmbŠtti landlŠknis muni ■rˇa og sta­fŠra lř­heilsumat fyrir ═sland um ferli til a­ leggja mat ß bein og ˇbein ßhrif stjˇrnsřslußkvar­ana og lagasetningar ß lř­heilsu.3 Reyndar er brřnt a­ slÝk kv÷­ um lř­heilsumat nßi ˙t fyrir stjˇrnsřsluna og l÷ggjafann, og taki einnig til meiri hßttar a­ger­a l÷ga­ila og einstaklinga sem lÝkleg eru til a­ hafa ßhrif ß lř­heilsu, rÚtt eins og hef­bundi­ umhverfismat. Lř­heilsumat mß jafnvel fella undir og gera hluta af umhverfismati og samnřta ■annig ■au ferli og stofnanir sem fyrir eru.

Gl÷tu­ gˇ­ Švißr vegna sj˙kdˇmsbyr­i ═slendinga voru tŠplega 72 ■˙sund ßri­ 2016.4 Mi­a­ vi­ 7,3 milljˇn krˇna landsframlei­slu ß mann sama ßr, nemur samfÚlagslegur kostna­ur vegna sj˙kdˇmsbyr­i meira en 500 millj÷r­um krˇna ß ßri, fyrir utan ■ann mannlega harmleik sem liggur ■ar a­ baki. Efling heilsulŠsis og heilsuheg­unar er sameiginlegt verkefni okkar allra.

H÷fundur greinar:

Gu­mundur L÷ve

á

á

1. Nutbeam, Don. 1998. äHealth promotion glossary.ô Health Promotion International, 13 (4): 349-364. doi:10.1093/heapro/13.4.349 2. Sigr˙n Gunnarsdˇttir. 2002. äA­ lesa Ý eigin heilbrig­i ľ heilsulŠsiô. Morgunbla­i­, 23. nˇvember 2002. 3. Velfer­arrß­uneyti­. 2016. Lř­heilsustefna og a­ger­arߊtlun sem stu­lar a­ heilsueflandi samfÚlagi. Velfer­arrß­uneyti­. 4. Global Burden of Disease Collaborative Network 2017. Global Burden of Disease Study 2016 (GBD 2016) Results. Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME). Sˇtt 8. j˙nÝ 2018 ß http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool.

á

á

á


Athugasemdir

SvŠ­i

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg ß Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile ˙tgßfa af heilsutorg.com
  • VeftrÚ