Hfuverkur (mgreni) barna og unglinga, nokkur g r

Mgreni hj brnum er algengt. Tali er a um 10% barna aldrinum 7-15 ra jist af mgreni, en a hefur veri greint hj brnum allt niur 1 rs aldur. tla m a hverjum sklabekk s a.m.k. eitt barn me mgreni. Auk ess benda nlegar rannsknir til, a 50% barna sklaaldri finni fyrir vgum spennuhfuverk og 10% hafi gindi oftar en einu sinni mnui.

Ekki leikur vafi v a mgreni hj brnum er mun algengara en tla mtti. Foreldrar tta sig oft ekki a um mgreni s a ra og jafnvel tt barni gangist undir rannskn er ekki alltaf hgt a f haldbra niurstu, .e. sjkdmsgreiningu. stan er m.a. s a einkenni barna me mgreni geta veri nnur en fullorinna og brn, srstaklega au yngri, eiga oft erfitt me a gera grein fyrir einkennum.

Mgreni

Hver eru helstu einkenni mgrenis hj brnum?

Ef barni fr endurtekin sr hfuverkjakst samt lystarleysi og e.t.v. glei ea jafnvel uppkst og olir illa ljs og hvaa, er sta til a tla a um mgreni s a ra. Ef ninn ttingi er ar a auki mgrenisjklingur aukast lkurnar enn frekar. Brn me mgreni jst oft einnig af spennuhfuverk, en a getur rugla sjkdmsmyndina nokku og gert greiningu erfiari.

Hverjar eru orsakir mgrenis?

Ekki er vita fyrir vst hverjar orsakir mgrenis eru. Ljst er a mgreni erfist, en ekki er vita af hverju essi heiftarlegi verkur stafar. a sem vita er me vissu er a vi mgrenikast vkka t kvenar ar hfinu, samt v a efnafrilegt jafnvgi taugakerfinu nrri essum um truflast. etta hefur fr me sr ertingu tiltekinna tauga sem leiir til ess a sjklingurinn finnur fyrir miklum verk.

Mgreni hj brnum er ruvsi en hj fullornum

Erfitt getur reynst a greina mgreni hj ungum brnum. egar brnin eldast og geta fari a gefa nkvmari lsingu lan sinni fara hlutirnir a skrast. Einkenni hj ungum brnum eru oft mikil hfuverkjakst, lkt og hj fullornum, en verkurinn er sjaldan aeins rum megin hfinu og sjntruflanir eru sjaldgfar. a sem aftur mti er einkennandi hj yngri brnum er lystarleysi ea glei mean kasti varir. Ekki fer milli mla a barninu lur illa. a er flt og leikur sr ekki, biur um a f a sofa og sofnar fljtt. Yfirleitt er kasti lii hj egar a vaknar.

Srstakar birtingar mgrenis hj brnum

Ung brn geta haft mgreni mismunandi myndum sem lsa sr me ea n hfuverks. Einkennin geta t.d. veri magaverkir sem koma kstum, uppkst ea svimi. Auk ess eru til msar birtingar mjg slms mgrenis hj brnum llum aldri, en r eru sem betur fer ekki algengar. Helstu einkenni eru tmabundin lmun annarrar hliar lkamans kjlfar hfuverkjar ea barni dettur skyndilega t og fr san hfuverk. a gildir a sjlfsgu um allar essar gerir hfuverkjar a tarlegar rannsknir urfa a fara fram til a tiloka mislegt anna ur en sjkdmsgreining er mguleg.

Hva kemur mgrenikasti af sta?

Oftast eru a fleiri en einn ttur umhverfi barnsins sem stula a mgrenikasti. essir ttir eru kallair hvetjandi og virkar hver og einn sr ea allir saman. Oft er tala um fjra algenga hvetjandi umhverfistti (S-in fjgur):

Streita Sultur Svefntruflanir Stindi

Hr eftir verur ger nnari grein fyrir essum fjrum ttum auk nokkurra annarra.

1. Streita (andleg og lkamleg)

Streita er s ttur sem oftast virist koma mgrenikasti af sta. er ekki endilega tt vi streitu neikvri merkingu, heldur jafnvel tilhlkkun ea spennu vegna gleilegra atbura. A sjlfsgu hefur kvi, hrsla og nnur neikv streita einnig slm hrif mgrenisjklinga. egar streita er s ttur sem kemur mgrenikasti af sta kemur hfuverkurinn yfirleitt egar a sem streitunni olli er afstai egar vikomandi fer a slaka . Streita getur bi leyst mgreni og spennuhfuverk r lingi.

2. Sultur reglulegir matmlstmar og/ea fstur

Ekki er tali a mgreni tengist blsykursmagni. Frekar er liti a kvenar fitusrur sem lkaminn myndar egar fasta er, geti verka hvetjandi mgrenikast.

3. Slgti msar matvrur og aukaefni

Slgti: a hefur snt sig a mrg brn ola illa stindi, srstaklega fastandi maga. Lita hlaup og ess httar hefur haft einna verst hrif mgreni hj brnum. a er yfirleitt ekki tengt fuofnmi, en kvein aukaefni liggja undir grun um a verka hvetjandi mgreni, t.d.:

Ntrt: Er mrgum futegundum, til dmis reyktum fiski, beikoni, pylsum o..h. a&et h; getur meal annars orsaka svokallaan pylsuhfuverk sem sum brn f eftir a hafa bora pylsur.

Gltamat: Er oft kalla rija kryddi og er mrgum sterkum kryddblndum. Til dmis finna bi brn og fullornir fyrir einkennum eftir a hafa sntt knverskan mat.

Tyramin: Er msum futegundum, t.d. osti en einnig kvenum fisktegundum, vxtum, baunum, kaffi, bjr og Chianti-vnum.

Phenyletylamin: Er msum skkulaitegundum.

4. Svefn

Bi of ltill svefn og of mikill hefur snt sig a hafa slm hrif mgrenisjklinga.

5. hrif hormna

a sem bendir til a hormnastarfsemin hafi hrif mgreni er meal annars eftirfarandi:

Nokkru algengara er a drengir jist af mgreni en stlkur. Um kynroskaaldur eykst tni mgrenis greinilega hj stlkum og hj fullornum er mgreni risvar sinnum algengara hj konum en krlum.

6. Arir umhverfisttir

ttir eins og hiti, kuldi, ljs, hlj og breytingar loftrstingi, sterkt slarljs og flkt sjnvarpstki hafa oft slm hrif. Hfleg notkun tlvu, til dmis sklastarfi, hefur yfirleitt ekki hrif til hins verra.

7. Srsauki

Stabundinn verkur hfi ea hlsi getur einnig komi af sta mgrenikasti. a gefur v auga lei a sami einstaklingurinn jist oft bi af spennuhfuverk og mgreni.

8. Lkamleg reynsla

a lkamleg reynsla geti komi af sta mgrenikasti ir a ekki a mgrenisjklingar geti ekki stunda lkamsrkt. Hver og einn verur einungis a finna tegund hreyfingar sem hentar best.

9. Ofnmi

Miki hefur veri rtt um hvort samband s milli ofnmis og mgrenis. Ekki hefur veri unnt a sna fram a eiginlegt ofnmi valdi mgreni. Mgreni er vi algengara hj brnum me einhvers konar ofnmi en eim sem ekkert ofnmi hafa.

10. Reykingar

Reykingar ttu a vera bannaar heimili barns sem jist af mgreni.

11. Lyf

Of mikil neysla lyfja langan tma sr sjaldan sta hj brnum, en getur tt undir hfuverk og annig ori vtahringur.

Spennuhfuverkur

Slkur hfuverkur er sjaldgfur hj brnum undir sklaaldri, en um 50% barna sklaaldri hafa fundi til endurtekinna slkra hfuverkjakasta og um 10% eirra finna fyrir spennuhfuverk oftar en einu sinni mnui. Brn sem hafa mgreni jst oft einnig af spennuhfuverk. Spennuhfuverkur einkennist af rstingi og verkurinn er stugur, en mgreniverkur af sltti hfinu. Spennuhfuverk hefur veri lst annig a s eins og jrnband ea belti s strengt um hfui. Spennuhfuverkur varir oft lengur en mgrenikast. lkt mgreni getur spennuhfuverkurinn skna vi lkamlega reynslu. Spennuhfuverk fylgir oft spenna ea eymsli hlsvvum, kjlka- og ennisvvum, alls ekki alltaf. Sjaldgft er a spennuhfuverk fylgi uppkst ea ljs- og hljflni.

Astur sem lklegar eru til a koma spennuhfuverk af sta

Steita, aallega af neikvum toga, s.s. kvi, hrsla, unglyndi og nnur vandaml.
Rng lkamsstaa ea lkamsbeiting.
Rangt tannbit og/ea gnstran tanna.
Arir verkir, srstaklega baki ea hlsi.
Algengara er a spennuhfuverkur stafi af essum streituttum og v er mikilvgt a hafa ofangreind atrii huga, s um slkan hfuverk a ra.

Hvernig er sjkdmsgreiningu htta?

Greiningin byggist einvrungu sjkrasgu barnsins og lknisskoun. Lknar geta stust vi leibeiningar IHS (International Headache Society). ar er m.a. mlt me a sjklingar fylli t svokallaa hfuverkjadagbk. annig verur sjkrasagan oft skrari og lknirinn ar me auveldara me sjkdmsgreiningu.

Oft er byrja nkvmri almennri lknisskoun, athugaur roski taugakerfis barnsins, vvafesti hrygg, hlsi og kjlkum eru athugu auk ess sem blrstingur er mldur. Barnalknir ea taugalknir gerir oft nkvma rannskn taugavibrgum o.fl. Arar rannsknir, svo sem sneimyndataka, eru yfirleitt ekki nausynlegar.

Helstu einkenni mgrenis og spennuhfuverkjar yfirlit

Mgreni n fyrirboa Spennuhfuverkur
Verkurinn finnst oftast enni og/ea bum gagnaugum og er auk ess:

  • Dunkandi, hamrandi ea lkt og bora s hfui
  • Milungs slmur ea slmur
  • Versnar vi hreyfingu

Einkenni ur en sjlfur verkurinn gerir vart vi sig:

  • Lystarleysi, glei, uppkst
  • Sjklingur olir illa ljs og hvaa Stendur 1-6 klukkustundir
Verkurinn er:

  • Beggja vegna hfinu
  • Er eins og rstingur s hfinu ea strengt s band utan um hfui og rengt a
  • Breytist ekki vi hreyfingu, sknar jafnvel
  • Yfirleitt verur ekki vart neinna einkenna ur en sjlfur hfuverkurinn gerir vart vi sigStendur 1/2 klukkustund upp viku
Mefer hfuverk getur veri bi me og n lyfja

Mehndlun mgrenis n lyfja

hfuverkjakastinu

Svefn einn og sr hefur g hrif hj um 80% sjklinga. Brn ttu v alltaf a eiga kost v a leggja sig dimmu herbergi r og ni. etta vi hvort sem er heima ea sklanum.

Fyrirbyggjandi agerir

msar rannsknir benda til ess a me v a forast eftir bestu getu tti sem vita er a koma af sta mgreniskasti megi fkka kstunum um helming. Hr eru auk ess nokkur hollri. Mlt er me v a:

  • Sofa reglulega
  • Neyta reglulegra mlta (t.d. holls bita riggja tma fresti)
  • Forast hvetjandi tti (sbr. a ofan)
  • Stunda reglulega hreyfingu 1/2 til 1 klst. senn risvar til fjrum sinnum viku
  • Gera slkunarfingar
  • Forast lkamlega og andlega streitu

Mehndlun spennuhfuverkjar n lyfja

hfuverkjakastinu

Hreyfing og slkun hefur oft g hrif

Fyrirbyggjandi

Fyrirbyggjandi meferir vi spennuhfuverk eru a mestu leyti r smu og eiga vi um mgreni enda er oft um smu hvetjandi tti a ra. Streita, rng lkamsbeiting og rangt bit getur haft slm hrif hfuverkinn. Meferin er v meal annars flgin a bta essi atrii, til dmis me markvissum slkunarfingum.

Mgreni hj brnum mehndla me lyfjum

Mehndlun mgrenis me lyfjum

Lyfjamefer mgrenikasti fer eftir v hversu srt kasti er. Yfirleitt ngja venjuleg verkjastillandi lyf sem fst keypt n lyfseils. Lyf gegn glei eru oft notu me eim verkjastillandi. egar lyf sem ekki eru lyfseilsskyld eru notu, er mikilvgt a nota skammta sem henta aldri og yngd. Leiki v einhver vafi hve str skammtur er hfilegur er best a hafa samband vi heimilislkni ea lyfjafring. S um mjg alvarlegt mgreni a ra er mguleiki a nota srstk mgrenilyf, jafnvel sprautuformi. essi lyf fst einungis gegn lyfseli.

Fyrirbyggjandi lyfjamefer

Ef barni jist oft af srum mgrenikstum, (t.d. einu sinni viku) getur fyrirbyggjandi mefer veri nausynleg. Barni tekur lyf daglega kveinn tma til a fyrirbyggja kast, hvort sem mgreni gerir vart vi sig ea ekki. Markmi slkrar meferar er a fkka kstum en au kst sem barni kann a f rtt fyrir a eru mehndlu eins og lst er hr a ofan, .e. me verkjastillandi lyfjum.

Mehndlun spennuhfuverkjar me lyfjum

Mehndlun hfuverkjarkasti

essi tegund hfuverkjar er vgari en mgrenihfuverkur og er yfirleitt ekki rf a mehndla vg slk kst me lyfjum. a er hins vegar mikilvgt a barninu su gefin lyf vi srari kstum, meal annars til a koma veg fyrir a barni kvi nsta kasti. En slkur kvi eykur einmitt lkurnar kasti og annig er htta a myndist vtahringur stugs spennuhfuverkjar. Spennuhfuverkur hj brnum er mehndlaur me venjulegum verkjastillandi lyfjum sem fst n lyfseils.

Fyrirbyggjandi mefer

S spennuhfuverkur mjg rltur (daglegur ea v sem nst), getur urft a beita fyrirbyggjandi lyfjamefer samt eirri mefer sem rtt er um kaflanum Fyrirbyggjandi mefer n lyfja.

Aukaverkanir lyfjanna

Notkun lyfja er oft skileg, misnotkun vallt skileg. etta bi vi um brn og fullorna. Yfirleitt ola brn lyf jafnvel og fullornir og ekki er sta til a ttast lyfjagjafir til barna, svo framarlega sem eftirfarandi atrii eru hf huga:

  • Full sta skal vera til a gefa barninu lyf, t.d. slmur hfuverkur.
  • Lyfjaskammturinn alltaf a vera samrmi vi aldur og yngd barnsins og um s a ra lyf sem hgt er a kaupa n lyfseils ber a ra lyfjagjfina vi lkni.
  • Verkjastillandi lyf skulu einungis tekin kasti, ekki daglega.

Astur ar sem t ber a leita lknis

  • Ef hfuverknum fylgja sjntruflanir, talerfileikar, truflu mevitund, skyntruflanir vi snertingu ea mttleysi tlimum.
  • Skyndilegur mjg sr hfuverkur me ea n fyrirboa.
  • Ef einkenni hfuverkjar breytast t.d. fr v a koma hryjum a koma daglega.
  • Ef vart verur hfuverkjar samt minnkari nmsgetu, hrslu ea unglyndi.

Til athugunar fyrir foreldra

Hj brnum vakna smu spurningar og hj fullornum en oft eiga au erfiara me a ora r vi lkninn. Spurningar sem ekki hefur veri svara geta valdi hyggjum og tta sem aftur gera a verkum a hfuverkurinn versnar. Gangi v t r skugga um a barni hafi fengi svr vi eftirfarandi spurningum ur en lknirinn er kvaddur:

Hva veldur srsaukanum hfinu?
Er hann httulegur?
Hva er hgt a gera?
Hve lengi arf g a jst af hfuverk?

  • a bi mgreni og spennuhfuverkur su lkamlegir kvillar getur sjklingurinn sjlfur haft nokkur hrif hver slmir og/ea tir eir vera.
  • Lifi barni heilbrigu lfi, srstaklega hva varar matari, svefn og hreyfingu, fkkar hfuverkjakstum oft umtalsvert.
  • Rtt sjkdmsgreining er forsenda rangursrkrar lyfjameferar.
  • Hafi hfuverkjadagbk veri fyllt t samviskusamlega getur hn auvelda lkni sjkdmsgreiningu.
  • Rddu vi lkninn inn

msar leiir eru frar til a ltta eim lfi sem jst af hfuverk. v miur er ekki hgt a hjlpa llum. Leitau ra hj lkninum num.


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr