Geta ori ryrkjar af netnotkun

Ljsmynd: Hanna Andrsdttir mbl
Ljsmynd: Hanna Andrsdttir mbl

etta er grarlega flug og g tkni, en hn getur veri visjrver fyrir sem ofnota hana. g held a a s mikil rf fyrir opna samflagslega umru um essa tkni, annig a vi lrum a umgangast hana, segir Bjrn Hjlmarsson barnalknir, sem starfar barna- og unglingagedeild Landsptalans.

Bjrn segir a hfleg tlvu- og snjalltkjanotkun s orin vandaml meal slenskra ungmenna.

Vi sjum tvr myndir af essu. Annars vegar unglingsstlkurnar sem eru ornar har v a f vigjf gegnum neti og eru nnast ornar rlar smanna sinna. r urfa a svara hverju tsti og vaka jafnvel nttunni til a sinna essari rf. etta verur eins konar vtahringur, r vera har lkum og gera allt til a f sem flest lk. Um lei og lag er komi svefninn hrakar san nmsrangri, ea frammistu starfi, mjg hratt. etta eru jafnan gfaar stlkur sem allt einu heltast r lestinni sklanum og enginn veit af hverju. slenskar rannsknir benda til ess a hj essum hpi stlkna s kvi og svefnvandi vaxandi vandaml, en kvinn virist rista dpra en ur, segir Bjrn og btir vi a v fylgi miki ryggi a vera hur ytri vimium um eigin persnu.

Bjrn bendir a vandi drengja lsi sr yfirleitt me rum htti, en eim er httara vi a netjast tlvuleikjum.

a er merkilegt hva essi vandi er kynbundinn, en a eru srstaklega essir fjlspilunarleikir sem virast vera skeinuhttastir fyrir piltana okkar. etta eru tlvuleikir ar sem einstaklingar skipa sr li me lismnnum sem geta veri hvaanva r heiminum, ar sem eir svo etja kappi vi anna li. etta eru svo krefjandi leikir a einstaklingar geta varla fari klsetti mean leik stendur v eru eir a svkja lisflaga sna. essir leikir rsta gjarnan reglunni slarhringnum, v a er ekki hgt a htta leiknum fyrr en hann er binn. En er nttin jafnvel ti.

Bjrn kann enga skringu v hvers vegna vandinn birtist me svo lkum htti. Hann bendir a hugsanlega su karlar meiri adrenalnfklar en konur og ski ar af leiandi tlvuleikina. segir hann a nnur mguleg skring s s a konur su heilt yfir meiri tengslaverur en karlmenn og ski v hugsanlega meira samflagsmila. En hvaa afleiingar getur hfleg snjalltkjanotkun og netfkn haft fr me sr?

Alvarlegasta myndin af essu er beinlnis rorka egar krakkar n 18 ra aldri. a snst bkstaflega allt um tlvu- ea snjalltkjanotkunina og ekkert anna kemst a. g hef a tilfinningunni a etta eigi frekar vi um pilta en stlkur, segir Bjrn og btir vi a brjstvit foreldra s jafnan besti mlikvarinn egar kemur a v a meta hvort snjalltkjanotkunin s komin r bndunum.

egar foreldrar f a sterkt tilfinninguna a snjalltkjanotkunin s orin of mikil er sta til a grpa inn . Bandarsku barnalknasamtkin hafa veri vakin og sofin yfir essari run og hafa gefi t aljlegar leibeiningar. ar er meal annars tala um a snjalltkja- og tlvunotkun fyrir 18 mnaa aldur eigi ekki a eiga sr sta. er mlt me v a brn fr tveggja til sex ra eigi a vera a hmarki einn klukkutma dag frjlsum leik essum tkjum. San er tala um tvr klukkustundir dag fyrir sex til 18 ra. Vi hfum kanna etta inni BUGL og sjum a notkun skjlstinga okkar er langt umfram essi mrk.

Mikil sjnrn rvun hefur neikv hrif myndunarafli

Bjrn segir a breyting s a vera hegun barna leik- og grunnsklum, en brn n til dags eiga til a mynda ori erfiara me a fylgjast me sgustundum vegna ess a au vantar sjnrna rvun.

Maur arf a hugsa um tvenns konar hrif v samhengi, a eru annars vegar essi beinu hrif sem essi mikla sjnrna skynrvun hefur brnin okkar. Og hins vegar eru a runingshrif sem eiga sr sta egar skjtminn verur of langur. Vi verum a hafa huga hvaa virkni er veri a ryja burtu stainn. Vi vitum til dmis a snerting vi nttruna og frjls leikur er grarlega roskarvandi fyrir brnin okkar. Ef vi ryjum essari virkni burtu getur tknin beinlnis veri roskaletjandi, segir Bjrn.

Sjlfur g einn nu ra hnokka sem g spuri eitt sinn hva vri a drmtasta sem hann tti, en hann svarai myndunarafli. g hef san heyrt fr kennurum sem starfa vi leik- og grunnskla a a s a vera breyting hegun barna dag. Sgustundin, ar sem lesinn er upp texti, gengur verr fyrir sig v brnin n ekki a fylgjast me hinu lesna ori. essi mikla sjnrna mtun virist deyfa myndunarafl barna annig a au geta ekki bi sr til sgu huganum. Vi vitum lka a ung brn, fyrsta, ru og rija ri, sem horfa miki sjnvarp, hafa seinkaa mltku. essi rannskn hefur veri endurtekin fyrir snjalltki en ar kom fram a au brn sem eru mest spjaldtlvum eru einnig seinni til mls. Tknin er svo flug a hn hefur hrif heilaroskann, ess vegna finnst mr svo brnt a a veri opin samflagsleg umra um essi ml, segir Bjrn og btir vi a va Austurlndum fjr s liti netvingu sem lheilsuml og ar su jafnvel a spretta upp stafrnar afvtnunarstvar.

Kynsl af kjnum

Einstein heitinn s etta fyrir, en hann sagist ttast ann tma egar tknin tki yfir samskipti flks v myndum vi eignast kynsl af kjnum. En hann sagi bara eina kynsl, sem ir a auvita munum vi tmans rs lra a umgangast essi tki skynsamlega. a er ekki hgt a horfa fram hj v a a er margt grarlega skalegt sem fer fram netinu. a hefur til dmis snt sig a eir piltar sem eru mest ofbeldisleikjum eru hneigari til a beita ofbeldi en eir sem eru minna essum leikjum. Netklm er heldur alls ekki gott fyrir brnin okkar, segir Bjrn og btir vi a kynslabili hafi breikka, enda su brn og ungmenni jafnan fljtari a tileinka sr nja tkni en fullornir.

Vi erum a tsetja kynsl fyrir nrri tkni, en vitum ekki hvaa hrif hn mun hafa v vi hfum ekki reynsluna. Rannsknir erlendis sna a ef foreldrar f fluga rgjf virkar a vel. reisa eir frekar mrk um essa notkun hj brnunum, segir Bjrn, en hva geta foreldrar gert til a fyrirbyggja vandann?

g tel a a s fyrsta lagi mikilvgt a skoa essa rgjf fr bandarsku barnalknasamtkunum. Hn er bygg fjlda rannskna. Leibeiningarnar eru vel meintar og ekki stefnt til hfus essari nju tkni, heldur einmitt til ess a vi getum nota hana skynsamlega. g held a mikilvgasta atrii s a finna kjragann. g ttast a nna s of mikil reia essari notkun. Hn s stjrnlaus. Hj brnum sem veikjast af henni er hn allt of mikil og beinlnis skaleg. reian gerir annig frelsi a engu. sama htt vri a ofuragi a banna essa tkni. Kjragi er essi gullni mealvegur sem hmarkar frelsi okkar. Svo held g a a skipti miklu mli essu samhengi a vi sem foreldrar erum fyrirmyndir. a er glrulaust a banna brnunum a vera netinu, en vera ar san alltaf sjlfur, segir Bjrn og btir vi a byrgin s mest foreldranna, enda fari notkunin a mestu leyti fram heimilinu.

Hfundur greinar:

Ellen Ragnarsdttir, Morgunblai

Grein birtist fyrst mbl.is


Athugasemdir

Svi

  • Um Heilsutorg
  • Twitter
  • Heilsutorg  Facebook
  • RSS af heilsutorg
  • Mobile tgfa af heilsutorg.com
  • Veftr